Кіріспе

Көліктің бөлігі

Автомобильдің багажы (солтүстік америкалық ағылшын тілінде) немесе жүксалғышы (британдық ағылшын тілінде) – көліктің негізгі сақтау немесе жүк салу бөлімі, көбінесе көліктің арт жағындағы қақпақ. Оны сондай-ақ, артқы қақпақ деп те атайды. Үнді ағылшын тілінде сақтау бөлігі дикки (дикки, дикки немесе дигги деп те жазылады) деп, ал Оңтүстік-Шығыс Азияда – бөлік деп аталады.

Үлгілер

Көбінесе багаж немесе багаждық бөлім көлік құралының артқы жағында орналасады. Алғашқы үлгілерде багажға арналған сыртқы тіреу болған. Кейінгі үлгілер сақтау кеңістігін көлік құралының корпусына біріктірді және ақырында оны жақсартып, аэродинамикалық етіп жасады. Негізгі сақтау бөлімі әдетте қозғалтқыш орналасқан жаққа қарама-қарсы жағында болады. Кейбір көліктерде багаж жолаушылар бөлімінің алдында орналасқан, мысалы, Volkswagen Beetle және Porsche 911 сияқты артқы қозғалтқышты автомобильдер немесе Ford F 150 Lightning сияқты электрлік көліктер. Бұл "франк" деп аталады, бұл "front" (алдыңғы) және "trunk" (багаж) сөздерінің қосындысы. "Фроут" ( "front" және "boot" сөздерінің қосындысы) деген баламалы термин де кейде қолданылады. Алдыңғы және артқы багаждық бөлімдері бар көліктер де кездеседі, олар төмен профильді артқы жетекпен, мысалы, Volkswagen Type 3 немесе Tesla Model S, немесе ортада қозғалтқышы бар, мысалы, Porsche 914 және Boxster, Toyota MR2 және Fiat X1/9. Кейде көлік құралының өмірлік циклі ішінде қақпақтың пішінін өзгертіп, өлшемін ұлғайтуға немесе багаж бөлімінің пайдалылығын арттыруға болады. Мұның мысалы ретінде 1970 жылдарғы "Super Beetle" және соғысқа дейінгі және 1950 жылдарғы соғыстан кейінгі Citroën Traction Avant-тың жаңа дизайнын қарастыруға болады.

Есіктер

Жүк бөлімінің есігі немесе ашылуы жоғары, бүйір немесе төменгі жағында ілгекпен бекітілуі мүмкін. Егер есіктің төменгі жағында ілгек болса, оны, әсіресе АҚШ-та, артқы қақпақ деп атайды. Олар универсалдар мен пикаптарда, сондай-ақ кейбір спорттық көліктерде (SUV) қолданылады. Дәстүрлі түсірілетін универсал және пикаптың артқы қақпақтары жұмыс үстелі ретінде де пайдаланылуы мүмкін. Дәстүрлі американдық универсалдары кішкентай заттарды тиеу үшін немесе артқы қақпақты төменгі жақтағы ілгектерінде ашуға мүмкіндік беретін, артқы қақпаққа кіретін төмен түсетін терезеден тұрады. Көміртек моноксидінің түтініне байланысты, универсалдың артқы терезесі қозғалтқыш жұмыс істеп тұрғанда жабылуы керек. Екі жақты универсалдың артқы қақпақтары бүйір және төменгі жағында ілгектелген, оларды қалыпты есіктер сияқты бүйінен ашуға немесе жүк платформасын кеңейту үшін төмен түсіруге болады. Олар терезе төмен түсірілгеннен кейін таңдалған бағытта ашу үшін арнайы тұтқалармен және арнайы ілгектермен жабдықталған. Фордтың қолданған үш жақты дизайны артқы қақпақты терезесі жоғары тұрған күйде есіктей ашуға мүмкіндік береді. Егер есіктің жоғарғы жағында ілгек болса, ол люк деп аталады, ал артқы люк бар автомобиль – хетчбек. Төменнен ашылатын есіктер қазір SUV-ларда кең таралған.

Қақпақ

Багаж бөлімінің қақпағы (АҚШ автокөлік өнеркәсібінде кейде деклид немесе палуба қақпағы деп те аталады) – негізгі сақтау немесе жүк салуға мүмкіндік беретін қақпақ. Шарнирлер қақпақты көтеруге мүмкіндік береді. Қолмен орналастырылатын тіреу таяқшасы сияқты құрылғылар панельді ашық күйде ұстап тұруы мүмкін. Сонымен қатар, қақпақты көтеруге және ашық ұстап тұруға көмектесетін серіппелі немесе бұралатын механизмдер де қолданылуы мүмкін. Артқы жағында багаж бөлімі орналасқан автомобильдерде қақпақтардың ортасына үшінші тежегіш шам орнатылуы мүмкін. Артқы қақпақтың декоративті спойлері де болуы мүмкін. Көптеген қазіргі заманғы автомобильдерде багаж бөлімінің қақпағын кілттен ашуға болады.

