Елияху Бет Зури: Лехи мүшесінің тағдыры

Кіріспе

Лехи мүшесі Елияху Бет-Зюри (10 ақпан 1922 – 22 наурыз 1945) – Лехи ұйымының мүшесі, Таяу Шығыстағы британдық резиденциялық министрі Лорд Мойнды өлтіруге қатысқандығы үшін Мысырда жазаға тартылған.

Өмірбаян

Бет Цури Тель-Авивте Эстер мен Моше Бет Цуридің отбасында дүниеге келді. Ол Палестинада көптеген ұрпақтар бойы өмір сүрген мизрахи еврей отбасынан шыққан. Оның бес бауырласы болған. Әкесі Тиберия қаласының пошта бастығы болды, бұл қалада араб халқы басым, бірақ еврейлер де көп тұрды. Ол араб және еврей тілдерін жақсы білген. Бала кезінде ол Хагана отрядының хабаршысы болып жұмыс істеді, Хагана посттары арасында оқ-дәрі, хабарламалар мен азық-түлік тасыды. Досы Ұзи Орнан арқылы Бет Цури, Ұзидің ағасы, ақын Йонатан Ратошпен танысты және оның ойларына ықпал етті. Бет Цури Иерусалимдегі Еврей университетінде оқыды. Ол сондай-ақ "Иргун" ұйымына қосылды, бірақ кейін "Лехи" ұйымына қосылу үшін одан шығып кетті. 1944 жылы Бет Цури британ премьер-министрі Уинстон Черчилльті және басқа да жоғары лауазымды британдық саяси тұлғаларды өлтіруді ұсынды, бұл туралы МИ5 2011 жылдың сәуіріне дейін жарияламаған құпия құжаттарда көрсетілген. Бет Цури өз командирлерінен Каирде Лорд Мойнді өлтіруге жоспарланған миссияға жіберуді талап етті. Оның әскери тәжірибесі болмаса да, оның адалдығы мен нық қадамдары жеткілікті деп есептелді. Ол Елияху Хакиммен бірге Каирге қаза тағу үшін жіберілді. 1944 жылдың 6 қарашасында Бет Цури мен Хаким жоспарларын орындады. Хаким Мойнды өлтірген кезде, Бет Цури оның әскери жүргізушісі, капрал А. Т. Фуллерді атқылап өлтірді. Олар велосипедпен қашуға тырысқанда ұсталды және әскери сотқа берілді. Сотта Бет Цури Палестинадағы канаандықтар қозғалысынан шабыттанған ұлтшылдық сөз сөйледі: "Біз Англияның Палестинаны бізге беруге немесе бізден алып қоюға құқығы жоқ деп санаймыз. Сотқа айтайын, менің идеяларым – сионистік идеялар емес. Біз Балфур декларациясын қолдау үшін соғыспаймыз. Біз Ұлттық Отан үшін соғыспаймыз. Біз өз бостандығымыз үшін күресеміз. Біздің елімізде шетелдік билік орнаған". Миллиондаған адамдар қан мен жасқа толы теңізге батып кетті, бірақ британдық капитан оларды кемеге көтермеді. Егер аман қалғандардың біразы кеменің бауын ұстаса, британдық капитан оларды теңізге итеріп жіберді. Ал біздің отандастарымыз бойсұнудан басқа таңдау жасай алмады. Біз күресуді шештік. Ол мен Хаким екеуі де өлім жазасына кесілді. Олар 1945 жылдың 22 наурызында Каирде Израильдің әнұранына айналған "Хатиква" әнін айтып, дарға асылды. Жиырма жеті жыл өткен соң, оларды миссияға жіберген "Лехи" ұйымының командирі Ицхак Шамир, Ицхак Рабиннің Еңбек үкіметін Қиямет соғысынан кейін Египет пен Израиль арасындағы тұтқындар алмасу кезінде олардың денелерін алу үшін шаруаландырды. 1975 жылдың 25 маусымында Египет Израильге 20 араб тұтқынына қарағанда олардың денелерін берді. Олар Герцль тауына толық әскери салтанатпен жерленді. Білім министрлігі Израильдің барлық мектептеріне олардың істері мен ниеттерін түсіндіретін буклеттер таратты.

Bet Zuri was born in Tel Aviv to Esther and Moshe Bet Zuri. He was from a Mizrahi Jewish family that had lived in Palestine for many generations. He had five siblings. His father was the Postmaster of Tiberias, a predominantly Jewish city with a significant Arab population, and was fluent in Arabic and Hebrew. As a child, he served as a runner for a Haganah detachment, carrying ammunition, messages, and rations between Haganah posts. Through his friend Uzzi Ornan, Bet Zuri knew Uzzi's brother, the poet Yonatan Ratosh, and was influenced by his opinions. Bet Zuri attended the Hebrew University of Jerusalem. He also joined the Irgun, but later left that movement to join the Lehi. In 1944, Bet Zuri suggested assassinating British Prime Minister Winston Churchill and other highly placed British political personalities, according to secret files not publicly released by MI5 until April 2011. Bet Zuri pressed his commanders to be sent on a planned mission to assassinate Lord Moyne in Cairo. Although he lacked operational experience, it was judged that his dedication and determination would compensate for it. He was sent to Cairo along with Eliyahu Hakim to carry out the assassination. On November 6, 1944, Bet Zuri and Hakim carried out their plan. While Hakim fatally shot Moyne, Bet Zuri shot and killed his army driver, Lance Corporal A. T. Fuller. They were caught trying to escape on bicycles and put on trial before a military court. At the trial, Bet Zuri gave a decidedly nationalist speech, inspired by the Canaanite movement in Palestine:
"We do not recognize England's right to give us Palestine or take it away from us. Let me make clear to the court: My ideas are not Zionist ideas. We don't fight to uphold the Balfour Declaration. We don't fight for the sake of the National Home. We fight for our freedom. In our country a foreign power rules." Millions sank in the sea of blood and tears, but the British skipper did not lift them to the ship. And if a few of the survivors held on to the bow of the ship, he, the British skipper, pushed them back into the sea. And we in our homeland had no choice but to surrender or fight. We decided to fight. He and Hakim were both sentenced to death. They were hanged in Cairo on March 22, 1945, singing Hatikvah, the song which would become the Israeli anthem, from the gallows. Twenty seven years later, Yitzhak Shamir, who, as their Lehi commander, had dispatched them on their mission, lobbied Yitzhak Rabin's Labour Government to obtain their bodies as part of an exchange of prisoners between Egypt and Israel after the Yom Kippur War. On 25 June 1975, Egypt duly gave their remains to Israel in exchange for 20 25 Arab prisoners of war held in Israel. They were interred on Mount Herzl with full military honours. The Ministry of Education supplied all Israeli schools with brochures explaining their acts and motives.