Әлемдар Мұстафа паша: Осман әскербасы және реформатор
Alemdar Mustafa Pasha
Әлемдар Мұстафа паша (1755-1808) – Османлы әскери қолбасшысы, қазынашы. Жаңа реформалардың қолдаушысы, Селім III тұсындағы маңызды тұлға. Османлы тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Осман әскерінің қолбасшысы (1808 жылы қайтыс болды)
Ottoman military commander (died 1808)
Алемдар Мұстафа Паша (Байрақтыр Мұстафа Паша деп те аталады; 1755 – 15 қараша 1808) – Осман әскерінің қолбасшысы және ұлы визир. Ол яничар отбасында дүниеге келген, мүмкін Рушук қаласында (қазіргі Русе, Болгария), бірақ оның туған жері туралы әртүрлі мәліметтер бар. 1768–1774 жылдардағы орыс-түрік соғысы кезінде ол «желтарағын» немесе «алемдарын» (екі аталым да «ту көтергіш» деген мағынаны білдіреді және оның яничар корпусындағы әскери шеніне сілтеме жасайды) деген лақап алды. Соғыстан кейін ол корпустан шығып, ақырында Румелиядағы ықпалды тұлға және әскери қолбасшыға айналды. Ол Селім III-тің реформаларын жақтады және 1807 жылы Селімнің тақтан түсірілуінен кейін жаңа үкіметке қарсылардың бірігу ортасы болды. 1808 жылдың шілдесінде ол әскери төңкеріс жасап билікті басып алды, IV Мұстафа сұлтанды Махмұд II-мен алмастырып, ұлы визир болды. Ол Селімнің реформаларын қайта жандандыруға тырысты, бірақ бірнеше айдан кейін яничарлардың көтерілісінде қаза тапты. Алемдар Мұстафа Паша көбінесе заманауи армияның қажеттігін білген алғашқы тұлға ретінде есептеледі. Ол 1796 жылы француз әскери миссиясын құруға зор үлес қосты.
Alemdar Mustafa Pasha (also called Bayraktar Mustafa Pasha; 1755 – 15 November 1808) was an Ottoman military commander and grand vizier. He was born into the family of a janissary, possibly in Rusçuk (modern day Ruse, Bulgaria), although varying information exists about his birthplace. He received the epithet bayraktar or alemdar, both meaning 'flag bearer' and probably referring to his military rank in the janissary corps, during the Russo Turkish War of 1768–1774. After the war, he left the corps and eventually became a powerful notable and military commander in Rumelia. He became a strong supporter of Selim III's reforms and became a rallying point for opponents of the new regime after Selim's deposition in 1807. In July 1808, he took power in a military coup, replacing Sultan Mustafa IV with Mahmud II and becoming grand vizier. He attempted to revive Selim's reform program, but he himself was killed only months later in a rebellion by the janissaries. Alemdar Mustafa Pasha is often regarded as a pioneering figure who recognized the need for a modern army. He was instrumental in setting up the French military mission in 1796.
Ерте мансап
Алемдар Мұстафа шамамен 1750 жылы туған және Корче маңындағы Госкове ауылынан шыққан деп есептеледі. Кемал Бейділдің айтуынша, ол Хотинде (қазіргі Хотин, Украина) дүниеге келген, бірақ оның әкесі Хажы Хасан Аға есімді Рущуктан шыққан янышар болған. Ол янышарлар корпусы арқылы билікке жетті, командирлікке көтеріліп, Австрия мен Ресей империясына қарсы соғыстарға қатысты. 1768–1774 жылдардағы орыс-түрік соғысында қызмет еткен кезінде ол байрақтар немесе алемдар деген лақап алды.
Alemdar Mustafa is believed to have been born in about 1750 and hailed from the village of Goskovë near Korçë. According to Kemal Beydilli, he was born in Hotin (modern day Khotyn, Ukraine), although his father was a janissary from Rusçuk named Hacı Hasan Ağa. He rose to power through the janissary corps, and, having been promoted to commandership, took part in the wars against Austria and the Russian Empire. It was during his service in the Russo Turkish War of 1768–1774 that he acquired the epithet bayraktar or alemdar,
Мұстафа IV осы оқиғаларды білгеннен кейін, патша отбасының жалғыз тірі мүшесі болу үшін өзінің ағасы Селім III-ті және інісі Махмұдты өлтіруді шешті. Жарқындылар алдымен Селім III-нің сарайдағы бөлмесіне келді. Селім III қамыс сыбызғысын тартып, қарусыз болғанда, сыбызғысымен қарсылық көрсетті, бірақ оның күш-жігері нәтижесіз болды және ол мойнынан қысылып өлтірілді. Оның денесі Алемдарға әкелінді, ол барлық мақсаттарына жете алмағанын ойлап жылады. Оның адамдары Мұстафа IV-тің адамдары ханзада Махмұдты да өлтіруді жоспарлап отырғанын ескертті. Жарқындылар ханзаданың бөлмесіне шабуыл жасады, бірақ қызметшілер оны шатырға жасырып қойды. Алемдар мен оның адамдары сарай есігін бұзып, көтерілісшілерді өлтіріп, ақырында ханзаданы құтқарды. Алемдар Мұстафа-паша Махмұдты жаңа сұлтан (Махмұд II) деп жариялады және оның ұлы уәзірі болды.
