Кіріспе
Теңіз шайтандары – ұзақ жылдар бойы көрсетіліп келе жатқан британдық ғылыми-фантастикалық телесериал «Доктор Ху»-дың тоғызыншы маусымының үшінші бөлімі. Алғаш рет 1972 жылдың 26 ақпанынан 1 сәуіріне дейін BBC1 арнасында аптасына алты бөлімнен көрсетілді. Авторы Малкольм Халк, режиссері Майкл Э. Бриант. Бұл бөлімде Теңіз шайтандары алғаш рет пайда болады, сонымен қатар Корольдік теңіз күштерімен бірлесіп кең ауқымда түсірілімдер жүргізілді, ал Малкольм Кларктың эксперименталды электрондық музыкасы қолданылды. Оқиғалар Англия арнасының ішінде және астындағы әртүрлі жерлерде өтеді. Бөлімде ғарыштан келген уақыт саяхатшысы Шебер (Роджер Дельгадо) Теңіз шайтандарымен байланысқа түседі – адамзаттан бұрын Жерді билеген екі аяқты теңіз тұрғындары, және оларды адамзаттан Жерді қайта басып алу үшін пайдалануды жоспарлайды.
Сюжет
Үшінші Доктор мен Джо Мастерді зыярат етеді, ол Англияның Ла-Манш бұғазындағы шағын аралда тұтқындалған. Өзін өзгерткенін мәлімдегеніне қарамастан, ол ТАРДИС-інің орнын ашудан бас тартады. Олар кетіп бара жатқанда, Доктор таинсты түрде жоғалып кеткен кемелер туралы естиді. Қызығушылықпен ол теңіз бекінісін зерттейді, онда ол мен Джо теңізге бейімделген екі аяқты жорғалаушыға шабуылға ұшырайды, бір куәгер оны «Теңіз Шайтаны» деп атайды. Олар жақын маңдағы теңіз базасына қашып құтылады. Доктор Мастердің, сырттай түрме сақшысы болып көрінетін полковник Тренчардтың жаңылыс көмегімен, Теңіз Шайтандарын бақылайтын машина жасау үшін теңіз базасынан электр жабдықтарын ұрлап жатқанын біледі, оларды әлемді жаулап алу үшін армия ретінде пайдалануды көздейді. Ол оларды шақырады, және олар теңізден шыға бастайды. Түрме үшін шайқас басталады, оның барысында Тренчард қаза табады. Доктор мен Джо тағы да теңіз базасына қашып кетеді, онда капитан Харт оларға бір суасты кемесінің жоғалып кеткенін айтады. Экипаж шайқасқа дайындалып жатқанда, Доктор теңіз жаратылыстарының қолына түседі. Доктор теңіз жаратылыстары мен адамдар арасында бейбіт келіссөздер жүргізуді ұсынады, ол Силурийлермен бұрынғы әрекетінің қалай сәтсіз аяқталғанын еске түсіреді. Роберт Уокердің бұйрығымен жасалған тереңдік зарядтарының шабуылынан кейін мәселе шешілмейді. Британдық саясаткер жағдайды бақылауға алып, Силурийлерге қарсы UNIT-тің әрекеттерін қайталауды көздейді, атап айтқанда оларды жарылысқа ұшырату, бірақ бұл жолы ядролық қарумен. Жо шабуылға қарсы шығады, бірақ бұл Докторға теңіз базасына қашып бара жатқанда қорғаныс береді, онда ол Уокерді келіссөздер жүргізудің тағы бір, соңғы әрекетіне рұқсат беруге көндіреді. Осы уақытта Теңіз Шайтандары Мастердің бастамасымен теңіз базасын басып алады. Ол енді Докторды бүкіл әлемдегі ұйықтап жатқан Теңіз Шайтандарын қайта тірілтетін машинаны жасауға мәжбүрлейді. Құрылғы іске қосылғаннан кейін Теңіз Шайтандары Доктор мен Мастерді тұтқындап, олардың қажеттілігін жоюды жоспарлайды. Алайда, Доктор шайтандарға кері әсер ететіндей етіп машинаны саботаждайды. Ол ұсталған суасты кемесінің жабдықтарын пайдаланып Мастермен бірге қашып кетеді. Саботаж жасалған машина әскери шабуыл басталмас бұрын Теңіз Шайтанының базасын жояды. Мастер жүрек ұстамасын жасап, құтқару кемесін ұрлап тұтқындалудан қашады.
