Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Антропонимия мақаласы
Anthroponymy article
Ирландиядағы ресми есім – есім мен тегінен тұрады. Ирланд тіліндегі тегтердің көпшілігі атадан тарайтын тегтер болып табылады, бұл исланд тіліндегідей атадан тарайтын атаулардан өзгеше. Тегтің түрі оның иесінің ер адам, әйел адам немесе ер адамға үйленген әйел екендігіне байланысты өзгереді, сонда әйел күйеуінің тегін қабылдайды. Балама дәстүрлі атау жүйесі – есімнен кейін әдетте әкесі мен атасының есімдерінен құралған қос атадан тарайтын есім. Бұл жүйе ресми мақсаттар үшін қолданылмайды, бірақ Gaeltachtaí (ирланд тілінде сөйлейтін аймақтарда) кең таралған және кейбір ауылдық емес аймақтарда да сақталған. Кейде әкесінің немесе атасының орнына анасының немесе әжесінің есімі қолданылуы мүмкін.
A formal Irish name consists of a given name and a surname. In the Irish language, most surnames are patronymic surnames, distinct from patronyms, which are seen in Icelandic names, for example. The form of a surname varies according to whether its bearer is a man, a woman, or a woman married to a man, who adopts his surname. An alternative traditional naming convention consists of the first name followed by a double patronym, usually with the father and grandfather's names. This convention is not used for official purposes but is generalized in Gaeltachtaí (Irish speaking areas) and also survives in some rural non Gaeltacht areas. Sometimes the name of the mother or grandmother may be used instead of the father or grandfather.
Эпитеттер
Бірінші есімді сол есімді басқа адамдардан ажырату үшін сипаттағыш сөздермен өзгертуге болады. Mór ("үлкен") және Óg ("жас") ата-ана мен баланы ажырату үшін қолданылады, сияқты "аға" және "кіші" ағылшын тілінде қолданылады, бірақ бұл сипаттағыш есім мен тегінің арасына қойылады, мысалы, Seán Óg Ó Súilleabháin "Джон О'Салливан кішіге" сәйкес келеді (ағылшын тіліндегі тегі жиі алынып тасталады, түпнұсқа Ó-ның ізін қалдырмайды). Óg орнына Beag ("кішкентай") сөзін де қолдануға болады. Бұл міндетті түрде жас адамның дене бітімі кішкентай екенін білдірмейді, ол әдетте ата-анасынан жас екенін немесе кейбір жағдайларда нәресте туған кезде кішкентай, мүмкін ерте туған екенін көрсетеді. Шаш түсін көрсететін сипаттағыш сөздер де қолданылуы мүмкін, әсіресе бейресми жағдайда, мысалы, Pádraig Rua ("қызыл шашты Патрик"), Máire Bhán ("сары шашты Мэри").
A first name may be modified by an adjective to distinguish its bearer from other people with the same name. Mór ("big") and Óg ("young") are used to distinguish parent and child, like "senior" and "junior" are used in English, but are placed between the given name and the surname, e. g. Seán Óg Ó Súilleabháin corresponds to "John O'Sullivan Jr." (anglicised surnames often omit , leaving no trace of original Ó). The word Beag ("little") can be used in place of Óg. This does not necessarily indicate that the younger person is smaller in stature, merely younger than their parent or in some cases to imply a baby was small, possibly premature, at birth. Adjectives denoting hair colour may also be used, especially informally, e. g. Pádraig Rua ("red haired Patrick"), Máire Bhán ("fair haired Mary").
