Кіріспе

Америкалық бір қозғалтқышты жеңіл ұшақ

Bellanca 14-7 Cruisair және оның ұрпақтары – 1930 жылдардың ортасынан бастап АҚШ-та өндірілген бір қозғалтқышты жеңіл ұшақтар отбасы.

Жобалау және әзірлеу

Bellanca 6-8 орындық ұшақтар нарығында бекініп, 3-4 орындық ұшақтарды да сәтті сата алатынына сенді. Бұл сұранысты қанағаттандыру үшін Bellanca "14-7 Cruisair" ұшағын, көтеру күшін арттыратын фюзеляжы бар, төмен қанатты, консольді моноплан ретінде жобалады. Прототиптік үлгі тұрақты құйрық тірегімен жабдықталған болса, 14-9 өндірістік нұсқасы – АҚШ-тағы жарық ұшақтардың арасында қайтарылатын шассисі бар алғашқы, көптеп өндірілген үлгі болды. Негізгі доңғалақтар қанаттардағы шасси ұяларына тартылып кіретін болды, соғысқа дейін шамамен 50 данасы жасалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Bellanca өндірісті Bellanca 14-13 Cruisair Senior үлгісімен қайта бастады. Бұл модель Bellanca 14-7-нің негізгі дизайнын сақтап, кеңейтілген кабинасымен, бұрынғы үлгілердегі Le Blond радиалдық қозғалтқышының орнына көлденең орналасқан Franklin 6A4 335 B3 қозғалтқышымен және әрбір көлденең стабилизатордың соңындағы овалды вертикальді пластинасымен ерекшеленді. Осы ерекшелікке байланысты ұшаққа "Картондық жұлдыздар шоқшысы" деген лақап ат берілді, себебі бұл құрылысы сол кездегі Lockheed Constellation авиалайнеріне ұқсас болды. Bellanca ұшақтарының атау жүйесі Cruisair сериясында да сақталды: бірінші сан – қанаттың ауданы шаршы футпен (соңғы цифры алынып тасталған), екінші сан – ұшақтың ат күші (соңғы цифры да алынып тасталған). Серияның құрылысы дәстүрлі: қанаттары шыршадан жасалған, сыртын фанера жапқан, ал фюзеляжы дәнекерленген болаттан жасалған каркасқа матамен қапталған. Жаңа үлгіде құрылымдық жақсартулар, Lycoming O435 A қозғалтқышы, жалпы салмағы 2600 фунтқа дейін арттырылған, гидравликалық қону шассисі мен қанаттары және сәнді интерьер орнатылған. 1949 және 1951 жылдар аралығында осыдан 99 ұшақ шығарылды. Сыртқы түрі бұрынғы үлгілерге ұқсас болғанымен, бұл нұсқасы үлкен, овалды пішінді ұштық пластиналарымен ерекшеленді. Bellanca өндірісті тоқтатқаннан кейін 1956 жылы барлық өндіріс тоқтатылды.

14-19-2 үлгісі

14 19 жобасын Northern Aircraft қайта жаңғыртты және 1957 жылдың 7 қаңтарында FAA мақұлдауымен 14 19-2 Cruisemaster деп аталды. Жаңа модельде Continental O-470K қозғалтқышы және 2700 фунтқа дейін арттырылған жалпы салмағы болды. 1957 мен 1958 жылдар аралығында осы ұшақтардың 104 данасы өндірілді.

Белланка викингі

Bellanca Viking және Super Viking авиацияның негізін қалаушы Джузеппе Белланканың «Cruisair» үлгілерін жетілдіру арқылы жасалды. «Cruisair» үлгісінен тікелей алынған Viking, 1958 жылдан бастап Downer Aircraft компаниясымен 260-шы үлгі ретінде өндірілген бұрынғы ұшақтардың үш құйрықты конструкциясын алмастырып, ұқсас ауданы бар бір құйрықты жүйеге көшті. Viking үлгісі Downer компаниясында «Модель 260» машинасының кемінде 300 ат күшіне ие үлкен нұсқасын жасау туралы талқылаулардың нәтижесінде дүниеге келді. Миннесота штатындағы компанияда білікті шеберлер жұмыс істеді, олар қанатты шырша ағашынан жасады, ал жаңа 300 ат күші бар үлгі, аймақтағы көптеген скандинавиялықтарға құрмет көрсетіп, «Викинг» деп аталды. Алғашқы 17 Viking үлгісі 1967 жылы «17 30» деген атпен пайда болды және 300 ат күші бар Continental IO 520 K қозғалтқышымен жабдықталды. 1969 жылы 290 ат күші (кейін 300 ат күші) бар Lycoming IO 540 қозғалтқышымен жабдықталған Viking ұсынылды, ол табиғи түрде сорумен (17 31) немесе турбожүргізумен (17 31TC) жабдықталған болатын. Ұшақ жылдар бойы бірнеше рет жетілдірілді. 1968 жылы бастапқы гидравликалық шасси және қанаттың қозғалтқыш жүйесі қайта жаңартылып, электрлік қанаттар енгізілді. 1969 жылы FAA A18CE типтік сертификатын берді және осы үлгі бойынша салынған ұшақтар «А» сериясы «Супер Викингтер» деп аталды. Viking 300-дің кейінгі үлгілеріне енгізілген жаңартулардан басқа, жаңа 300A Viking үлгілерінің (17 30A, 17 31A және 17 31ATC) жалпы салмағы 3,325 фунтқа дейін артты. 1974 жылы бес бак пен екі отын таңдау құрылғысы бар күрделі отын жүйесі сол, оң және қосымша жүйеге дейін қарапайымдастырылды. 1979 жылы Continental қозғалтқышымен жабдықталған Viking үлгілері қозғалтқыш тірегінің жаңа дизайнының арқасында толық жабық алдыңғы доңғалаққа ие болды. Бұл Viking-те алғаш рет қозғалтқыш қақпақтарын пайдалануға әкеп соқты, бірақ жылдамдықты 12 миль/сағ арттырды. 1979 жылы Lycoming қозғалтқышымен жабдықталған 17 31A үлгісінің өндірісі тоқтатылды. 1996 жылы Continental IO 550 қозғалтқышы опция ретінде қолжетімді болды.

Пайдалану тарихы

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде жасалған және өндірілген Bellanca 14 13 Cruisair Senior жалпы авиация нарығына бағытталған. Ұшқыш-иелеріне өнімділік, қозғалтқыштың төмен қуаты және 4500 долларлық шамалы баға ұсынылды. Оның өнімділігі мен құрылымдық беріктігі оны қосымша жұмыстар үшін де тартымды етті, бірақ көп жағынан Bellanca дизайны өткенге қайта оралатын, дәстүрлі қону шасси конфигурациясы мен ағаш және матадан жасалған құрылыммен анахронизм болды. Соғыстан кейінгі экономикалық жағдай және артық әскери ұшақтардың болуы үлкен сатуға кедері келтірді, дегенмен шамамен 600 ұшақ өндірілді. 2002 жылдан бері компанияны алты Bellanca жанкүйерлері тобы сатып алып, Alexandria Aircraft Co. LLC құрды. Олар ұшақ иелері мен техникалық қызмет көрсету ұйымдарына техникалық қолдау және қосалқы бөлшектермен қамтамасыз етеді. Alexandria Aircraft Co. 2005 жылы жасалған бір жаңа ұшақты сатты.