Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шахмат ойыны
Board game
Ағылшынша шашка (британдық ағылшынша) немесе шашка (американдық ағылшынша), сондай-ақ тік шашка немесе жай ғана шашка деп те аталады. Бұл сөзді Ұлыбританияда қолданғанда, көбінесе "chequers" деп жазады (мысалы, қытай шашкасындай); американдық және британдық орфографиялық айырмашылықтарға тоқталып өтейік. Бұл шашка (немесе шашка) стратегиялық ойынының бір түрі. Ол 8x8 шахмат тақтасында, әр тараптан 12 фигурамен ойналады. Фигуралар диагональ бойынша алға қарай жылжып, қарсы жаққа жеткенде "патша" атанады, содан кейін артқа да, алға да жылжуға және қарсыластың фигураларын алуға мүмкіндік алады. Барлық шашка түрлеріндегідей, ағылшын шашкасы да екі ойыншының кезекпен ойнайтын ойыны болып табылады. Фигуралар дәстүрлі түрде қара, қызыл немесе ақ түсті болады. Дұшпан фигураларын секіріп тұтқындауға болады. 8x8 нұсқасы 2007 жылы Джонатан Шеффер басқарыған канадалық компьютер ғалымдары тобымен шешілді. Стандартты бастапқы позициядан екі ойыншы да қатесіз ойнаса, тең түсуге кепілдік бере алады.
English draughts (British English) or checkers (American English), also called straight checkers or simply draughts,When this word is used in the UK, it is usually spelt chequers (as in Chinese chequers); see further at American and British spelling differences. is a form of the strategy board game checkers (or draughts). It is played on an 8×8 checkerboard with 12 pieces per side. The pieces move and capture diagonally forward, until they reach the opposite end of the board, when they are crowned and can thereafter move and capture both backward and forward. As in all forms of draughts, English draughts is played by two opponents, alternating turns on opposite sides of the board. The pieces are traditionally black, red, or white. Enemy pieces are captured by jumping over them. The 8×8 variant of draughts was weakly solved in 2007 by a team of Canadian computer scientists led by Jonathan Schaeffer. From the standard starting position, both players can guarantee a draw with perfect play.
Бөлшектер
Әдетте ағаштан жасалса да, қазір көбі пластиктен жасалады, бірақ басқа материалдар да қолданылуы мүмкін. Бөлшектер әдетте жазық және цилиндр пішіндес болады. Олар міндетті түрде бір қараңғы және бір ашық түске бөлінеді. Дәстүрлі түрде және турнирлерде бұл түстер қызыл және ақ, бірақ АҚШ-та қара және қызыл, сондай-ақ қараңғы және ашық боялған ағаш бөлшектер жиі кездеседі. Қараңғы түсті жағы көбінесе "Қара", ал ашық түсті жағы "Ақ" деп аталады. Бөлшектердің екі классы бар: қарапайым бөлшектер және патшалар. Қарапайым бөлшектер жеке-жеке болады. Патшалар бір түсті екі қарапайым бөлшектен тұрады, бірін екіншісінің үстіне қояды. Төменгі бөлшек "тажды" деп аталады. Кейбір жиынтықтарда бір жағында тажы мүсінделген, қашалған немесе боялған бөлшектер болады, бұл ойыншыға бөлшекті айналдырып немесе тажын жоғары қаратып қоюға мүмкіндік береді, осылай патшаларды қарапайым бөлшектерден оңайрақ ажыратуға болады. Бөлшектер көбінесе үйіліп қоюды жеңілдету үшін ойықтармен жасалады.
Though pieces are traditionally made of wood, now many are made of plastic, though other materials may be used. Pieces are typically flat and cylindrical. They are invariably split into one darker and one lighter colour. Traditionally and in tournaments, these colours are red and white, but black and red are common in the United States, as well as dark and light stained wooden pieces. The darker coloured side is commonly referred to as "Black"; the lighter coloured side, "White". There are two classes of pieces: men and kings. Men are single pieces. Kings consist of two men of the same colour, stacked one on top of the other. The bottom piece is referred to as crowned. Some sets have pieces with a crown molded, engraved or painted on one side, allowing the player to simply turn the piece over or to place the crown side up on the crowned man, further differentiating kings from men. Pieces are often manufactured with indentations to aid stacking.
Бастапқы орны
Әр ойыншы өзіне ең жақын үш қатардағы қара түсті шаршыларда 12 киізден бастайды (суретті қараңыз). Әр ойыншыға ең жақын қатар корольдер қатары немесе тәж қатары деп аталады. Қара түсті киіздері бар ойыншы бірінші жүреді. Содан кейін кезекпен алмасады.
Each player starts with 12 men on the dark squares of the three rows closest to that player's side (see diagram). The row closest to each player is called the kings row or crownhead. The player with the darker coloured pieces moves first. Then alternate.
