Кіріспе

Шаш фетишизмі, сондай-ақ шашқа жарымжан құмарлық және трихофилия деп те аталады, бұл адамның шашты, көбінесе бас шашты, ерекше эротикалық және жыныстық қоздырғыш деп қабылдауымен сипатталатын жарымжан құмарлық. Шашты көру немесе оған тию арқылы қоздырылу мүмкін, ол бас, қолқап, кеуде шашы немесе түк болуы мүмкін. Бас шашына қоздырылу өте ұзын немесе қысқа шаш, ылғал шаш, белгілі бір түстері немесе нақты шаш үлгісі арқылы туындауы мүмкін. Шаш кесуге құмарлық – бұл парафилия, онда адам өз шашын кесу немесе қырқу арқылы, басқа біреудің шашын кесу арқылы, біреудің шашын кесуін тамашалау арқылы немесе шашы қырқылған немесе өте қысқа шашы бар адамды көру арқылы қоздырылады.

Этимология

Трихофилия сөзі грек тіліндегі "триха" (τρίχα) сөзінен туындаған, ол "шаш" дегенді білдіреді, ал "филия" (φιλία) жұрнағы "сүйіспеншілік" дегенді білдіреді.

Сипаттамалары

Шаш – сүтқоректілердің айрықша белгісінің бірі. Адамдарда шаш бас терісінде, бетте, кеудеде, жамбаста, қолқапта, сондай-ақ басқа да жерлерде кездеседі. Әдетте, еркектерде әйелдерге қарағанда шаш көбірек болады. Шаштың өзінің мәдени контексте адамдар берген сипаттамаларынан басқа, ешқандай жыныстық құндылығы жоқ. Кейбір мәдениеттерде дене шашына қатысты бейтарап көзқарас қалыптасқан, ал кейбіреулері оны тартымды, ал енді біреулері эстетикалық емес деп санайды. Көптеген мәдениеттерде әйелдердің шашы эротикалық деп есептеледі. Мысалы, көптеген мұсылман әйелдері қоғамда шаштарын жауып, оны тек отбасы мен жақын достарына ғана көрсетеді. Сол сияқты, көптеген еврей әйелдері үйленгеннен кейін шаштарын жабады. Орта ғасырларда еуропалық әйелдер үйленгеннен кейін шаштарын жабуға міндетті болған, ал Жаңа өсиет бойынша, христиан әйел шіркеуде немесе дұға оқығанда басын жабуы керек. Тіпті әйелдер шаштарын жаппайтын мәдениеттерде де шаштың эротикалық маңызы мойындалады. Кейбір шаш үлгілері мәдени тұрғыдан нақты бір жынысқа байланысты, мысалы, қысқа шаш пен тоңғақ еркектермен, ал ұзын шаш әйелдер мен қыздармен байланысты, бірақ осы ережеден көптеген ерекшеліктер бар, мысалы, ирландиялық гейлдер және тарих бойындағы өнерде еркектердің бейнеленуі, ең танымал мысалы – Иса Мәсіх. Әсіресе әйелдер үшін, шаш өнер мен әдебиетте сұлулық, көңіл көтеру және эротизмнің символы ретінде бейнеленген. Шаш әлемнің әртүрлі аймақтарындағы сұлулық стандарттарында маңызды рөл атқарады, ал сау және күтімді шаш екі маңызды функцияны атқарады: сұлулық пен сән. Мұндай мәдениеттерде шаштың тартымды болуына көп уақыт пен қаржы жұмсалады, ал кейбір жағдайларда мәдени тұрғыдан қажетсіз шашты жоюға да шығын кетеді. Тарихи Үндістан дәстүрінде әйелдер ұзын шашты ұстауға міндетті болған, оны ыңғайлылық және тазалық үшін әдетте жинап тастаған, ал шашты кесуге қатысты тыйым салынған. Шаш фетишизмі әртүрлі мінез-құлықтармен көрінеді. Фетишист басқа адамның шашын көруге, ұстауға, тартып немесе кесуге құмар болуы мүмкін. Олар мұндай әрекеттерден ләззат алумен қатар, жыныстық қызығушылық та сезінеді. Бұл сондай-ақ мақтаныш сезіміне немесе шаштың жоғалғанына қатысты қорқынышқа ұласуы мүмкін, мысалы, шашты жуу немесе шаштың түсуінен сескену. Шаштан қызығушылық ұзын немесе қысқа шаш, ылғал шаш, шаштың белгілі бір түсі немесе шаш үлгісін көру немесе ұстау арқылы туындауы мүмкін. Кейбіреулер үшін "біреудің шашымен жыныстық қатынас жасау" қиялы немесе фетиш болуы мүмкін. Фетиш ерлерге де, әйелдерге де әсер етеді. Кейбір адамдар шашын кескенде немесе күтім жасағанда ләззат алады, себебі олар эндорфин бөліп шығарады, бұл басқа массажға, күлімсіреуге немесе мейірімділікке ұқсас сезімді тудырады. Алайда, көптеген адамдар шашын кескенде белгілі бір деңгейде алаңдайды. Зигмунд Фрейд еркектердің әйелдің ұзын шашын кесуі қорқыныш немесе кастрация туралы түсінікпен байланысты болуы мүмкін деп мәлімдеген. Оның пікірінше, әйелдің ұзын шашы бейнелі пенисті білдіреді және шашын кесу арқылы ер адам үстемдік сезінуі мүмкін. Трихофилия әртүрлі қызығушылық көздерімен көрінеді, ең көп таралғаны, бірақ жалғыз емес, адамның бас шашы. Трихофилияға бет, кеуде, жамбас, қолқап астындағы түк және жануарлардың терісі де қатысты болуы мүмкін. Қызығушылық шаштың текстурасына, түсіне, үлгісіне және ұзындығына байланысты туындауы мүмкін. Бұл парафилияның ең көп таралған түрлері ұзын және қысқа шашқа қызығушылық, сары шашқа (сары фетишизм) және қызыл шашқа (қызыл фетишизм) қызығушылық, сондай-ақ шаштың әртүрлі текстураларына (түзу, бұйра, толқынды және т.б.) қызығушылықты қамтиды. Трихофилия шашты немесе дене шашын жұлып алудан немесе тартып алудан туындаған қызығушылыққа қатысты болуы мүмкін. Трихофилия көбінесе зиянсыз парафилия саналады.

Ауру таралуы

Әр түрлі фетиштердің салыстырмалы таралуын анықтау үшін ғалымдар 2007 жылы әлемнің 381 интернет-талқылау тобынан кем дегенде 5000 адамнан үлгі алды. Салыстырмалы таралу шамалары (а) нақты бір фетишке арналған топтардың саны, (б) топтарға қатысушы адамдардың саны және (с) алмасылған хабарламалардың саны негізінде есептелді. Үлгіге алынған адамдардың 7 пайызы шаштан сексуалдық қоздырыс алады (іш киімнен 12 пайыз, ал жыныс мүшелерінен 4 пайыз, көкіректерден 3 пайыз, жамбастан 2 пайыз және дене шашынан 1 пайыздан кем).