Кіріспе

Британдық белсенді Этель Сноуден, виконтесса Сноуден (туған Этель Аннакин; 8 қыркүйек 1881 – 22 ақпан 1951), британдық социалист, адам құқықтарын қорғаушы және феминист саясаткер. Орта таптан шыққан ол радикалды уағызшының ықпалымен христиан социалисті болды және бастапқыда Ливерпульдің кедей аудандарында ішімдікке тыйым салу мен толық бас тартуды насихаттады. Ол Фабиан қоғамына, кейін Тәуелсіз Еңбек партиясына қосылды, Ұлыбритания мен шетелде лекция оқып табыс тапты. Сноуден Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын әйелдердің сайлау құқығы үшін күрескен жетекші белсенділердің бірі болды, содан кейін соғысқа қарсы шығып, келіссөздер арқылы бейбітшілікке шақыру мақсатында «Әйелдердің бейбітшілік науқаны»н құрды. Кеңес Одағына сапардан кейін ол оның жүйесін қатаң сынады, бұл оны Ұлыбританиядағы солшылдар арасында беделсіз етті. Сноуден белгілі Лейборист партиясының саясаткері және болашақ Қаржы министрі Филип Сноуденге үйленді. Ол 1920 жылдары әлеуметтік жағдайы жақсарды, оған өте қуанды және BBC-нің басқарушысы және Корольдік опера үйінің директоры болып тағайындалуын қабылдады. Күйеуі виконт атағын алғанымен, қаржылық жағдайы қиын болды және ол күйеуіне күтім жасауға белсенді түрде кірісті; ол 1937 жылы қайтыс болғаннан кейін, журналистік қызметімен қатар, ішімдікке тыйым салу науқанын қайта жаңғыртты. Ол көпшілік алдында сөйлейтін даулы тұлға болды, жаңа жобаға құлшынып, оған кедергі келтіретін барлық нәрсені елемейтін; оның туралы «тактикалық шеберлік немесе сақтық оның мінезіне жат» дейтін еді. 1930-31 жылдары қала әкімі болды. Филип Сноуденнің өмірбаяуын жазған Колин Крос оны «күшті жігері мен әдемі сырт келбеті бар әйел» деп сипаттады. Ол Ливерпульдегі Эдж Хилл колледжінде мұғалімдік білім алды, онда радикалды уағызшы Чарльз Фредерик Акедтің (1864–1941) қауымдастығына қосылды; «Адам аптасына 1 фунтпен христиан бола ала ма?» деген уағызын тыңдағаннан кейін ол социалист болып, Ливерпульдің кедей аудандарында Акедтің әлеуметтік жұмысына қосылып, ішімдікке тыйым салуды насихаттады. Ол сонымен қатар Фабиан қоғамына да мүше болды. Болашақ күйеуі, Лейборист партиясының саясаткері Филип Сноуденнің айтуынша, олар 1903 жылы Лидстегі Фабиан отырысында кездескен, бірақ Мэри Агнес Хамильтон олар Уильям мен Марта Личтің Брэдфорд үйінде кездескенін ойлаған. Харрогейт, фрезерлік өнеркәсіпке тәуелді емес шипажайлы қала, жоғары сапалы аймақ ретінде қарастырылды және Этельдің әлеуметтік тегі үшін социалист болуы сирек кездесетін жағдай болды. Ол 1903 жылдың қыркүйегінде Йоркширдің тәуелсіз еңбек партиясы атынан Кейли еңбек институтында алғашқы лекциясын оқыды, мүмкін Сноуден ұйымдастырған. 1904 жылы ол Ланкаширдің Нельсон қаласындағы Уолверден мектебінде мұғалім болып жұмыс істей бастады, бұл мектеп Сноуденнің Коулингтегі үйінен 9 миль қашықтықта орналасқан, және ол жиі келіп тұратын, бірақ Филип Сноуденнің анасы Марта онымен кездесуге шыдамады, оны мақтаншыл және жоғарыдан қараушы деп ойлады.

Неке

ILP-де кең таралған және көпшілік сенген әңгіме бойынша, Этель Филипке өзі ұсыныс жасаған екен, бұл сол заманғы неке салтына қайшы келді. 1917 жылы ол Әйелдердің бейбітшілік науқанының ұйымдастырушысы және бас спикері атанды, соғыстың соңғы жылында жарты миллиондай адамға сөз сөйлегенін айтады. Оның басты науқандық сөзі – ерлерді бір-бірін "жақсы көруге" шақыру болды.

