Кіріспе
Нельсон Манделаның өмірбаяны (англ. Nelson Mandela autobiography) – Оңтүстік Африканың демократиялық жолмен сайланған тұңғыш президенті Нельсон Манделаның өмірбаяны. Алғаш рет 1994 жылы Little Brown & Co баспасы оны жариялады. Кітапта оның ерте өмірі, есейген кезеңі, білімі және 27 жыл түрмеде өткізген уақыты туралы айтылады. Апартеид үкіметі тұсында Мандела террорист деп есептелді және ол кезде тыйым салынған Африка Ұлттық Конгресінің (АҰК) және оның қарулы күші Умхонто Ве Сизве ұйымының басшысы болғандығы үшін Роббен аралында түрмеге қамалды. Кейін ол президент ретінде елдегі бұрынғы сегрегациялық қоғамды қайта құру жолындағы басшылығымен халықаралық деңгейде танылды. Кітаптың соңғы тарауларында оның саяси өрлеуі және Оңтүстік Африкада апартеидке қарсы күрес әлі де тоқтамайтынына сенімі суреттелген.
Long Walk to Freedom is an autobiography by South Africa's first democratically elected President Nelson Mandela, and it was first published in 1994 by Little Brown & Co. The book profiles his early life, coming of age, education and 27 years spent in prison. Under the apartheid government, Mandela was regarded as a terrorist and jailed on Robben Island for his role as a leader of the then outlawed African National Congress (ANC) and its armed wing the Umkhonto We Sizwe. He later achieved international recognition for his leadership as president in rebuilding the country's once segregationist society. The last chapters of the book describe his political ascension and his belief that the struggle still continued against apartheid in South Africa.
Шолу
Өмірбаянның бірінші бөлігінде Мандела Оңтүстік Африкада балалық және жасөсперім шағын, Тембу патшалық әулетімен байланысын сипаттайды. Оның туғандағы Xhosa есімі – Ролилахала, ол шамамен «ағаш бұтағын тартып алу» немесе «бұзақы» деген мағынаны білдіреді. Мандела Тембу колледжі – Кларкбериде, содан кейін студенттерге қатаң тәртіп орнатылған Хелдтаун мектебінде білім алғанын айтады. Форт-Хэр университетінде оқығанын және кейін заңгерлікпен айналысқанын да еске алады. Ол былай деп жазады: «Демократия – барлық адамның дауысын естіп, шешімді халық ретінде бірге қабылдау. Көпшілік билік – бізге жат түсінік. Азшылық көпшілікке қарсы шығуға тиіс емес». Кітаптың екінші бөлігінде Мандела Оңтүстік Африкадағы апартеидтің саяси және әлеуметтік жайттарын, сондай-ақ апартеид саясатын ресми түрде бастаған Дэниел Франсуа Малан сияқты саясаткерлердің ықпалын көрсетеді. Мандела 1950 жылы Африка Ұлттық Конгресіне қосылып, апартеидке қарсы күресу үшін партизандық жоспарлар мен жасырын ұйымдарды ұйымдастырғанын айтады. 1961 жылы Мандела ереуілге шақырғаны және паспортысыз елден шығып кеткені үшін айыпталып, бес жылға бас бостандығынан айырылды. Бірақ, көп ұзамай «Ривония соты» деп белгілі болған істе, өлім жазасынан гөрі өмір бойына бас бостандығынан айырылды. (159-бет) Мандела Роббен аралы мен Поллсмур түрмесіндегі түрме өмірін сипаттайды. Оның 28 жыл түрмеде өткен уақыты африканер күзетшілерінің қатыгездігімен, ден саулықты сырқырататын еңбекпен және адам тұрмайтын кішкентай камераларда ұйықтаумен белгіленді. Өзінің өмірбаяуын жазған Энтони Сэмпсоннан айырмашылығы, Мандела күзетші Джеймс Грегориді тұтқынымен достық қарым-қатынас жасады деп айыптамайды. Грегоридің «Бейітті Бафана» кітабы Манделаның отбасылық өмірін талқылайды және Грегориді Манделаның жақын досы ретінде көрсетеді. «Мандела: Рұхсаттамалы өмірбаян» кітабында Грегоридің міндеті болашақ президентке жеткізілген хаттарды цензуралау болғаны, осылайша ол Манделаның жеке өмірінің егжей-тегжейін білгені, ал кейін «Бейітті Бафана» кітабы арқылы содан пайда тапқаны айтылады. Мандела Грегориге сенімді бұзғаны үшін сотқа беруді ойластырған. «Еркіндікке дейінгі ұзақ жол» кітабында Мандела Грегори туралы тек: «Мен оны жақсы білмедім, бірақ ол бізді білді, өйткені кіріс және шығыс поштамызды тексеру оның міндеті болды» дейді. Кейін Мандела Оңтүстік Африка президенті Фредерик Виллем де Клеркпен кездесіп, 1990 жылы түрмеден босатылды. Досы Энтони Сэмпсонның айтуынша, Манделаның кітабында де Клерктің сексенінші және тоқсаныншы жылдардағы зорлық-зомбылыққа қатысы немесе оның бұрынғы әйелі Винни Манделаның осы қантөгіске қатысы талқыланбайды. 1994 жылы Мандела Оңтүстік Африка Республикасының президенті болды.