Құрылыс тарихы

1950 жылы Ford бір қолмен көтеруге мүмкіндік беретін триггерлік құлыпты ұсынды, ол багажник қақпағы автоматты түрде ашық күйде тоқтағанша жұмыс істеді. 1952 жылы Buick "өзі дерлік көтерілетін" тепе-теңдік сақталған багажник қақпағын және автоматты құлыптау механизмін сатты. 1956 жылы Дик Тиг жобалаған Packard "Predictor" көрмелік көлігі Чикаго автошоуында дебют жасады, онда электрмен жұмыс істейтін багажник қақпағы сияқты жаңалықтар ұсынылды. 1958 жылы АҚШ автоөндірушілері серийдік көліктерде қашықтан басқарылатын электрлік багажник ашылу жүйесін енгізді. 1965 жылы AMC Cavalier концепт-көлігінде екі функциялы, қайшы тәрізді білдектері бар багажник қақпағы болды, ол панельдің әдеттегі багажник қақпағы сияқты ашылуына немесе ірі және көлемді заттарды тасымалдау үшін автомобильдің шатырының биіктігіне дейін тік көтерілуіне мүмкіндік берді. Капот пен багажник қақпағы бірдей формада жасалған және бір-бірімен алмастырылатын болды.

Қалқалар

Жүк жиегінің құлыпталуы жолаушылар салонымен бірге жүзеге асырылуы мүмкін. Кейбір көліктерде жүк жиегін қашықтан ашу функциясы бар. Бұл әртүрлі жолдармен іске асырылуы мүмкін: құлыпты босату арқылы, онда есік тығыздағыштары қақпақты құлыптан итеріп шығарып, жүк жиегі ашылады, бірақ қақпақ ашылуды көрсетпеуі мүмкін. Құлыпты босату арқылы, онда серіппе қақпақты құлыптан итеріп, ашады, содан кейін жүк жиегі ашылады және қақпақ ашылуды көрсетеді. Құлыпты босату және жетек механизмін (гидравликалық – BMW 7 сериясы, немесе электрлік – BMW X6) қосу арқылы, ол қақпақты құлыптан итеріп шығарып, жүк жиегі ашылады және қақпақ ашылуын көрсетеді. Содан кейін оны электрлік түрде қайта жабуға болады.

Этимология

"Тур" сөзінің пайдалануы үлкен саяхат кесесін білдіретін сөзден туындаған, сондықтан мұндай кеселер 1930 жылдары енгізілген сақтау бөлімдері дамығанға дейін көліктің артқы жағына жиі бекітілетін. Ал "бот" сөзі атпен жүретін каретадағы (алғашқыда көлік жүргізушісінің отыру орны ретінде, кейіннен сақтау үшін пайдаланылатын) орнатылған бөлімді білдіретін сөзден келген. "Дикки" сөзі британдық сөзден шыққан, себебі мұндай орындықтар көліктерде енгізілген сақтау бөлімдері пайда болғанға дейін жүк тасу үшін жиі қолданылатын. 1900 жылдан бастап Францияда Moynat компаниясы автомобильдерге арналған жүк жасау саласында жетекші болды. Компания бірнеше патенттелген өнімдерді, соның ішінде лимузиннің артқы бөлігіне орнатылатын, жеке тігілген чемодандармен жабдықталған жүкті әзірледі. 1928 жылы бүйірлік немесе жақтан жылғатын жүк пайда болды, бұл 1930 жылдардан бастап көліктердегі енгізілген жүк бөлімдерінің дамуын болжаған механизм.

Ашық немесе жабық бөліктер

Ашық жүк бөлімдері универсалдар мен кроссоверлерде кездеседі, ал жабық жүк бөлімдері багаж қақпағымен жабдықталады және көбінесе седан немесе купе кузовтарында болады. Жабық жүк бөлімдері жолаушылар салонынан берік конструкциялық элементтермен немесе орындықтармен бөлінеді және әдетте қарапайым материалдармен қапталады, ал көптеген универсалдар жолаушылар салонының жалғасы болғандықтан, көріне жақсырақ материалдармен қапталады. Универсалдар мен хэтчбектердегі жүктерді ұрылардан немесе күн сәулесінен қорғау үшін жамылғы орнатылуы мүмкін. Хэтчбектерде бұл көбінесе берік пакеттік сөре немесе бұрыштарында ілмектері бар иілгіш мата түрінде болады, ал универсалдар мен көптеген кроссоверлерде алынып тасталатын кассетадағы роликті штор болады.