Патшалар
Егер ойыншы қарсыласының жағындағы патшалар қатарына жетсе, ол патша болып тәжді леніп, алға да, артқа да жылжу мүмкіндігіне ие болады. Егер ойыншы патшалар қатарына жетсе немесе секіріп өтсе, ағымдағы жүріс аяқталады; фигура патша болып тәжді ленеді, бірақ келесі жүріске дейін бірнеше секіріс сияқты кері секіре алмайды.
If a man moves into the kings row on the opponent's side of the board, it is crowned as a king and gains the ability to move both forward and backward. If a man moves into the kings row or if it jumps into the kings row, the current move terminates; the piece is crowned as a king but cannot jump back out as in a multi jump until the next move.
Ойынның соңы
Ойыншы қарсыласының барлық фигураларын түсіру арқылы немесе қарсыласына заңды жүру мүмкіндігін қалдырмау арқылы жеңіске жетеді. Егер екі тараптың да жеңіске жеткізуге мүмкіндігі болмаса немесе тараптар келісімге келсе (бір тарап теңдік ұсынса, екінші тарап қабылдаса) ойын тең аяқталады.
A player wins by capturing all of the opponent's pieces or by leaving the opponent with no legal move. The game is a draw if neither side can force a win, or by agreement (one side offering a draw, the other accepting).
Мүмкіндігінше қысқа ойын
1977 жылдың желтоқсан айында ағылшын "Draughts Association Journal" журналында Лондондық Алан Беккерсонның хаты жарияланды. Ол жиырма қадамнан тұратын бірнеше толық ойындарды тапқан. Бұл – осы уақытқа дейін табылған ең қысқа ойындар еді және Аланды Гиннестің рекордтар кітабына енгізді. Ол жиырма қадамнан кем ойынды толық ойнайтын адамға 100 фунт сыйлық беруге уәде берді. 2003 жылдың ақпан айында Мартин Брайант (Colossus draughts бағдарламасының авторы) өзінің веб-сайтында жиырма қадамдық 247 ойын бар екенін көрсететін жан-жақты талдау жариялады (және бұл ең қысқа мүмкін ойын екенін растады), соның нәтижесінде (транспозиция арқылы) 32 түрлі соңғы позицияға жетуге болады.
The December 1977 issue of the English Draughts Association Journal published a letter from Alan Beckerson of London who had discovered a number of complete games of twenty moves in length. These were the shortest games ever discovered and gained Alan a place in the Guinness Book of Records. He offered a £100 prize to anybody who could discover a complete game in less than twenty moves. In February 2003, Martin Bryant (author of the Colossus draughts program) published a paper on his website presenting an exhaustive analysis showing that there exist 247 games of twenty moves in length (and confirmed that this is the shortest possible game) leading (by tranposition) to 32 distinct final positions.
Нөмірлік
Ойынды жазу үшін стандартты белгілеу жүйесі бар. Барлық 32 қол жетімді тақта алаңы тізбектеп нөмірленеді. Нөмірлеу қараның екі тігізілген бұрышынан басталады (қараның екі жанындағы алаңдары бар жер). Бірінші қатардағы қараның алаңдары 1-ден 4-ке дейін, келесі қатардағы 5-тен 8-ге дейін және т.б. нөмірленеді. Ғамалдар "нен қарай" түрінде жазылады, сондықтан 9-дан 14-ке жасалған ғамал 9 14 деп жазылады. Қарсылас фигураны алу "x" таңбасымен көрсетіледі, ол бастапқы және соңғы алаңдарды байланыстырады. Ойындың нәтижесі көбінесе BW/RW (қара/қызыл жеңіске жетеді) немесе WW (ақ жеңіске жетеді) деп қысқартылады.
There is a standardised notation for recording games. All 32 reachable board squares are numbered in sequence. The numbering starts in Black's double corner (where Black has two adjacent squares). Black's squares on the first rank are numbered 1 to 4; the next rank 5 to 8, and so on. Moves are recorded as "from to", so a move from 9 to 14 would be recorded 9 14. Captures are notated with an "x" connecting the start and end squares. The game result is often abbreviated as BW/RW (Black/Red wins) or WW (White wins).