Ресей

Соғыс аяқталғаннан кейін Сноуден Лейборист партиясының Ұлттық атқару комитетіне әйелдер бөлімінен сайланды. Бұл лауазым оны солшыл қозғалыстардағы аса көрнекті тұлғаға айналдырды және оның көптеген шетел сапарларына, оның ішінде Берн мен Венаға (Социалистік Интернационалды қайта құруға тырысу үшін), Палестинаға, Грузияға және екі рет АҚШ-қа баруына мүмкіндік берді. Ең бастысы, ол 1920 жылдың басында ТЖК мен Лейборист партиясының бірлескен делегациясына Ресейге жіберілді, оның мақсаты – Большевиктік революцияны бейтарап түрде зерттеу болатын. Отанға оралғаннан кейін ол өз зерттеулерін баяндайтын «Большевиктік Ресей арқылы» атты кітабын жариялады. Ленинді («Кремльдің көңілді фанатигі») ұнатса да, оның жалпы пікірі теріс болды. Ол бір большевикті, қоғамдық жиын кезінде үш айдың ішінде британдық революция басталатынын айтқан заматта, «Бізге билік керек, бірақ революция емес» деп сөзін кесті, сондай-ақ «Ресейде Коммунистік партиядан тыс кездескен әр адам өзінің бостандығы немесе өмірі үшін қорқып өмір сүреді» деп атап өтті. Ол «Evening Standard» газетінің тілшісіне оралғанда «Мен большевизмге қарсымын, себебі ол социализм емес, демократия емес және христиандық емес» деген пікірін білдірді, ал еңбек жағдайларын құлдықпен теңеді. Сноуденнің кеңестік үкіметті сынауы оны Лейборист қозғалысының сол жағында ұнатпайтын тұлғаға айналдырды және 1922 жылы Ұлттық атқару комитетінен қуылды. Оның танымалдылығы Парламентке сайлануға шақыруларға әкелді. Сноуден леди Асторға қарсы Плимут Девонпортта сайлауға түсуден бас тартты, өйткені Астордың қызметінің құндылығын жоғары бағалады. Бір кезде ол Лейстер шығысынан Лейборист партиясының үміткері болып таңдалды, бірақ 1922 жылдың көктемінде сайлау жарияланғанда үміткерліктен бас тартты (Лейборист үміткері жеңіске жетті).

Әлеуметтік өсу

1922 жылы Филип Сноуден Колн-Вэлли округінен парламентке қайта оралғанда және Лейборист партиясы ресми оппозиция болғанда, лорд және леди Астор король Георг V және королева Мэримен Лейборист партиясының лидерлері – Сноуден, Дж. Р. Клайнз, Джеймс Генри Томас және олардың әйелдері кездесетін кешкі ас ұйымдастырды. Сноуден королева Мэримен жақын дос болды. 1923 жылы олар барлық табыстарын және жинақтарын біріктіріп, Суррейдегі Тилфордта бір акр жерге орналасқан он бөлмелі Еден Лоджына ие болды. Кейіннен Еден Лоджының қонақ бөлмесіндегі камин үстіне король мен королеваның қол қойған суреттері ілінді. Олар Голдерс Гриндегі Лондон үйін сатып, Сент-Эрмин сотында Парламентке жақын жерде пәтер алды, бірақ Этель күйеуіне 1924 жылы Қаржы министрі болғанда Даунинг-стрит, 11-дегі тұрғын үй бөлмеге берілмегеніне ашуланды. Сноудендер көбінесе кештер өткізбейтін, себебі олар екеуі де тыңшыл болған, бірақ ескі достарымен кездесуді ұнататын. Олар музыканы жақсы көретін, ал Этель жақсы пианист еді. Ол Еңбек министрлерінің әйелдері арасында көшбасшылыққа таласу үшін Беатрис Уэббпен бәсекелестікке түсті. Еңбек үкіметі құлағаннан кейін Этель Сноуден Канадаға сапарлап, Рамзи Макдональдтың басшылығын сынап, көпшілік алдында сөз сөйледі. Бұл сөздер Ұлыбританияда кеңінен таралды және күйеуінің пікірі деп есептелді. Кейіннен ол сөздерін жұмсартса да, оралғанда журналистердің сұрақтарына жауап бергенде өз сөздерінде тұрды. Консервативті премьер-министр Стэнли Болдуин 1926 жылы Этель Сноуденді әйелдер мен Еңбек партиясының өкілі ретінде жаңадан құрылған Британдық радио хабарларын тарату корпорациясының (BBC) басқарушысы етіп тағайындады. Бұл қызметке жылына 750 фунт стерлинг жалақы қарастырылған. Ол Сэр Джон Ритпен алғашқы кездесуінде дауласып, оның қызмет мерзімі бойына қарым-қатынастары шиеленісіп тұрды, Рит одан құтылуға тырысты. Сноуденге жаңа салынған радиохабар тарату үйінде алкогольдік ішімдіктер табылмайтыны үшін мақтау айтылды, ол осы жағдайға өзінің жауапты екенін мәлімдеді. 1929 жылы Лейборист үкіметі құрылғанда Сноудендер ақыры Даунинг-стрит, 11-ге көшіп келді, онда сегіз қызметшіге жалақы төлеу және ресми шараларды ұйымдастыру үшін жинаған ақшаларынан жұмсау қажет екенін анықтады. Алкогольдік ішімдіктер ұсынылмаса да, Этель музыкалық және өнер шеберлерімен көптеген шай кештері мен қабылдаулар өткізді (Лейборист партиясының кейбір өкілдері депутаттардың немесе басқа министрлердің шақырылмағанын атап өтті). Ол күйеуін Ковент-Гардендегі Корольдік опера театрын қолдау үшін Қаржы министрлігінен грант беруге көндіргендігі айтылады және оны басқару үшін құрылған жаңа компанияның директоры болды.