Гальтахталық атаулар
Гаелтахтаи (ирланд тілінде сөйлейтін аймақтар) және басқа да кейбір аймақтарда әлі де есімді бірінші атымен (немесе лақап атымен) атап, содан кейін әкесінің және әкесінің әкесінің атын, екеуі де меншік жалғауында (genitive case) айту қалыпты. Мысалы, Сеан О Катасайг (Seán O'Casey), Полдың ұлы, ал Пол – Семустың ұлы, көршілеріне Сеан Фойл Шемуис деп танылады. Кейде, егер анасы немесе әжесі жергілікті жерде белгілі болса, оның аты қолданылуы мүмкін. Анасының аты қолданылса, одан кейін анасының әкесі немесе әжесінің аты келуі мүмкін, мысалы, Маир Салли Эогейн. Бұл жүйе бір аймақта тұратын және бір тегі бар, бірақ туыс емес адамдарды ажыратуға әсіресе көмектеседі, мысалы, Джон Макэлдоуни есімді екі адам тиісінше «Джон Патси Дэн» және «Джон Мэри Филип» деп аталса. Ирландша нұсқалары кейде Сперриндердің кейбір бөліктерінде сақталып қалған, сондықтан Гленуллиннің атақты отбасыларының тармақтары Pháidí Shéamais немесе Bhrian Dhónaill сияқты әкесі мен бабасының атымен белгілі.
Colloquially in Gaeltachtaí (Irish speaking areas) and some other areas it remains customary to use a name formed by the first name (or nickname), followed by the father and the paternal grandfather's name, both in the genitive case, e. g. Seán Ó Cathasaigh (Seán O'Casey), son of Pól, son of Séamus, would be known to his neighbours as Seán Phóil Shéamuis. Occasionally, if the mother or grandmother was a well known person locally, her name may be used instead. If the mother's name is used, then the maternal grandfather or grandmother may follow it, e. g. Máire Sally Eoghain. This system can be particularly useful for distinguishing people who live in the same area and who share a common surname but are not closely related, e. g. two people named John McEldowney might be known as "John Patsy Dan" and "John Mary Philip" respectively. Even the Irish forms sometimes survive in parts of the Sperrins, so that among the principal families of Glenullin some branches are known by father/grandfather forms such as Pháidí Shéamais or Bhrian Dhónaill.
О және Мак тегі
Ер адамның тегі әдетте Ó ("ұрпақ"; тарихи Ua) немесе Mac ("ұлы") арқылы қалыптасады, содан кейін есім немесе нақты есім (көбінесе кәсіп) туыс жағдайда келеді, мысалы, Ó Dónaill (сөзбе-сөз "Dónall ұрпағы") және Mac Siúrtáin (сөзбе-сөз "Иорданның ұлы"). Ó әрпінен кейін дауысты әріп келсе, оған (кіші әріп) қосылады, мысалы, Ó hUiginn (О'Хиггинс) немесе Ó hAodha (Хьюз). Әйелдердің тегі Ó әрпін Ní (Iníon Uí "ұрпақтың қызы") және Mac әрпін Nic (Iníon Mhic "ұлының қызы") арқылы алмастырады. Екі жағдайда да келесі есімнің жұмсалуына ұшырайды, бірақ Nic әрпінен кейін дауысты әріп немесе келсе, бұл ереже қолданылмайды. Осылайша, Seán Ó Dónaill қызының тегі Ní Dhónaill, ал Pól Mac Siúrtáin қызының тегі Nic Shiúrtáin болады. Ольстерде күйеуінің тегін қабылдаған әйелдер Ní немесе Nic түрлерін, төменде көрсетілген формалардан гөрі жиі пайдаланады. Әйел еркекке үйленсе, оның тегін қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Ó әрпі Bean Uí ("ұрпақтың әйелі") және Mac әрпі Bean Mhic ("ұлының әйелі") арқылы алмастырылады. Екі жағдайда да Bean сөзін жіберуге болады, нәтижесінде Uí немесе Mhic пайда болады. Осылайша, Seán Ó Dónaillға үйленген әйел Bean Uí Dhónaill немесе Uí Dhónaill тегін, ал Pól Mac Siúrtáinға үйленген әйел Bean Mhic Siúrtáin немесе Mhic Siúrtáin тегін қабылдауы мүмкін. Mag, Nig және Mhig сөздері кейде Mac, Nic және Mhic сөздерінің орнына дауысты әріп немесе (бұл әріп үнсіз) дауысты әріптен бұрын қолданылады.
