Жас Маори партиясы – Жаңа Зеландияда маори халқының жағдайын жақсартуға арналған ұйым. 1909 ж. құрылған, саяси мақсаттармен бірақ партия ретінде жұмыс істемеген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жас маори партиясы – маори халқының жағдайын жақсартуға бағытталған Жаңа Зеландия ұйымы. Ол 1897 жылы Те Ауте колледжінің түлектері құрған Те Ауте студенттік қауымдастығынан өркендеді. 1909 жылы Жас маори партиясы ресми түрде құрылды. Партияның саяси мүдделері болғанымен, ол дәстүрлі мағынадағы саяси партия ретінде жұмыс істемеді. Жас маори партиясының мүшелері дербес саясаткерлер ретінде немесе Жаңа Зеландия либералдық партиясы сияқты бар партияларға қосылды. Көп жағдайда Жас маори партиясын біртұтас сайлау блогы емес, клуб немесе қауымдастық деп қарастыру дұрыс. Антрополог және жазушы Тун Ван Мейль осы ұйым туралы: «Жас маори партиясының бағдарламасы маори қоғамында салыстырмалы түрде шағын білімді элита мен басым көпшілігі сауатсыз, кедей адамдар арасындағы қақтығысты тудырды» деді.
The Young Māori Party was a New Zealand organisation dedicated to improving the position of Māori. It grew out of the Te Aute Students Association, established by former students of Te Aute College in 1897. It was established as the Young Māori Party in 1909. While the Young Māori Party had political intentions, it did not function as a political party as they are generally understood. The Young Māori Party's members either acted as independents or joined an existing party, such as the New Zealand Liberal Party. In most respects, the Young Māori Party is best understood as a club or association, not a united electoral bloc. Anthropologist and author Toon Van Meijl said of the group "the Young Maori Party's programme generated a basic division within Maori society between a relatively small educated elite and a predominantly illiterate mass of poor people".
Мүшелік
Жас маори партиясының мүшелері негізінен еуропалық үлгідегі білім алған жас маорилерден тұрды. Көптегендері Шығыс жағалаудан немесе Бай-Оф-Пленти аймағынан шыққан. Партияның көрнекті мүшелері Джеймс Кэрролл, Параир Томоана, Апирана Нгата, Те Ранги Хироа (құрылтайшы мүшесі) болды.
The membership of the Young Māori Party consisted primarily of younger Māori who had received a European style education. Many were from the East Coast or the Bay of Plenty. Prominent members included James Carroll, Paraire Tomoana, Āpirana Ngata, Te Rangi Hīroa (who was a founding member),
Партияның көпшілігі маорилердің өркендеуі үшін еуропалық өмір салтын, әсіресе батыс медицинасы мен білімін қабылдауы қажет деп сенді. Кейде, әсіресе мансаптарының басында, олар дәстүрлі амалдарды жоюға тырысып, ескі және дәстүрлі маорилерді ренжітті. Кейін олар көбірек сезімталдық танытып, батыс жолдарын еуропалық емес, ертеректегі маори дәстүрлерімен ұқсас етіп көрсетуге бейімделді. Нгата ерекше атап айту керек, ол маори мәдениетінің еуропалық мәдениетпен бұзылуы немесе жоғалу қаупі бар екенін түсінді және капа-хака және ою-өрнек сияқты маори өнері мен қолөнерінің қайта жандануын қолдады. Ол сондай-ақ көптеген вайата мен басқа да маори әдебиетін жазды, олардың сақталуын қамтамасыз етті.
Most members of the Party believed that in order to prosper, Māori needed to adopt European ways of life, particularly Western medicine and education. At times, especially earlier in their careers, they offended older and more traditional Māori by attempting to abolish traditional practices. Later they developed more sensitivity and tended to present Western ways as similar to pre European traditions. Ngata in particular also realised that Māori culture was in danger of being corrupted or swamped by European culture, and encouraged the revival of many Māori arts and crafts, such as kapa haka and carving. He also recorded many waiata and other forms of Māori literature, ensuring its preservation.
Мүшелердің жоғалуы
Шынайы партия емес, ортақ мүдделі саясаткерлер тобы болғандықтан, Жас маори партиясы мүшелерінің зейнетке шығуымен, жеңілістерімен және қайтыс болуларымен тарап кетті. Хироа 1914 жылы парламенттен кетіп, 1930 жылы Кэрролл мен Помар екеуі де дүниеден өтті. Нгата 1943 жылға дейін парламентте қалды, бірақ содан кейін Лейбористтік партияның Ратана үміткері Тиаки Оманадан жеңіліс тапты.
As it was a group of like minded politicians rather than a true party, the Young Māori Party did not survive the retirement, defeat and deaths of its members. Hiroa left parliament in 1914, and by 1930 Carroll and Pomare had both died. Ngata remained in parliament until 1943, when he was defeated by Labour Ratana candidate Tiaki Omana.
Жаңа маори
Партия Пакехалар тарапынан кеңінен құрметтелді, олар партияның бағдарламаларын маори халқының өркендеуіне ықпал ететін нәрсе деп қарады, сондай-ақ қазіргі маорилер де партияның бастамаларынан пайда көріп, Пакеха жүйелерінде жұмыс істеу қабілеттеріне таң қалды. Алайда, 1970 жылдардан бастап белсенді маорилердің жаңа буыны Жас маори партиясын еуропалық мәдени үстемдік туралы мифті сіңіріп алған "сатушылар" деп қарастыра бастады. Олар партияның маорилер еуропалық жолдарды қабылдаса, олармен теңдес қаралатынына сенгені қателік екеніне сенеді. Жақында Рангинуи Уокер және Джеймс Белич сияқты тарихшылар бұл көзқарасты қайта қарастырып, партияның, әсіресе Нгатаның жетістіктерін баса көрсетті және олардың ынтымақтастық стратегиясы сол кездегі жағдайда тиімді болғанын атап өтті.
The Party was widely admired by Pākehā, who saw their programmes as advancing the Māori race, and by contemporary Māori, who benefitted from their initiatives and admired their ability to work within Pākehā systems. From the 1970s, however, a new generation of activist Māori began to see the Young Māori Party as 'sell outs' who had swallowed the myth of European cultural superiority. They believed that the Party was mistaken in believing that if Māori adopted European ways, they would be treated as equals. Recently this perception has been revised by historians such as Ranginui Walker and James Belich, who emphasise the achievements of the Party, especially Ngata, and stress that their strategy of co operation was effective in the context of its time.