Кіріспе
Көңілі тоқ емес, ақшасын шамадан тыс, ойсыз жұмсайтын адам. Шығынды жұмсаушы (немесе ысырапшыл, сараңдықсыз) – ақшаны ысыраптап, еңбегімен тапқан ақшасының шегінен асып кететін адам. "Шығынды жұмсаушы" сөзі "тыйымсыздық" деген ескі мағынадан туындаған, ол байлықты емес, ысырапты білдіреді, сондықтан "шығынды жұмсаушы" – өзінің байлығын жұмсап кеткен адам. Тарихта ысырапшыл деп танылған тұлғаларға Ұлыбританияның Георг IV, Бавария королі Людвиг II және Франция королевасы Мария Антуанетта жатады. Бұл термин көбінесе жаңалықтар құралдарында мемлекеттік қаражатты ысыраптап жатыр деп саналатын үкіметтерді сипаттау үшін қолданылады.
A spendthrift (also profligate or prodigal) is someone who is extravagant and recklessly wasteful with money, often to a point where the spending climbs well beyond their means. Spendthrift derives from an obsolete sense of the word thrift to mean prosperity rather than frugality, so a "spendthrift" is one who has spent their prosperity. Historical figures who have been characterised as spendthrifts include George IV of the United Kingdom, King Ludwig II of Bavaria, and Marie Antoinette the Queen of France. The term is often used by news media as an adjective applied to governments who are thought to be wasting public money.
Этимология
Бұл екі сөз мағынасының керісіндей көрінуі мүмкін (ақша жұмсауда ұқыпты болғандай), бірақ ол бұрынғы «scattergood» сөзінен бастау алатын дәстүрді жалғастырады, мұнда бірінші бөлік екіншісінің күшін жояды.
Суретшілік шығармада
Уильям Хогарттың "А Rake's Progress" (1732–33) картиналар сериясы бай, бірақ ысырапшыл ұл мен мұрагердің ақшасын жоғалтуымен және оның нәтижесінде Флота түрмесіне, соңында Бедлам психиатриялық ауруханасына қамалуын көрсетеді.
Әдебиетте
"Жас жігіт пен қарлығаш" (викториандық атауы "Сарпшыл мен қарлығаш") - құмар ойындар мен әсем өмірге барлық ақшасын жұмсайтын жас жігіт туралы нақыл. Данте "Тозақ" поэмасында шектен тыс сарпшылдықпен кеткендердің тағдырын қысқаша сипаттайды. Олар тозақтың жетінші шеңберінің екінші қабатындағы қалың бұталардың арасынан қатал иттермен қуылған күйде ақылсыздықпен шапқылап жүруге мәжбүр, өзіне-өзі зиян келтірушілерге арналған орын.
Киелі кітапта
Намыссыз ұл туралы әңгімеде, бір ұл әкесінен мұрасын сұрайды, бірақ оны бейберекке жұмсап, ысырапты өмір сүреді. Бар байлығынан айырылып, шошқа шаруасының жалдамалы жұмысшысы болып жұмыс істеуге мәжбүр болады.
Құқықтық мәселелер
Қазіргі заманғы заң бойынша ысырапшылдықты жоюдың негізгі жолы – банкротқа жариялау. Дегенмен, 19-шы және 20-шы ғасырларда Орегон және Массачусетс штаттары сияқты бірнеше юрисдикцияларда мұндай адамның отбасы сот арқылы оны «ысырапшыл» деп мойындатып, сот бақылауымен қамқорлыққа алуға мүмкіндік беретін заңдар тәжірибелік түрде қолданылды. Осылайша, ысырапшылдар міндетті шартыға түсуге қабілетсіз деп есептелді. Мұндай заңдар кредиторлардың жағдайын қиындатса да (олар болашақ борышкердің сот арқылы ысырапшыл деп жарияланбағанын алдын ала тексеруге міндетті болды), ысырапшылдың отбасын кедейлікке немесе мемлекеттік жәрдемге мұқтаж болудан қорғау – мемлекеттік саясатқа сәйкес келеді деп саналды. Орегон Жоғарғы соты түсіндіргендей, заңның мақсаты – ысырапшылды «оның ысырапшылдық және зиянды әдеттерінен қорғау, олар оның немесе оның отбасының мұқтаждыққа немесе қиын жағдайға түсуіне немесе мемлекеттік органдарды оның немесе оның отбасының күтіміне байланысты шығындарға жұмсауға себеп болуы мүмкін». Бұл заңдар кейіннен кредиторлар үшін тиімдірек болғандықтан банкроттық пайдасына жойылды. Мүлікті басқарушылық – ысырапшыл үшін тағы бір әділ құрал, онда мемлекеттік сот тағайындаған сенімді тұлға немесе адвокат борышкердің мүлкін басқарып, берешектің орнына сатады. Ал қамқорлықта сенімді тұлға әрекетке қабілетсіз адамның жеке істерін жүргізіп, қарыздарын төлейді.