Сыртқы сілтемелер
Түрмеде отырған кезде, Қожайын балалар телешоуын – «The Clangers» көреді. Уайт аралы және «Доктор Ху» мен «Силуриандар» фильмдері ғалымдар мен геологтардың көптеген хаттарына себеп болды, олар Силуриан кезеңінде рептилиялық тіршілік формасының болуы мүмкін емес деп таласқан. Осы эпизодта Доктор «Силуриан» атауының дәл емес екенін мойындайды және оларды «Эоцендер» деп атау қажет екенін айтады. Корольдік теңіз күштері кемелердің кадрларын қолдану үшін авторлық төлемдерден бас тартты, экрандағы титрлерге және шоудың тудырған оң жариялылығына разы болды. Көптеген теңізшілер түсірілімге көмектесуге ерікті болып, теңіз базасындағы эпизодтағы көптеген қосымша актерлердің көпшілігі, кейбір каскадтардан басқа, шын мәніндегі әскери қызметшілер болды. Бірінші эпизодта сценарий бойынша Джо Грант пен Доктор теңіз бекінісіне кіру үшін баспалдақпен көтерілуі керек еді. Баспалдақ Кэти Мэннинг үшін тым сырғалқы болып шықты, сондықтан каскадер Стюарт Фелл Грант кейпінде түсірілімді жасады. Суасты қайығының моделі Woolworths суасты қайығының жинақ жиынтығын сатып алып, содан кейін винтін өзгерту арқылы жасалды. Кездейсоқ, модельге енгізілген өзгерістер Қорғаныс министрлігі әзірлеп жатқан нақты прототип суасты қайығына өте ұқсас болды. Модельдің кадрлары эпизодтың бөлігі ретінде көрсетілгеннен кейін режиссер Майкл Брайант екі Әскери теңіз барлау офицерінің келуімен күшінде болды, олар визуалды эффекттер тобы модельдің жоспарларын қайдан алғанын білуге тырысты. 1978 жылы эпизодтарды жою тоқтатылғанда, алғашқы үш эпизодтың тек шетелде сату үшін жасалған қара-ақ тележазбалар түрінде сақталғаны анықталды. 1980-жылдардың басында Канададан барлық алты эпизодтың NTSC нұсқалары қайтарылды. Олар бастапқы PAL форматына қайта айналдырылды.
The earlier Doctor Who and the Silurians had resulted in many letters from scientists and geologists who argued that it was impossible for a reptilian lifeform to have existed in the Silurian period. In this story the Doctor admits that the name "Silurian" is inaccurate and states they should more properly be called "Eocenes". The Royal Navy waived royalty fees on the use of stock footage and clips showing ships in action, happy with on screen credits and the positive publicity generated by the show. Many sailors volunteered to help with the filming, so that most of the extras during the sequence at the naval base were actual service personnel, except in some of the stunts. In the first episode, the script called for Jo Grant and the Doctor to climb up a ladder to get into a sea fortress. The ladder proved too slippery for Katy Manning, so stuntman Stuart Fell did the shot dressed as Grant. A model of a submarine was created by purchasing a Woolworths submarine model kit and then altering the propeller. By chance, the alterations to the model strongly resembled an actual prototype submarine being developed by the Ministry of Defence. After footage of the model was broadcast as part of the story, director Michael Briant received a visit from two Naval Intelligence officials, who were concerned about where the visual effects team got the plans for the model. When the wiping of episodes ceased in 1978 it was discovered that the first three episodes had only survived as black and white telerecordings made for overseas sales. In the early 1980s NTSC transfers of all six episodes were returned from broadcasters in Canada. These were converted back to the original PAL format.
Музыка
BBC Radiophonic Workshop-тың Малкольм Кларк осы оқиға үшін қосымша музыканы жазды. Бұл оның аталмыш сериалға жасаған алғашқы үлесі болды және ол сериалдың әдеттегі музыкасынан, бос кәсіпкер композитор Дадли Симпсонның музыкасынан айқын түрде тәжірибелірек болды. Музыка 1983 жылы LP Doctor Who: The Music-де сюита түрінде ұсынылды және 2000 жылы Doctor Who at the BBC Radiophonic Workshop Volume 2: New Beginnings 1970–1980 жинақ альбомында толыққанды жарияланды. Оқиғаның қосымша музыкасының бөліктері, сондай-ақ бір шумақ диалог Orbital тобының Doctor Look Out атты шығармасында үлгі ретінде пайдаланылды.
Баспаға шығарылған
Бұл сериалдың романдық нұсқасын Малкольм Хулк жазды, ол 1974 жылғы қазанда Target Books баспасынан шықты және бастапқыда «Теңіз монстрлары» деп аталатын болған. Хулкке тәндей, көптеген қосымша бөлімдер енгізілді – оның ішінде Тренчардтың Теңіз шайтандарына қарсы соңғы тұғыры кезіндегі ирониялық өлімі, ол пистолетінен қауіпсіздік құлпын алуды ұмытып кетеді. Сонымен қатар, Қожайын «Ғарыштағы шекара» сериалында (осы да Хулк жазған) Огрондармен одақтасуы туралы айтады. 1983 жылы португал тіліне аудармасы жарық көрді. 2012 жылдың маусым айында Джеффри Биверс оқыған романның аудиокітабы шықты.
Үй медиасы
Бұл оқиға 1995 жылдың қыркүйек айында VHS форматында жарық көрді. Бесінші эпизодтың көшірмесі NTSC нұсқасы болды, PAL нұсқасынан сызықты жою жұмысы бір жылдай бұрын жасалған болатын. Оқиғаның түпнұсқа саундтрегі 2006 жылдың қазан айында 'Monsters on Earth' жинағының бір бөлігі ретінде, Doctor Who және Silurians, сондай-ақ Warriors of the Deep атты туындылармен бірге CD-де шығарылды. Кэти Мэннинг байланыстыратын әңгімені оқыды. CD 2008 жылдың қаңтарында жекелеген түрінде қайта шығарылды. "The Sea Devils" DVD форматында 2008 жылдың 14 қаңтарында "Beneath the Surface with Doctor Who and the Silurians and Warriors of the Deep" қорап жинағының құрамында жарық көрді. 2023 жылдың наурызында оқиға Blu-ray үшін жаңартылған форматта қайта шығарылды, ол 9-шы маусымның басқа төрт оқиғасымен бірге Doctor Who The Collection Box Set жинағына енгізілді. Бұл сериалдың толық музыкалық қоры Doctor Who at the BBC Radiophonic Workshop Volume 2: New Beginnings 1970–1980 жинағында жарияланды.