Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Итальян және кельт тілдері отбасыларының гипотетикалық тобы
Hypothetical grouping of the Italic and Celtic language families
Тарихи лингвистикада итало-кельт тілі – Үнді-Еуропа тілдері отбасының итальян және кельт тармақтарының, осы екі тармаққа тән және басқа ешқайсысына тән емес белгілер негізіндегі гипотетикалық тобы. Осы ұқсастықтардың себептері туралы пікір таластар бар. Олар көбінесе инновациялар деп есептеледі, бұл, болжам бойынша, прото-үнді-еуропа тілінің бөлінуінен кейін пайда болған. Сонымен қатар, олардың кейбіреулері инновациялар емес, бірақ ортақ консервативті белгілер болуы мүмкін, яғни басқа тілдердің барлық топтарында жоғалып кеткен түпкі үнді-еуропа тілінің белгілері. Көпшілік пікір бойынша, ортақ белгілерді итало-кельттік нысандар деп қарастыруға болады, себебі олар екі отбасымен ортақ және бұл әрине кездейсоқ емес.
In historical linguistics, Italo Celtic is a hypothetical grouping of the Italic and Celtic branches of the Indo European language family on the basis of features shared by these two branches and no others. There is controversy about the causes of these similarities. They are usually considered to be innovations, likely to have developed after the breakup of the Proto Indo European language. It is also possible that some of these are not innovations, but shared conservative features, i. e. original Indo European language features which have disappeared in all other language groups. What is commonly accepted is that the shared features may usefully be thought of as Italo Celtic forms, as they are certainly shared by the two families and are almost certainly not coincidental.
Түсіндірме
Мәліметтердің дәстүрлі түсіндірілуі бойынша, Үнді-Еуропа тілдер отбасының екі кіші тобы да, әдетте, басқа Үнді-Еуропа тілдеріне қарағанда бір-бірімен тығыз байланысты. Бұл олардың ортақ ата-бабадан, прото-итало-кельт тілінен тарағанын білдіруі мүмкін, оны салыстырмалы әдіспен ішінара қалпына келтіруге болады. Прото-итало-кельт тілі тарихи тіл деп есептейтін ғалымдар оны біздің заманымыздан бұрынғы 3 немесе 2 мыңжылдықта Оңтүстік-Орталық Еуропаның бір жерінде қолданылғанын жорамалдайды. Бұл гипотеза 1966 жылы Калверт Уоткинс қайта қарағаннан кейін қолдауын жоғалтты. Дегенмен, Фредерик Кортландт сияқты кейбір ғалымдар теорияға қызығушылық танытуды жалғастырды. 2002 жылы Ринг, Уорноу және Тейлордың, дәстүрлі тіл біліміндегі топтастыру әдістемесіне есептеу әдістерін қосымша қолдаған мақаласы, итало-кельт тілдерінің кіші тобын қолдады, ал 2007 жылы Кортландт прото-итало-кельт тілін қайта құруға тырысты. 1991 жылы кельтолог Питер Шрайвер итало-кельт тілдерінің кладына нақты қолдау көрсетті. Жақында Шрайвер (2016) кельт тілінің итальян түбегінде итало-кельт тілдерінің алғашқы тармағы ретінде пайда болғанын, Венеция және сабелдік тілдерімен аймақтық байланыстары бар екенін және протокельт тілін Италияның соңғы қола дәуіріндегі Канеграте мәдениетімен археологиялық тұрғыдан байланыстырды (шамамен б.з.д. 1300–1100 жж.). Ең көп таралған баламалы түсіндірме – протокельт және протоиталикалық тілдердің ұзақ мерзімді жақындығы, Sprachbund ішіндегі аймақтық ерекшеліктер ретінде, қазірдің өзінде едәуір бөлек тілдердің параллель дамуына ықпал еткен болуы мүмкін. Уоткинс (1966) айтқандай, "италиялық және кельт тілдеріндегі 'ī' дыбысының ортақтығы бастапқы бірлікке емес, ерте байланысқа байланысты". Тілдік байланыс кезеңі кейінірек болуы мүмкін және б.з.д. бірінші мыңжылдықта да жалғасуы мүмкін. Алайда, егер кейбір формалар басқа тармақтарда жоғалған прото-үнді-еуропа тілінің архаикалық элементтері болса, PIE-ден кейінгі қарым-қатынас модельдерін де қабылдаудың қажеті жоқ. Итальян және әсіресе кельт тілдері хетт тілімен (анатолиялық тіл) және тохар тілдерімен бірнеше ерекшеліктерді бөліседі, және бұл ерекшеліктер, әрине, архаизмдер.
The traditional interpretation of the data is that both sub groups of the Indo European language family are generally more closely related to each other than to the other Indo European languages. That could imply that they are descended from a common ancestor, Proto Italo Celtic, which can be partly reconstructed by the comparative method. Scholars who believe that Proto Italo Celtic was an identifiable historical language estimate that it was spoken in the 3rd or 2nd millennium BCE somewhere in South Central Europe. That hypothesis fell out of favour after it was re examined by Calvert Watkins in 1966. Nevertheless, some scholars, such as Frederik Kortlandt, continued to be interested in the theory. In 2002 a paper by Ringe, Warnow and Taylor, employing computational methods as a supplement to the traditional linguistic subgrouping methodology, argued in favour of an Italo Celtic subgroup, and in 2007, Kortlandt attempted a reconstruction of a Proto Italo Celtic. Emphatic support for an Italo Celtic clade came from Celtologist Peter Schrijver in 1991. More recently, Schrijver (2016) has argued that Celtic arose in the Italian Peninsula as the first branch of Italo Celtic to split off, with areal affinities to Venetic and Sabellian, and identified Proto Celtic archaeologically with the Canegrate culture of the Late Bronze Age of Italy (c. 1300–1100 BC). The most common alternative interpretation is that the proximity of Proto Celtic and Proto Italic over a long period could have encouraged the parallel development of what were already quite separate languages, as areal features within a Sprachbund. As Watkins (1966) puts it, "the community of ī in Italic and Celtic is attributable to early contact, rather than to an original unity". The assumed period of language contact could then be later and perhaps continue well into the first millennium BC. However, if some of the forms are archaic elements of Proto Indo European that were lost in other branches, neither model of post PIE relationship must be postulated. Italic and especially Celtic also share several distinctive features with the Hittite language (an Anatolian language) and the Tocharian languages, and those features are certainly archaisms.