Өрттердің өзгеруін арттыру

Кеңістікті көбірек икемдеу үшін көптеген автомобильдерде артқы орындықтарды бүктеуге болады, бұл қажет болған жағдайда багаждың көлемін арттыруға мүмкіндік береді.

Багажды ұстап тұру арқылы белсенді қауіпсіздік

Багаж бөлімі көліктің белсенді және пассивті қауіпсіздігіне үлес қосуы мүмкін. Жартылай жүктелген көліктерде белсенді қауіпсіздік артырылуы мүмкін. Бұл жағдайда, жүктерді бекітуге арналған ілмектерді пайдалану арқылы күрделі маневрлер кезінде көлікке және оның ішіндегілерге зиян келтірудің алдын алуға немесе оны азайтуға болады. Шұғыл бұрылыстар кезінде, нашар жүктелген жүк салдарынан салмақтың кенеттен ауысуына жол бермеу көліктің бақылауын жоғалтуын болдырмауға және осылайша апаттан сақтауға жеткілікті болуы мүмкін; бұл белсенді қауіпсіздік.

Багажды ұстап тұру арқылы пассивті қауіпсіздік

Егер апат болса, жүкті бекітуге арналған ілмектер жол апатының салдарының ауырлығын азайтуға көмектеседі, жүкті жүк көлігінде ұстап, осылайша ұшқыш заттардың дұрыс бекітілген жолаушыларға зиян келтіруін қамсыз етеді. Мұндай бекіткіш элементтер бекітілген немесе бүктелетін ілмектер түрінде болуы мүмкін, ал кейбір еуропалық көліктерде жүк бекіту ілмектерін тиімді орналастыру үшін рельстік жүйеде жылға қарай жылжитын ілмектер қолданылады. Сонымен қатар, бұл жүк көлігіндегі кеңістікті басқаруға арналған аксессуарларды – бөлгіштерді, велосипед тасымалдағыштарды және т.б. енгізуді жеңілдетеді. Бұл принцип көп жылдар бойы жүк көліктерінде және әуе тасымалында қолданылып келеді.

Кедергі желілері

Ашық жүк бөлімшесі бар көліктердің кейбіреулері соқтығысу кезінде еркін заттарды ұстап тұру үшін немесе, мысалы, жануарлар сияқты, жүк пен жолаушылар кеңістігін бөлу үшін металл торлармен немесе қорғағыштармен жабдықталған. Бұйымдарды бекітпеген жағдайда қолданылатын тағы бір шешім – жүк бөлімшесіне арналған кедергі желісі. Олар тікелей көлік шассиіне немесе жүк бөлімшесін жабатын кассеталары бар көліктерде жүк бөлімшесін жабу және кедергі желісі ретінде біріктірілуі мүмкін. Бұл желілер металл қорғағыштарға қарағанда артықшылыққа ие, себебі қолданылмаған кезде оларды орап, металл қорғағыштарға қарағанда әлдеқайда аз орын алады. Дегенмен, қорғағышты көліктің ішкі контурларына желіге қарағанда тығызрақ бейімдеуге болады.

Жүктіліктің ішкі бөлігін босату

Балалар – және кейде көлік құралын жөндеу үшін ішке кіріп кететін ересектер – багажникте қалып қойып, тұншығудан немесе қызудан қайтыс болуы мүмкін. Багажникке кіргеннен кейін, тіпті көліктің ішкі бөлігінен кірсе де, шыға алмай қалуы мүмкін, себебі көптеген артқы орындықтарды тек жолаушылар бөлімінен ғана багажникке ашуға болады. 2002 жылғы үлгілерден бастап, Америка Құрама Штаттарында сатылатын дәстүрлі багажнигі бар барлық көліктерде қараңғыда жарқырап тұратын ішкі багажник ашығыш орнатылуы міндетті. Хэтчбек, универсал, микроавтобус және SUV көліктері бұл талаптан босатылған, өйткені қалып қойған адамның негізгі ішкі және жолаушылар есіктеріне қол жеткізу үшін кез келген жүк жабынын немесе сөрені тебуге болатыны ескеріледі.

Көлікте жүру

Көліктің багаж бөлімінде саяхаттау қауіпті және заңсыз. АҚШ-тағы жасөспірімдер жаңа машина жүргізушілеріне жолаушылармен бірге жүруді шектеуші заңдардан қашу үшін багаж бөлімінде тығылып жүруге тырысуы мүмкін.