Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарихи этнос Турдули (грекше Tourduloi) немесе Туртули – Иберия түбегінің оңтүстік-батысындағы ежелгі, римдіктерге дейінгі халық.
Historic ethnic group
The Turduli (Greek Tourduloi) or Turtuli were an ancient pre Roman people of the southwestern Iberian Peninsula.
Орналасқан жері
Турдули тайпалары негізінен қазіргі Португалияның оңтүстігінде және орталығында, Гуадиана өзенінің аңғары бойындағы Бейра Литорал провинциясының шығысында, Эстремадура мен Альентежудың жағалау аймақтарында, сондай-ақ Испанияның Эстремадура және Андалусиясында қоныстанды. Олардың астанасы – ежелгі Иболка қаласы (кейде Иполка деп те аталады), римдік кезеңде Обулко деп белгілі болған және қазір Кордова мен Хаэн провинцияларының арасында орналасқан Поркуна қаласына сәйкес келеді. Иболкадан басқа, Турдули тайпаларымен тығыз байланысты Римге дейінгі кезеңдегі қалалардың ішінде Будуа (Бадахос), Дипо (Гуадахира), Миробрига (Капилла) және Сисапо (Алмаден) есімдері аталады.
The Turduli tribes lived mainly in the south and centre of modern Portugal – in the east of the provinces of Beira Litoral, coastal Estremadura and Alentejo along the Guadiana valley, and in Extremadura and Andalusia in Spain. Their capital was the old oppidum of Ibolca (sometimes transliterated as Ipolka), known as Obulco in Roman times, and which currently corresponds to the city of Porcuna, currently located between the provinces of Córdoba and Jaén. Apart from Ibolca, the pre Roman towns most strongly associated with the Turdulli include Budua (Badajoz), Dipo (Guadajira), Mirobriga (Capilla), and Sisapo (Almadén).
Шығу тегі
Кейде олар қолжетімді ежелгі дереккөздерде көршілес Турдетани Баетикамен (қазіргі Андалусия) этникалық жағынан байланысты деп сипатталса да, нақты этникалық тегі белгісіз болып қала береді. Түрдули тілінің түпнұсқасына қатысты жалғыз дәлел – бірнеше жерлеу жазбалары. Бұл мәтіндерді лингвистикалық тұрғыдан зерттеу нәтижесінде түрдулилердің ертеде үнді-еуропа тілінде сөйлегені анықталды. Кейбір ғалымдар бұрын бұл тілдің үнді-еуропа тілінің анатолиялық тармағына жататынын және әсіресе пеон-мизия тіліне ұқсас екенін дәлелдеген. Біздің заманымыздың 1-ғасырында олардың атамекені Турдетанияның солтүстігінде орналасқан, дәлірек айтқанда Бейтис өзені аңғарында (қазіргі Гуадалкивир), жартылай аңызға айналған Тартесос патшалығының орналасқан жері, қазіргі испанның шығыс Экстремадура аймағында, олардың ежелгі астанасы Регина Турдулорум (Реина – Бадахос) бір кезде тұрған. Шамамен 530 ж.б.д. Тартесостың құлауы және б.з.д. 6-5 ғасырларда кельттердің қоныс аударуы түрдулилердің де жаппай көшіп кетуіне себеп болған сияқты. Көпшілігі ортаңғы Анас (Гуадиана) алабында қоныстанды, бұл аймақ Бетурия немесе Баэтурия Турдулорум деп аталды, ол шамамен шығыс Альентехоның бір бөлігімен және қазіргі Бадахос пен оңтүстік-шығыс Уэльва провинцияларының батыс жартысымен сәйкес келеді, сондықтан оларды Баэтици Турдули деп атады. Басқалары батысқа қарай, Португалияның Эстремадура аймағының орталық жағалауын жайлап, Турдули Оппидани деп белгілі болды. Ал кейбіреулері оңтүстікке қарай жылжып, қазіргі Сетубал түбегін, Тежу өзенінің сағасын және төменгі Сардум (грек деректерінде Садо; Каллипос) өзенінің аңғарын мекендеді, оларды Бардили деп атады. Ежелгі дереккөздерде Turduli Veteres деп танылған қалдықтар кельттермен бірге солтүстікке қарай көшіп, төменгі Дуро мен Вакка (Вуга) өзендерінің алабында орналасқан Бейра Литорал жағалау аймағына қоныстанды.
While they are sometimes described, in the available ancient sources, as being related ethnically to the neighboring Turdetani of Baetica (modern Andalusia), the exact ethnic origins remain obscure. The only evidence regarding the original Turdulian language are a few funerary inscriptions. Linguistic studies of these texts suggest that the early Turduli spoke an Indo European language. Some scholars in the past, have put forward evidence that the language belonged to the Anatolian branch of Indo European and was similar, in particular, to Paeonian Mysian. in the 1st century AD, their ancestral homeland was located north of Turdetania (the region where was located the semi legendary Kingdom of Tartessos, in the Baetis River valley, the present day Guadalquivir), in the modern Spanish eastern Extremadura region, where their ancient capital Regina Tourdulorum (Reina – Badajoz) once stood. The collapse of Tartessos in around 530 BC, and migrations by the Celtici in the 6th 5th centuries BC appear to have also caused mass migrations by the Turduli. The majority settled the middle Anas (Guadiana) basin, a region known as Beturia or Baeturia Turdulorum roughly corresponding to parts of eastern Alentejo, and the western half of the modern Badajoz and southeastern Huelva provinces, hence the name Baetici Turduli. Others went west, colonizing the central coastal Portuguese region of Estremadura and became known as Turduli Oppidani. Some went south, where they settled the present Setubal peninsula along the Tagus river mouth and the lower Sardum (Sado; Kallipos in the Greek sources) river valley as the Bardili. The remnants, designated Turduli Veteres in the ancient sources, migrated northwards in conjunction with the Celtici and ended settling the Beira Litoral, a coastal region situated along the lower Douro and Vacca (Vouga) river basins.