Ағылшын шашкасы бойынша ерлер арасындағы әлем чемпионаты 1840 жылдары басталған, бұл халықаралық шашка бойынша ерлер арасындағы әлем чемпионатынан бірнеше онжылдық бұрын болған. Белгілі әлем чемпиондары: Эндрю Андерсон, Джеймс Уилли, Роберт Мартинс, Роберт Д. Йейтс, Джеймс Ферри, Альфред Джордан, Ньюэлл В. Банкс, Роберт Стюарт, Аса Лонг, Уолтер Хеллман, Марион Тинсли, Дерек Олдбери, Рон Кинг, Мишель Боргетти, Алекс Моисеев, Лубабло Кондло, Серджио Скарпетта, Патрисия Брин және Амангуль Дурдыева. Чемпионаттар GAYP (Go As You Please) және 3 Move нұсқаларында өткізіледі. 1840 жылдан 1994 жылға дейін ерлер арасындағы жеңімпаздар Шотландия, Англия және АҚШ-тан шықты. 1994 жылдан 2023 жылға дейін ерлер арасындағы жеңімпаздар АҚШ, Барбадос, Оңтүстік Африка және Италиядан болды. Әйелдер арасындағы чемпионат 1993 жылы басталды. 2022 жылға дейін әйелдер арасындағы жеңімпаздар Ирландия, Түркменстан және Украинадан шықты. Еуропа кубогы 2013 жылдан бері, ал Әлем кубогы 2015 жылдан бері өткізіліп келеді.
The men's World Championship in English draughts dates to the 1840s, predating the men's Draughts World Championship, the championship for men in International draughts, by several decades. Noted world champions include Andrew Anderson, James Wyllie, Robert Martins, Robert D. Yates, James Ferrie, Alfred Jordan, Newell W. Banks, Robert Stewart, Asa Long, Walter Hellman, Marion Tinsley, Derek Oldbury, Ron King, Michele Borghetti, Alex Moiseyev, Lubablo Kondlo, Sergio Scarpetta, Patricia Breen, and Amangul Durdyyeva. Championships are held in GAYP (Go As You Please) and 3 Move versions. From 1840 to 1994, the men's winners were from Scotland, England, and the United States. From 1994 to 2023, the men's winners were from the United States, Barbados, South Africa and Italy. The woman's championship started in 1993. As of 2022, the women's winners have been from Ireland, Turkmenistan, and Ukraine. The European Cup has been held since 2013; the World Cup, since 2015.
Компьютерлік ойнатқыштар
Алғашқы ағылшынша шашка компьютерлік бағдарламасын Кристофер Стречи жазды, М. А., Лондон қаласындағы Ұлттық физикалық зертханада (NPL). Стречи бос уақытында жазған бағдарламасын 1951 жылдың ақпанында аяқтады. Ол алғаш рет 1951 жылдың 30 шілдесінде NPL Pilot ACE компьютерінде іске қосылды. Көп ұзамай ол бағдарламаны Манчестер Mark 1 компьютерінде жұмыс істеуге бейімдеді. Екінші компьютерлік бағдарламаны 1956 жылы IBM зерттеушісі Артур Сэмюэл жазды. Ол сол кезде жазылған ең күрделі ойын бағдарламаларының бірі ғана емес, сонымен қатар алғашқы бейімделетін бағдарламалардың бірі ретінде де танымал. Ол өзінің өзгерткен нұсқаларымен ойын ойнап үйренді, ал жеңіске жеткен нұсқалары сақталды. Сэмюэлдің бағдарламасы ойынды толық меңгеруге әлі жетпегенімен, соқыр шашка шеберіне қарсы жеңіске қол жеткізгені жалпы жұртшылыққа оның өте жақсы екенін көрсетті. 1983 жылдың қарашасында Оклахома ғылым мұражайы (бұрынғы Omniplex) жаңа көрмені ашты: Лефти – шашка ойнайтын робот. Скотт М. Савидж бағдарламалаған Lefty, Colne Robotics компаниясының Armdroid робот қолын пайдаланды және BASIC және Assembly кодтарының үйлесімімен 6502 процессорымен басқарылды, бұл оның келушілермен шашка ойнауына мүмкіндік берді. Бастапқыда бағдарламаның күрделігі төмен болды, сондықтан орташа келушінің жеңіске жету мүмкіндігі бар еді, бірақ уақыт өте келе ол жақсартылды. Алайда, жақсартулар келушілерге көңіл көншітпеді, сондықтан бастапқы код қайта іске асырылды. 1990 жылдары ең күшті бағдарлама – 1989 жылы Джонатан Шеффер басқарыған Альберта университетінің командасы жазған Chinook болды. Марион Тинсли, 1955–1962 және 1975–1991 жылдары әлем чемпионы, 1992 жылы машинаға қарсы өткен ойында жеңіске жетті. 1994 жылы Тинсли денсаулығына байланысты тең ойынның ортасында отставкаға кетті және көп ұзамай қайтыс болды. 1995 жылы Chinook, Дон Лаффертиге қарсы өткен 32 ойындық матчта «адам-машина» атағын қорғады. Соңғы есеп 1–0, 31 тең ойын нәтижесінде Chinook жеңіске жетті. 1996 жылы Chinook АҚШ Ұлттық турнирінде ең үлкен айырмамен жеңіске жетті және осы оқиғадан кейін ойыннан шығарылды. «Адам-машина» атағы содан бері дауға түспеді. 2007 жылдың шілдесінде Science журналында жарияланған мақалада Chinook әзірлеушілері бағдарламаның жеңіліске ұшырамайтын деңгейге жеткенін хабарлады. Егер екі ойыншы да қателік жасамаса, ойын әрқашан тең аяқталады. Он сегіз жылдық зерттеулерден кейін олар шашка ойынының әлсіз шешімін есептеу арқылы дәлелдеді. Жобаның ең жоғалы нүктесінде екі жүзге жуық үстел компьютері, ал кейінірек елуге жуық компьютер пайдаланылды. Команда бастапқы позициядан ең көп дегенде он фигуралы позициялардың базасына іздеу үшін 1014 есептеу жасады. Алайда, бұл шешім тек бастапқы позицияға қатысты, турнирде қолданылатын барлық 156 қабылданған кездейсоқ 3 ходты ашылуға емес.
