Кіріспе

Римдік діни мереке
Секулярлық немесе Секулярлық ойындар (Ludi Saeculares) – ежелгі Римнің діни мерекесі. Ол Римде әртүрлі дәуірлердің ([[saeculum]) аяқталуын белгілеу және келесі дәуірдің басталуын тойлау үшін үш күн мен түн бойы мерзімі белгісіз өткізілді. Римдіктер саэкулумды адам өмірінің ең ұзақ мерзімі – 100 немесе 110 жыл деп есептеген; осылайша, ол әртүрлі жүзжылдықтарды, әсіресе Римнің құрылуының жылдық мерейтойларын атап өту үшін қолданылды. Рим мифологиясына сәйкес, Секулярлық ойындар Валесиус есімді сабин адамы балаларының ауруын емдеу үшін дұға еткен кезде және Марс алаңында жер асты құдайлары Дис Патер мен Просерпинаға құрбан шалуға паранормальды түрде нұсқау алғанда Тарантиндік ойындар (Ludi Tarentini) ретінде басталды. Кейбір көне авторлар Ойындардың ресми тойлануын б.з.д. 509 жылға дейін жегізеді, бірақ Рим Республикасы кезінде нақты расталған тойлаулар б.з.д. 249 және б.з.д. 140 жылдары болды. Олар үш күн бойы жер асты құдайларына құрбан шалуды қамтыды. Ойындар б.з.д. 17 жылы Римнің алғашқы императоры Август тарапынан қайта жаңартылды, Марс алаңындағы түнгі құрбандықтар енді Моэра (тағдырлар), Ильти (бала тудыру құдайлары) және Терра Матер ("Жер ана") деп аталды. Б.з.д. 17 жылғы ойындар Капитолий және Палатин төбелерінде Рим құдайларына күндізгі құрбандықтарды да енгізді. Кейбір құрбандықтарды әйелдердің ғана шалуы тиіс еді. Әр құрбандықтан кейін театрлық қойылымдар өтті. Кейінгі императорлар шамамен 110 жылдық үзілістен кейін 88 және 204 жылдары тойлаулар өткізді. Алайда, Клавдий б.з. 47 жылы Римнің 800 жылдығын тойлау үшін де тойлады, бұл 148 және 248 жылдары Ойындардың екінші циклына әкелді. Ойындар кейінгі христиан императорлары тұсында тоқтатылды.

Республика

Жосим айтқан римдік аңыз бойынша, Секулярлық ойындарды Валесиус есімді сабин адамы, Валерийлердің атасы бастаған. Балалары ауыр сырқатқа шалдыққанда, оларды емдеу үшін үй құдайларына дұға етіп, өзінің өмірін құрбан етуге уәде берді. Бір дауыс оған оларды Тарантумға алып барып, Дис Патер мен Просерпинаның тұрғызылған жеріндегі Тибрден су алып, қыздырып ішуге бұйырды. Италияның оңтүстігіндегі гректердің отары Тарантумға сапар шегу керектігін ойлап, балаларымен бірге жолға шықты. Тибр өзенімен келе жатып, дауыс Марс алаңында, сондай-ақ Тарантум деп аталатын жерде тоқтауға бұйырды. Өзеннен суды жылытып балаларына бергенде, олар керемет түрде жазылып, ұйықтап қалды. Олар оянғаннан кейін Валесиусқа түсінде бір бейне пайда болғанын және отбасына Дис Патер мен Просерпинаға құрбандық шалу керектігін айтты. Қазба жұмыстарын жүргізгенде Валесиус сол құдайларға арналған тұрғызылған жердің жерленгенін тауып, берілген нұсқауларды орындады. Рим республикасы кезіндегі ойындар туралы мәліметтер аз. Кейбір римдік антикварлар оларды б.з.д. 509 жылға дейін жегізеді, бірақ кейбір қазіргі ғалымдар алғашқы, жақсы құжатталған той 249 ж.б.д. кезінде, Бірінші Пун соғысы кезінде болды деп санайды. Б.з.д. 1 ғасырдың антиквары Варроның айтуынша, ойындар квиндецимвирлердің Сибил кітаптарына кеңес сұрауына әкелген бірқатар белгілерден кейін енгізілді. Осы кітаптардағы нұсқауларға сәйкес, Марс алаңындағы Тарантумда үш түн бойы Дис Патер мен Прозерпина, жер асты құдайларына құрбандық шалынды. Варро сондай-ақ, ойындар жүз жыл сайын қайталанатынына ант берілгенін айтады, және тағы бір той 149 немесе 146 ж.б.д., Үшінші Пун соғысы кезінде өтті. Алайда, Бирд, Норт және Прайс 249 ж.б.д. және 140-шы жылдардағы ойындардың екеуі де соғыстың тікелей қысымынан өткізілгенін, ал 140-шы жылдардағы жаңарумен ғана олар тұрақты жүз жылдық той ретінде қарастырыла бастағанын көрсетеді. Бұл тізбек 49 ж.б.д. тойлауға әкелмек еді, бірақ азамат соғысы бұған кедергі келтірді.