Кіріспе

Әлеуметтік жұмыстың түрі Әлеуметтік жұмыста, іс жұмыскері – әлеуметтік қызметкер емес, ол мемлекеттік мекемеде, коммерциялық емес ұйымда немесе басқа да ұйымда жеке адамдардың мәселелерімен айналысып, оларға қолдау, ақпарат және шешімдер ұсынады. Сонымен қатар, саяси салаларда, заң шығарушылар өз сайлаушыларына, мысалы, жеке немесе отбасылық мәселелер бойынша көмек көрсету үшін, заң шығарушылардың штатындағы қызметкерлердің бірі ретінде іс жұмыскерлерін жұмысқа алады. Іс жұмыскер ретінде жұмыс істейтін әлеуметтік қызметкер, әлеуметтік жұмыс мамандығы бойынша білім мен дайындықтан міндетті түрде өтеді. Әлеуметтік жұмыста іс жұмысы – клиенттің жағдайын анықтау, тиімді жоспар құру және клиенттің өзінің және қоғамның ресурстарын пайдалана отырып, проблемаларын шешуге көмектесу процесін білдіреді. Мұндай үйлестірілген көмекке – іс басқару (кейс-менеджмент) дейді. Ұлыбритания парламентінің депутаттары мен АҚШ Конгресінің мүшелері, көбінесе, өздеріне бөлінген қаражатты тиімді пайдалану үшін, іс жұмыскерлер арқылы сайлаушыларына қызмет көрсетеді.

Терминнің пайда болуы

Әлеуметтік жұмыстың тарихы әлеуметтік жұмыс кәсіби сала ретінде қалыптасуымен тығыз байланысты. XIX ғасырдың соңында, Қайырымдылық қоғамдарының құрылуы және Қоныс табу қозғалысы индустриалдық кедейлікті жеңілдету бойынша жасалған алғашқы күш-жігерді білдірді. Әлеуметтік жұмыс – араласудың басты әдісі болғанымен, Мэри Ричмонд 1917 жылы «Әлеуметтік диагностика» жариялағанға дейін әлеуметтік жұмыстың формалды анықтамасы қалыптаса бастады. «Әлеуметтік диагностикада» Ричмонд клиенттермен жұмыс істеуді, оларға қатысты жұмыс істемеуді, және клиент келген орта туралы «шынайы түсініктікпен қарауды», жалпылаулар жасаудың немесе болжамдарға сүйенудің орнына жақтады. «Әлеуметтік диагностика» термині – әр клиенттің ерекше өміріне, проблемаларына және жеке қажеттіліктеріне негізделген, мамандарға ақпарат жинауға және клиенттердің проблемаларын жүйелі түрде зерттеуге көмектесудің бір жолы ретінде қабылданатын болды. Әлеуметтік жұмыс – әлеуметтік жұмыстың негізгі тәсілі және жеке тұлғаның бейімделуі мен дамуына бағытталған, ал кейде жұбайлардың бірлік ретінде қарым-қатынастарын жақсартуға көмектесетін әдіс. Әлеуметтік жұмыста жұмыскер мен клиент арасындағы қарым-қатынас – қолдауға негізделген, және «жеке тұлғаның өз күштерімен мәселені шешуіне көмектесуге» бағытталған. Әлеуметтік жұмыс қарым-қатынасы – әлеуметтік жұмыскер мен клиент арасындағы көзқарас және эмоциялардың динамикалық өзара әрекеттесуі болып табылады, мақсаты – клиенттердің психосоциалдық қажеттіліктерін қанағаттандыру арқылы олардың ортада жақсырақ өзара әрекеттесуіне (қарым-қатынастар мен амалдар) қол жеткізу. Психосоциалдық бағалау – іс жүзінде қолданылатын маңызды құрал; ол клиенттің қазіргі және өткен маңызды жағдайларын бағалау, сондай-ақ стрестік және қалыпты жағдайларда бейімделудің болашақ мүмкіндіктерін анықтауды қамтиды. Кез келген әлеуметтік жұмыс процесінің мақсаты – мәселені шешу болып табылады; жұмыскер клиенттің мәселесін шешпейді, бірақ оған проблеманы жеке тұлғаның күшті және әлсіз жақтарын ескере отырып, тиімді шешуге немесе қарсы тұруға дайындық жасауға көмектеседі, соның нәтижесінде жан-жақты дамуға қол жеткізеді.