Виконтесса

1931 жылдың басында Филип Сноуден ауыр сырқатқа шалдығып, Парламентке қайта сайланудан бас тартып, Лордтар палатасына өтуге бейімделген. Ол лейбористік үкімет құлағанға дейін тамыз айында мандатын тастау туралы шешімін растады және жалпы сайлауда кандидат болмаса да, сайлау науқанына белсенді қатысты. Виконт титулы тағайындалғанда, Рамзи Макдональд Сноуденнің пэрлікке ұмтылысының оның әйелінен туындағанын мәлімдеді. Этель 1931 жылғы 24 қарашада виконтесса Сноуден атанды.

Кейінгі өмірі

Виконтесса Сноуден екінші дүниежүзілік соғыс кезінде эвакуацияланған үкімет кеңсесі пайдаланған Едем лоджына баруды ұнатпай, Дельфин алаңындағы пәтерге көшіп барды. Ол BBC басқармасының мүшесі болып қайта тағайындалуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 1937 жылы Нюрнберг митингісіне барып, "Sunday Chronicle" газетіне басқа британдықтарды салют беруден бас тартқаны үшін сынады және Гитлерді "үлкен жеке ізгілігі бар қарапайым адам" деп таныды, сондай-ақ "оның сөзіне күмәнданбайтын едім" деді. Оның басқа журналистикалық еңбектері күйеуін қорғауға бағытталған, ал оның құрметін жеңудің ең жылдам жолы – Филипті мақтау екені айтылды. 1938 жылы Дельфин алаңында Мэри патшаны шайға шақырды және 1939 жылдың мамыр айында жетекші христиандық тәртіп ұйымы – «Үміт тобының» президенті болды. Соғыс басталғанда, ол оны қолдады және нацистерді толығымен жаман деп мәлімдеді, бірақ ол жаппай бомбалау туралы алаңдаушылық білдірді. 1943 жылдың тамызында ол BBC-ді ішімдік ішу, дөрекі сөздер айту және отбасылық адалдыққа қатысты нашар моральдық стандарттар үшін сынады, бірақ оған «The Brains Trust» телешоуына қатысуға шақырылды. Сноуден 1947 жылы ауыр инсульт алды, ол оны мүгедек қалдырды және ол Уимблдондағы Уорли еміру үйінде тұрақты түрде тұруға мәжбүр болды, бірақ оның санасы белсенді болды. 1950 жылғы жалпы сайлауда Уимблдонда Консервативтік партияның үміткері, алкоголь ішпейтін Сирил Блэкке қолдау хат жіберді. Сол жылы оның әкесі 93 жасында қайтыс болды, ал ол одан кейін бірнеше айдан кейін 69 жасында дүние салды. Оның мүлігінің құны 23 279 фунт стерлинг болды, оның көп бөлігі оның ерте мансабында тапқан ақшасы еді. Кремациядан кейін оның күлі күйеуінің күлі шашырылған далаға себілді. Оның кітаптар жинағы күйеуінің кітапханасына қосылды. Оның құрметіне Эдж Хилл университетінде «Сноуден» деп аталатын жатақхана салынды.