Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австриялық моральдық философ (1917–2010)
Austrian moral philosopher (1917–2010)
Курт Байер (26 қаңтар 1917 – 7 қараша 2010) – австриялық моральдық философ, өмірінің көп бөлігін Австралия мен Америка Құрама Штаттарында оқытумен айналысты.
Kurt Baier (26 January 1917 – 7 November 2010) was an Austrian moral philosopher who taught for most of his career in Australia and the United States.
Өмір және мансап
Австрияның Вена қаласында туған Байер Вена университетінде заңгерлік білім алды. 1938 жылы Аншлюстан кейін ол оқуын тастап, Ұлыбританияға босқын ретінде кетті, онда ол "достық жау шетелдік" ретінде интернатталып, "Дунера" кемесімен Австралияға жіберілді. Ол философияны зерттей бастады. Байер 1944 жылы Мельбурн университетінен бакалавр, ал 1947 жылы магистр дәрежесін алды. 1952 жылы Оксфорд университетінде философия докторы (DPhil) ғылыми дәрежесін алды. Ол 1961 жылы Питтсбург университетінің факультетіне қосылды, 1967 жылы кафедра меңгерушісі болды және 1996 жылы зейнетке шыққанға дейін Питтсбург университетінде жұмыс істеді. 2001 жылы Курт Грац қаласындағы Карл Францен университетінен құрметті заң ғылымы докторы (Honorary Doctorate of Jurisprudence) дәрежесін алды. Ол сонымен қатар Гуманистік қоғамның құрметті мүшесі атанды. Байер Жаңа Зеландияның Дунедин қаласындағы үйінде қайтыс болды.
Born in Vienna, Austria, Baier studied law at the University of Vienna. In 1938, after the Anschluss he had to abandon his studies, and went to the United Kingdom as a refugee, where he was interned as a "friendly enemy alien" and sent to Australia on the Dunera. There he began studying philosophy. Baier received his B. A. from the University of Melbourne in 1944, and his M. A. in 1947. In 1952, he received his DPhil at Oxford University. He joined the faculty of the University of Pittsburgh in 1961, and became Chair of the Department in 1967, and remained at Pitt until his retirement in 1996. In 2001, Kurt was awarded an Honorary Doctorate of Jurisprudence from the Karl Franzen University of Graz. He was also honored by the Humanist Society. Baier died at his home in Dunedin, New Zealand.
Философиялық еңбектері
Баяу өзінің ең алғашқы және ең танымал кітабы – «Моральдық көзқарас» (1958) -тан бастап, рационалдыққа негізделген моральдық ақтауды құруға тырысты. Оның бастапқы стратегиясы – практикалық ақыл-ойдың талаптарын табу болды, олар эгоизмге қарағанда моральды артық көретінін көрсетуге мүмкіндік берер еді. Байердің пікірінше, моральдің өмір сүру мағынасы – әркім өз мүддесін ұстанғанда, бұл барлық адамдарға зиян келтіретін жағдайларда, жеке мүддеге қарсы себептерді ұсыну. Егер моральды болу үшін өзімшіл себептерге жүгінсек, онда олар жанжал туғанда жеке мүддеден жоғары тұрмауы мүмкін. Ал егер моральды ақтау үшін өзімшіл емес себептерді пайдалансақ, онда олар өзіндік моральдық болып көрінеді, демек, бұл эгоистік көзқарастың қарсыластарына қарсы сұрақ қоюмен тең болады. Байер моральдық, саяси және құқықтық философиядағы міндет, жауапкершілік, іс-әрекет себебі, эгоизм және өмірдің мәні сияқты негізгі ұғымдарды талдауға, сондай-ақ қолданбалы этикаға үлкен үлес қосты. Бірақ өзінің мансабы бойында моральды қалай ақтауға болады деген мәселенің үстінде күресіп келді. Ол көптеген философтарды да осы мәселені зерттеуге шабыттандырды. «Рационалдық және моральдық тәртіп» (1995) еңбегінде Байер осы сұраққа жауап беруге тырысып, моральды – барлық адамның өзімшілдік мүдделерін ұстанғанда оңтайсыз нәтижелерге әкелетін жағдайларда өзара тиімді себептер жүйесі ретінде түсіндірді. Осылай түсіндірілгенде, моральдық себептер тек қана осы себептерге қарсы әрекет етуді тиімсіз ететін тиімді жүйе болғанда ғана қолданылады. Мұндай мораль ешқандай альтруизмді немесе өзінен бас тартуды талап етпейді, ол тек адамдардың өзара тиімділік үшін әрекет етуін қана талап етеді. Осы түсіндірме бойынша, эгоист моральға қарсы әрекет ету арқылы өзіне артық пайда әкеле алмайды. Осылай түсіндірілгенде, мораль мен эгоизм арасында шынайы қайшылық жоқ. Моральды ақтау мәселесіне осылай келтірілген шешім Дэвид Готье ұсынған шешімге ұқсас, оның «Мораль келісім бойынша» (1986) еңбегі Байердің жұмысынан шабыттанды, ал кейіннен 1980 жылы Питтсбург университетінде Байердің әріптесі болды.
Beginning with his first and best known book, The Moral Point of View (1958), Baier has been attempting to construct a justification of morality that is grounded in rationality. His original strategy was to find certain nonquestion begging requirements of practical reason that then could be shown to favor morality over egoism. According to Baier, the very raison d'être of a morality is to yield reasons that overrule the reasons of self interest in those cases when everyone following their own self interest would be harmful to everyone. If we appeal to self interested reasons to be moral, it would seem that such reasons cannot support morality over self interest in cases of conflict. On the other hand, if we appeal to non self interested reasons to justify morality, those reasons seem to be implicitly moral, and so this would just be begging the question against egoistic opponents of morality. While making many contributions to the conceptual analysis of basic concepts in moral, political and legal philosophy such as those of obligation, responsibility, reason for action, egoism and the meaning of life, and also to applied ethics, Baier struggled with the fundamental question of how to justify morality throughout his career. He inspired many other philosophers to do so as well. In The Rational and the Moral Order (1995), Baier attempted to answer the question by interpreting morality as a system of reasons of mutual benefit that are appropriate for contexts in which everyone's following self interested reasons would have suboptimal results for everyone. So interpreted, moral reasons apply only when there exists an adequate enforcement system that makes acting against those reasons unprofitable. Morality so construed never requires any degree of altruism or self sacrifice; it only requires that people act upon reasons of mutual benefit. Given this interpretation of morality, it is not possible for the egoist to do better by acting against morality. So construed, morality and egoism do not really conflict. This solution to the problem of the justification of morality bears some resemblance to the one offered by David Gauthier in Morals By Agreement (1986), a philosopher who was also inspired by Baier’s work and who later joined Baier as a colleague at the University of Pittsburgh in 1980.