In the second part of the book, Mandela introduces political and social aspects of apartheid in South Africa, and the influences of politicians such as Daniel François Malan who performed the nadir of African freedoms, as he officially began the apartheid policies. Mandela joined the African National Congress in 1950 and describes his organisation of guerrilla plan and underground organisations to battle against apartheid. In 1961, Mandela was convicted for encouraging people to strike and leaving the country without a passport and sentenced to five years' imprisonment. However, Mandela was shortly thereafter sentenced to life imprisonment for sabotage in what was known as the "Rivonia Trial", by Justice Dr Quartus de Wet, instead of a possible death sentence. (p. 159)
Mandela describes prison time on Robben Island and Pollsmoor Prison. His 28 year time in prison was marked by the cruelty of Afrikaner guards, backbreaking labour, and sleeping in minuscule cells which were nearly uninhabitable. Unlike his biographer Anthony Sampson, Mandela does not accuse the guard James Gregory of fabricating a friendship with his prisoner. Gregory's book Goodbye Bafana discussed Mandela's family life and described Gregory as a close personal friend of Mandela. According to Mandela: The Authorised Biography, Gregory's position was to censor the letters delivered to the future president, and he thereby discovered the details of Mandela's personal life, which he then made money from by means of his book Goodbye Bafana. Mandela considered suing Gregory for this break of trust. In Long Walk to Freedom Mandela remarks of Gregory only that 'I had not known him terribly well, but he knew us, because he had been responsible for reviewing our incoming and outgoing mail.' Later on in his sentence, Mandela met South African president, Frederik Willem de Klerk, and was released from prison in 1990. Unlike his friend Anthony Sampson's account, Mandela's book does not discuss the claimed collaboration of de Klerk in the violence of the eighties and nineties, or the role of his ex wife Winnie Mandela in that bloodshed. Mandela became the President of South Africa in 1994.
Қабылдау
Кітап 1995 жылы Алан Патон сыйлығын жеңіп алды және көптеген тілдерге аударылды, оның ішінде Антжие Крог жасаған африкаанс тіліндегі аудармасы да бар.
Фильмге бейімделу
"Азаттыққа дейінгі ұзақ жол" кітабы "Мандела: Азаттыққа дейінгі ұзақ жол" деген фильмге бейімделді. Фильмді Жастин Чадвик режисселік етті, сценарийін Уильям Николсон жазды, ал продюсері – Анант Сингх. Мандела 2009 жылға дейін кітаптың фильм құқықтарын Сингхтің компаниясына жеке өзі берген. Сингх фильм Манделаның өзінің жазғандарына негізделгендіктен, оның өмірбаяны туралы "шешімді" фильм болады деп санайды. Фильмде Мандела рөлін ағылшын актері Идрис Эльба сомдады. Фильм АҚШ-та 2013 жылдың 29 қарашасында шектеулі көрсетілімде шықты. Ал толық көрсетілім 2013 жылғы Рождество күні АҚШ-та өтті. Фильм Лондон қаласында принц Уильям мен оның әйеліне көрсетілген кезде Нельсон Манделаның қазасы туралы хабар тарады.
Қалай жазу керек және екінші мемуар
Лондонның "Таймс" газеті Манделаның некрологында "Азаттыққа дейінгі ұзақ жол" кітабының соңғы тарауларын "шебер американдық журналист" жазғанын, ал Мандела кейіннен екінші естеліктер жинағын жазушысыз бастағанын хабарлады. 2017 жылы Мандела Ланга Манделаның қолжазбалары мен аяқталмаған нұсқасынан, архивтік материалдармен және Граса Машелдің алғы сөзімен жинақтап, "Тоқтап қалуға батылым жоқ: Президенттік жылдар" атты естеліктерді жариялады. Бұл том атауын "Азаттыққа дейінгі ұзақ жол" кітабының соңғы сөйлемінен алды: "Бірақ мен бір сәт демала аламын, себебі бостандықпен бірге жауапкершілік келеді, мен тоқтап қалуға батылым жоқ, өйткені менің ұзақ жолым аяқталған жоқ".