The first English draughts computer program was written by Christopher Strachey, M. A. at the National Physical Laboratory (NPL), London. Strachey finished the programme, written in his spare time, in February 1951. It ran for the first time on the NPL's Pilot ACE computer on 30 July 1951. He soon modified the programme to run on the Manchester Mark 1 computer. The second computer program was written in 1956 by Arthur Samuel, a researcher from IBM. Other than it being one of the most complicated game playing programs written at the time, it is also well known for being one of the first adaptive programs. It learned by playing games against modified versions of itself, with the victorious versions surviving. Samuel's program was far from mastering the game, although one win against a blind checkers master gave the general public the impression that it was very good. In November 1983, the Science Museum Oklahoma (then called the Omniplex) unveiled a new exhibit: Lefty the Checker Playing Robot. Programmed by Scott M Savage, Lefty used an Armdroid robotic arm by Colne Robotics and was powered by a 6502 processor with a combination of BASIC and Assembly code to interactively play a round of checkers with visitors. Originally, the program was deliberately simple so that the average visitor could potentially win, but over time was improved. The improvements proved to be frustrating for the visitors, so the original code was reimplemented. In the 1990s, the strongest program was Chinook, written in 1989 by a team from the University of Alberta led by Jonathan Schaeffer. Marion Tinsley, world champion from 1955–1962 and from 1975–1991, won a match against the machine in 1992. In 1994, Tinsley had to resign in the middle of an even match for health reasons; he died shortly thereafter. In 1995, Chinook defended its man machine title against Don Lafferty in a thirty two game match. The final score was 1–0 with 31 draws for Chinook over Don Lafferty. In 1996 Chinook won in the U. S. National Tournament by the widest margin ever, and was retired from play after that event. The man machine title has not been contested since. In July 2007, in an article published in Science Magazine, Chinook's developers announced that the program had been improved to the point where it could not lose a game. If no mistakes were made by either player, the game would always end in a draw. After eighteen years, they have computationally proven a weak solution to the game of checkers. Using between two hundred desktop computers at the peak of the project and around fifty later on, the team made 1014 calculations to search from the initial position to a database of positions with at most ten pieces. However, the solution is only for the initial position rather than for all 156 accepted random 3 move openings of tournament play.
Есептеу күрделілігі
Ағылшынша шашкада мүмкін болатын позициялардың саны 500,995,484,682,338,672,639, ал оның ойын ағашының күрделілігі шамамен 1040-қа тең. Қарама-қарсылық ретінде, шахматта 1043-тен 1050-ге дейін заңды позициялар бар деп есептеледі. Шашканы m×n тақтасында ойнауға болатындай етіп жалпылағанда, берілген позицияда бірінші ойыншының жеңіске жете алатынын анықтау мәселесі EXPTIME толықтығымен шешіледі. 2007 жылғы шілдеде Chinook командасының ойын шешілгенін жариялауын екі тараптың да мінсіз ойынымен ойынның әрқашан тең аяқталуы мүмкін деген тұрғысынан түсіну керек. Дегенмен, мінсіз емес ойынның нәтижесінде туындауы мүмкін барлық позициялар талданбаған. Жоғары деңгейдегі шашка бағдарламалары – Chinook және KingsRow.
The number of possible positions in English draughts is 500,995,484,682,338,672,639 and it has a game tree complexity of approximately 1040. By comparison, chess is estimated to have between 1043 and 1050 legal positions. When draughts is generalized so that it can be played on an m×n board, the problem of determining if the first player has a win in a given position is EXPTIME complete. The July 2007 announcement by Chinook's team stating that the game had been solved must be understood in the sense that, with perfect play on both sides, the game will always finish with a draw. However, not all positions that could result from imperfect play have been analysed. Some top draughts programs are Chinook, and KingsRow.