A man's surname is generally formed by Ó ("descendant"; historically Ua) or Mac ("son") followed by a name or definite noun (often a profession) in the genitive case, e. g. Ó Dónaill (literally "descendant of Dónall") and Mac Siúrtáin (literally "son of Jordan"). When Ó is followed by a vowel, a (lowercase) is attached to the vowel, e. g. Ó hUiginn (O'Higgins) or Ó hAodha (Hughes). A woman's surname replaces Ó with Ní (reduction of Iníon Uí "descendant's daughter") and Mac with Nic (reduction of Iníon Mhic "son's daughter"). In both cases the following name undergoes lenition, except for when Nic is followed by or Thus the daughter of Seán Ó Dónaill has the surname Ní Dhónaill and the daughter of a Pól Mac Siúrtáin has the surname Nic Shiúrtáin. In Ulster it is common for a woman who adopts her husband name to just use Ní or Nic rather than the forms seen below. If a woman marries a man, she may choose to take his surname. In this case, Ó is replaced by Bean Uí ("descendant's wife") and Mac by Bean Mhic ("son's wife"). In both cases Bean may be omitted, which results in Uí or Mhic. In both cases the following name undergoes lenition, except for when Mhic is followed by or Thus a woman marrying Seán Ó Dónaill may choose to adopt Bean Uí Dhónaill or Uí Dhónaill as her surname and a woman marrying Pól Mac Siúrtáin may choose to adopt Bean Mhic Siúrtáin or Mhic Siúrtáin as her surname. Mag, Nig, and Mhig are sometimes used instead of Mac, Nic, and Mhic before a vowel or (which is silent) followed by a vowel.
Басқа тегі
Нормандық тегі "de" (әрқашан кіші әріппен; "of" деген мағынада) және есімнен тұрады, мысалы, de Búrca (Burke), de Paor (Power) немесе de hÍde (Hide, Hyde). Кейбір есімдер "Mac Giolla" ("қызметшінің ұлы") немесе "Ó Maoil" ("жақтастың ұрпағы") және генетив жағдайындағы есімнен құралады, мысалы, Mac Giolla Phádraig, Ó Maoil Eoin. +Бөлім мазмұнының шолуыИрландтануАнглицизмМысалНегізгі тұлғаЖағдайМағынасыатау. gen./voc.Ó Man Ó Uíұрпақ O' немесе алынып тасталды Pól Ó MurchúӘйел[Бәбі] UíBhean Uíұрпақтың [әйелі]Mairéad [Бәбі] Uí MhurchúӘйелNíұрпақтың қызыGráinne Ní MhurchúMacManMacMhicsonMc, Mac, M', Mag, немесе алынып тасталдыSeán Mac MathúnaӘйел[Бәбі] MhicB Mhicson's [әйелі]Máire [Бәбі] Mhic MhathúnaӘйелNicson's қызыAoife Nic MhathúnadeAlldeofde немесе алынып тасталдыSéamus de Búrca
Norman surnames formed by de (always lowercase; "of") followed by a name, e. g. de Búrca (Burke), de Paor (Power), or de hÍde (Hide, Hyde). Some names consist of Mac Giolla ("servant's son") or Ó Maoil ("follower's descendent") followed by a name in the genitive case, e. g. Mac Giolla Phádraig, Ó Maoil Eoin. +Summary of section contentsIrishAnglicisationExampleBasePersonCaseMeaningnom. gen./voc.Ó Man Ó Uídescendent O' or omitted Pól Ó MurchúWife[Bean] UíBhean Uídescendent's [wife]Mairéad [Bean] Uí MhurchúWomanNídescendent's daughterGráinne Ní MhurchúMacManMacMhicsonMc, Mac, M', Mag, or omittedSeán Mac MathúnaWife[Bean] MhicBhean Mhicson's [wife]Máire [Bean] Mhic MhathúnaWomanNicson's daughterAoife Nic MhathúnadeAlldeofde or omittedSéamus de Búrca