After Mustafa IV learned of these events, he decided to have his uncle, Selim III, and his younger brother, Prince Mahmud, killed so that he should be the only surviving member of the imperial family. The executioners first arrived in Selim III's room in the palace. Selim III, who was playing a reed flute and had no weapons, resisted with his flute, but his efforts proved futile and he was strangled. His dead body was brought to Alemdar who wept, thinking that he had failed in all his objectives. His men warned him that Mustafa IV's men planned to kill Prince Mahmud as well. The executioners had raided the prince's room, but the servants hid him on the roof. Alemdar and his men broke down the palace doors, killed the rebels and eventually saved the prince. Alemdar Mustafa Pasha declared Mahmud the new sultan (Mahmud II), and became his grand vizier.
II Махмуд сұлтанның қызметінде
Бірақ жаңа сұлтан мен Алемдар арасында көп ұзамай пікір келіспеушіліктер туды. Біріншіден, Алемдар Анатолия жерлерінен келген көтерілісшілдердің өкілімен келісім жасады, ол "Альянс шарты" (Сенед и Итифак) деп аталды. Сұлтан Махмуд бұл келісімді өзінің билігіне нұқсан келтіретін деп есептеді және пашаға қолдауын кері алды. Екіншіден, ол "Жаңа тәртіп" (Низам и Джедид) армиясын қайта құрып, оны "Жаңа Себан армиясы" (Секбан I Джедид армиясы) деп атады. "Жаңа тәртіп" армиясы яничарлардың қарсыласы болғандықтан, жаңа атау оларды жұбату мақсатында берілген деп түсіндіріледі. Бұдан бөлек, Алемдар яничар корпусы бойынша тергеу жүргізіп, яничар емес, бірақ яничар жалақысын алып отырғандарды қызметтен босатті.
But differences of opinion soon emerged between the new sultan and Alemdar. First of all, Alemdar made an agreement with the rebel representative from Anatolian lands, which was called the Charter of Alliance (Sened i Ittifak). Sultan Mahmud thought that this agreement his authority and withdrew his support for the pasha. Secondly, he re established the army of Nizam i Djedid ('New Order'), calling it the Sekban I Cedid Army. The Nizam ı Cedid Army was a hated rival to the Janissaries so the new name has been interpreted as an effort to appease them. Furthermore, Alemdar conducted an investigation into the Janissary corps and fired men who were not actually Janissaries but receiving Janissary salaries all the same.
Өлім
Алмеджардың шаралары Осман империясындағы кейінгі реформалардың негізін қалады. Бірақ, осы арада биліктегі элита оған наразылық білдірді. 1808 жылдың 15 қарашасында шамамен мың яничар Алемдар Мұстафа пашаның үйіне шабуыл жасады. Шабуылдан аман қалу мүмкін емесін түсінген ол үйінің жертөлесіндегі ұңғын қорын өртеп, өзін және нәтижеде болған жарылыстан шамамен 400 яничарды қаза тапты. Ол Стамбулдағы Зейнеп Сұлтан мешітінің ауласына жерленді. Стамбулдағы Сүлейменіе қақпасына жақын бір көше Алемдар Мұстафа пашаның құрметіне аталған, онда оның әкесінің Рущуктан шыққан яничар болғаны туралы тақта орнатылған.
Alemdar's measures laid the ground for later reforms in the Ottoman Empire. But meanwhile, the ruling elite resented him. On 15 November 1808, about a thousand Janissaries raided Alemdar Mustafa Pasha's house. Realising he could not survive the assault, he ignited the gunpowder reserves in the cellar of his house, killing himself and approximately 400 Janissaries in the ensuing explosion. He was buried in the courtyard of the Zeynep Sultan Mosque in Istanbul. A street in Istanbul near the Sublime Porte is named after Alemdar Mustafa Pasha., a plaque there stating that his father was a Janissary from Ruscuk.