Америкалық тышқының құпиясы

Кіріспе

Америкалық тыңшы

1948 жылдың ақпанында Кеңес өкілі Вайсбандтың жұмысы туралы ішкі меморандум жазды: Бір жыл бойы (Вейсбанд) американдықтардың кеңестік шифрларды түсіндіру, кеңестік мекемелердің ашық радио хабарларын ұғып алу және талдау (Венона жобасы) жөніндегі жұмысына қатысты өте құнды құжаттамалық материал берді. Осы материалдардан біз осы жұмыстың нәтижесінде американдық барлау қызметі КСРО қарулы күштерінің орналасқан жерлері, өнеркәсіптің түрлі салаларының өндірістік мүмкіндіктері және КСРО-дағы атом энергиясы саласындағы жұмыстар туралы маңызды деректерді алғанын білдік. Бұл американдықтардың шифрларды түсіндіру және талдау жұмысының көлемін едәуір азайтуға алып келді. Оның кеңестік агенті ретіндегі рөлі 1950 жылға дейін қарсы барлау қызметкерлерімен анықталған жоқ, сол кезде зиян келтірілген еді. Вайсбанд АҚШ криптоаналитикалық жетістіктерінің жоспасын жасағанда, британдық байланыс офицері Ким Филби 1949 жылдың күзінде Вашингтонға қызметке келгеннен кейін нақты аудармалар мен талдауларды тұрақты түрде алды. КГБ мұрағаттарын толық қарап шыққанша, Вейсбандтың кеңестік тыңшы ретіндегі рөлінің толық көлемі белгілі болмайды. 1950 жылы Джонс Орин Йорк ФБР-ге өзінің құпияларды кеңестіктерге бергенін және оның басшысы Билл Вейсбанд екенін айтты. Венона хабарларында Вейсбанд туралы нақты мәлімет жоқ. Дегенмен, үш хабарламада "ЗВЕНО" (орыс тілінде "байланыс" деген мағынаны білдіреді) деп аталатын тұлға туралы айтылған, ал біреуі Лондон резидентурасына ЗВЕНО-мен байланыс орнату үшін қолдануға болатын процедураларды ұсынады, ол Англияға ауысуды күтіп отырған. Бір хабарламаға сәйкес, Звено соңғы төрт аптаны Вирджинияда итальян тілі курсында өткізген және шілде айының ортасында Ұлыбританияға кететін. Шындығында, Вейсбанд сол маусымда Арлингтон-холлда (вероятно, итальян тілінде) өз білігін жетілдіріп, 17 шілдеде кемемен жөнелтілді және 29 шілдеде Лондонға келді. Адалдыққа күдікпен қаралып, ШІМ-нен шеттетілген кезде Вайсбанд АҚШ Коммунистік партиясы бойынша федералды сотқа қатысуға келмеді, ол үшін ол шақыру алған еді. Нәтижесінде 1950 жылдың қарашасында Вейсбанд мемлекетке қарсылық көрсеткені үшін айыпталып, бір жылға бас бостандығынан айырылды. Вейсбанд тыңшылық қылғаны үшін қудаланбады, себебі билік соттың кеңестік барлау қызметіне АҚШ барлау қызметінің "көздері мен әдістері" туралы одан да көп ақпарат беруінен қорқып еді. Вейсбанд өзінің НКВД агенты екенін ешкімге де айтпады, ол АҚШ-та қалып, тыныш өмір сүрді және өлгенге дейін сақтандыру сатушысы болып жұмыс істеді.

In February 1948 a Soviet official wrote an internal memorandum about the work of Weisband: For one year, a large amount of very valuable documentary material concerning the work of Americans on deciphering Soviet ciphers, intercepting and analyzing open radio correspondence of Soviet institutions (the Venona project), was received from (Weisband). From these materials, we came to know that, as a result of this work, American intelligence managed to acquire important data concerning the stationing of the USSR's armed forces, the productive capacity of various branches of industry, and work in the field of atomic energy in the USSR On the basis of Weisband's materials, our state security organs carried out a number of defensive measures, resulting in the reduced efficiency of the American deciphering service. This has led to the considerable current reduction in the amount of deciphering and analysis by the Americans. His role as a Soviet agent was not discovered by counterintelligence officers until 1950, by which time the damage had been done. Where Weisband had sketched the outlines of U. S. cryptanalytic success, British liaison officer Kim Philby received actual translations and analyses on a regular basis after he arrived for duty in Washington, D. C., in autumn 1949. Until a thorough review of Soviet KGB archives is made, the full scope of Weisband's role as a Soviet spy will probably not be known. In 1950 Jones Orin York told the FBI that he had passed secrets to the Soviets and that his handler was Bill Weisband. The Venona messages do not hold a definite reference to Weisband. Nevertheless, three messages mention a "ZVENO" (the Russian word for "link") and one of them suggests procedures for the London residency to use in contacting ZVENO, who was awaiting a transfer to England. ZVENO, according to one message, had spent the last four weeks in an Italian language course in Virginia and would leave for Britain by mid July. In fact, Weisband spent that June honing his skills in a language (probably Italian) at Arlington Hall, shipped out on 17 July, and arrived in London by 29 July. While suspended from SIS on suspicion of disloyalty, Weisband failed to appear for a federal grand jury hearing on the Communist Party USA, for which he had received a summons. As a result, in November 1950, Weisband was convicted of contempt and sentenced to a year in prison. Weisband escaped prosecution for espionage, as authorities feared that a trial would divulge yet more information to Soviet intelligence on U. S. intelligence "sources and methods". Weisband never revealed his status as an NKVD agent to anyone, and he remained in the United States, living quietly, and working as an insurance salesman until his death.

Өлім

Ол 1967 жылы жүрек талмасынан кенеттен қайтыс болды. Ұлы оның өлімін былайша еске алады: [Менің] 1967 жылдың 14 мамырында, Аналар күні, әкем мені және қарындастарымды Смитсонов институтына дәстүрлі жексенбілік саяхатқа алып бара жатқан еді. Біз Джордж Вашингтон мемориалдық тас жолымен келе жатқанда, ол күрт жүрек талмасын басынан өткерді. Ол тікелей машинаны тізгіндей келе көз жұмды. Бұл қорқынышты жағдай болды, мен рульді ұстап, ескі 56 шы Pontiac көлігін жол жиегіне тоқтаттым, кілтті өшірдім. Мен Джордж Вашингтон мемориалдық тас жолының ортасында тұрып, қозғалысты тоқтаттым, екі қатардың арасында жүгіріп, терезелер мен есіктерді соғып, дәрігер немесе көмектесетін адам іздедім. Екі ер адам әкемді машинадан шығарып, жерге жатқызды және оны қайта тірілтуге тырысты. Жедел жәрдем келді де, әкемді ауруханаға жеткізді. Оны ауруханаға жеткізілген кезде қайтыс деп жариялады. Әкем керемет әке болды, мен оны қатты сағынамын.