Әлеуметтік іс жүргізудегі қағидалар

Іскерлік қарым-қатынаста жеті принцип бар. Олар:

Клиенттің жекелігі мен ерекшелігін тану. Клиенттің сезімдерін мақсатты түрде білдіруін қабылдау. Клиенттің көшуін (трансферін) және оның мағынасы мен функциясын сезімталдықпен бақылап, эмоционалдық жауап беру. Клиенттерді нақты проблемаларды шешу үшін толыққанды қабылдау. Клиентке және оның себептерін анықтаушы факторларға қатысты бағалаусыз көзқарас ұстану, сонымен бірге клиенттердің көзқарастарын, нормаларын және іс-әрекеттерін өзгерту арқылы олардың қазіргі және болашақ өмірінде тиімді өзгерістер жасауға көмектесу үшін салдарлы тәсілді қолдану. Клиенттердің өзін-өзі анықтау құқығын мойындау және оларды ынталандыру, өздерінің проблемаларын шешу үшін қажетті ресурстарды табуға және пайдалануға өздерінің таңдауларын жасау және шешімдер қабылдау еркіндігін беру, сондай-ақ оң және құрылысшыл өзін-өзі басқаруды қолдану. Клиент туралы мәліметтерді құпия ұстау, тиімді іс-әрекет қызметін көрсету және клиенттің келісімімен ғана интеграциялық агенттік қызметін ұсыну үшін ақпаратты бөлісу.

Әлеуметтік іс жүргізудегі құндылықтар

Әлеуметтік жұмыс мамандығының басты мақсаты – "адамның әл-ауқатын арттыру және барлық адамдардың негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмектесу, әсіресе осал, қысымға ұшыраған және кедейлікте өмір сүретін адамдардың қажеттіліктеріне және оларды күшейтуге ерекше мән беру". Әлеуметтік жұмыста сақталынатын құндылықтар:

Әрбір адамның ішкі құндылығы мен қадір-қасиеті бар. Әрбір адамның өзін-өзі шешуге құқығы бар. Әрбір адам қоғам үшін ең маңызды, оның өсуіне мүмкіндігі мен құқығы бар. Әрбір адам өз кезегінде әлеуметтік жауапкершілігін арқалап, қоғамның дамуына үлес қосуы керек. Жеке адам мен оның өмір сүретін қоғамы өзара байланысты. Адамның негізгі қажеттіліктері моральдық нормаларға, нәсіліне, ұлтына немесе әлеуметтік тобына қарамастан, қызметтер арқылы қанағаттандырылуы тиіс.

Көп мәдени таралуы және қабылдануы

Ұлыбританияда көптеген ұйымдар, әсіресе ерікті және мемлекеттік секторларда, іс жұмыскерлерін жұмысқа алады. АҚШ-та кедей немесе қиын жағдайдағы отбасылардағы балаларға әлеуметтік қызметтер көрсететін көптеген мемлекеттік органдарда іс жұмыскерлері штаттық қызметкерлер болып табылады, олардың әрқайсысына белгілі бір уақытта қаралып жатқан істердің белгілі бір бөлігі жүктеледі. Австралияда іс жұмыскерлері балаларды қорғау, есірткі және алкогольге қарсы қызметтер немесе қоғамдық денсаулық сақтау ұйымдарында жұмыс істеуге тағайындалуы мүмкін. 2004 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та шамамен 876 000 балалар әл-ауқатымен айналысатын іс жұмыскері болды. Олардың 72 пайызы әйелдер, ал барлық іс жұмыскерлерінің орташа жалақысы 64 590 долларды құрады.