19-20 ғасырлардағы латыш саяси қозғалысы: «Жаңа Ағым»
New Current
Жаңа ағым: 19 ғ. Латвиядағы саяси қозғалыс, социалистік идеялар, "Діенас Лапа" газеті, Петеріс Бисениекс, және 1905 жылғы революцияға әкелген өзгерістер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19 ғасыр мен 20 ғасырдың басындағы Латвиядағы саяси қозғалыс
Political movement in 19th and early 20th century Latvia
Латвия тарихындағы Жаңа ағым – Бірінші латыш ұлттық оянуынан кейін (1850-жылдардан 1880-жылдарға дейін жас латыштар жетекшілік еткен) және 1905 жылғы революцияда шарықтаған кең солшыл әлеуметтік-саяси қозғалыс болды. Қозғалысқа қатысушылар "жаунстра́вниеки" деп аталды.
The New Current in the history of Latvia was a broad leftist social and political movement that followed the First Latvian National Awakening (led by the Young Latvians from the 1850s to the 1880s) and culminated in the 1905 Revolution. Participants in the movement were called jaunstrāvnieki.
Тарих
Жаңа ағымның басталуы әдетте 1886 жылға дейін беріледі, осы жылы қозғалыстың газеті «Динас Лапа» («Күннің беті») Рига латыш қолөнершілерінің несие одағын басқарған Петерис Бисеньекс тарапынан құрылды. Кейін Латвия большевиктеріне жетекшілік еткен Петерис Стучка 1888 жылы «Динас Лапа» газетінің редакторы болды. 1891 жылдан 1896 жылға дейін газетті Бисеньекс пен Райнис (Янис Плейкшаның қаламдыры) редакциялады. Латвияның ең көрнекті драматургі және «тауелсіз Латвия ұлтының тууымен және азаттық күресімен ажырамас байланыста болған» [Айварс Странга] әдеби тұлға Райнис Жаңа ағымның жетекші тұлғасы болды. Райнис және Стучка басшылығымен, соңғысы 1896-97 жылдары қайтадан редактор болды, «Динас Лапа» социализмге бет бұрды; 1897 жылы Ішкі істер министрлігі тарапынан жабылып, 1899-1903 жылдар аралығында философ және публицист Петерис Залите (бұрын «Махас Виесис» газетінің редакторы болған) редакторлығымен орташа бағытқа бұрылды. Залите басшылығымен орташа болғанына қарамастан, газет цензуралық шектеулерге тап болды және 1905 жылы әлеуметтік-демократиялық газет ретінде қайта жарық көрді, содан кейін толығымен жабылды.
The beginning of the New Current is usually given as 1886, when the movement's newspaper, Dienas Lapa ("The Page of the Day"), was founded by Pēteris Bisenieks, who ran the Riga Latvian Craftsmen's Credit Union. Pēteris Stučka, who later headed the Latvian Bolsheviks, became the editor of Dienas Lapa in 1888. From 1891 to 1896, the paper was edited by Bisenieks and Rainis (the pen name of Jānis Pliekšāns). Rainis, who became Latvia's foremost dramatist and the literary figure "inseparably linked to the birth of the independent Latvian nation and the struggle for freedom" [Aivars Stranga], was also the leading figure in the New Current. Under Rainis and Stučka—the latter was again editor in 1896 97 Dienas Lapa turned to socialism; shut down by the Ministry of the Interior in 1897, the paper took a moderate turn under the editorship of the philosopher and publicist Pēteris Zālīte (formerly an editor of Mājas Viesis—see the Young Latvians article) between 1899 and 1903; despite its moderation under Zālīte, the paper was again shut down by the censors, re emerging in 1905 as the Social Democratic newspaper before its permanent closure.
Бағалау
Тарихшы Арведс Швабе Жаңа ағымды "латвиялық жұмысшы табының саяси оянуымен, оның алғашқы ұйымдарымен және социалистік идеялардың таралуымен байланысты" деп сипаттаған. Көптеген тарихшылар 1870 жылдары суретші Апсиук Якабстың "латыш шаруасы мен оның жұмысшысы арасындағы жарылыстың басталуы" деп атағанын көрсетеді. 1897 жылы қазіргі Латвияда 591 656 жерсіз шаруа болды (418 028 шағын шаруа мен олардың отбасы мүшелерімен салыстырғанда). Олардың ішінара қалаға көшуі батыс еуропалық социализм идеялары үшін топырақ дайындаған, өсіп келе жатқан пролетариатқа алып келді, бұл осы кезде Жас латыштардың ықпалының әлсіреуімен бірге болды, олардың идеялары ұлттық романтизмнің әсерінен әлсіреп, буржуазия мен кедейлер арасындағы айырмашылық артты, дәуірдің жетекші ұлтшылдары тұтқындалып, жер аударылды. Рейнис 1893 жылы екі чемоданмен Латвияға неміс марксистік әдебиетін әкелді: Карл Маркс, Фридрих Энгельс және Карл Каутскийдің еңбектері. Тарихшы Ульдис Германистің айтуынша, бұл "қауіпті мазмұны бар чемодан" латыш социал-демократиялық партиясының бастауы болды.
The historian Arveds Švābe describes the New Current as "connected to the political awakening of the Latvian working class, its first organizations, and the propagandization of socialist ideas.". Most historians point to what the painter Apsīšu Jēkabs called "the beginning of a cleft between the Latvian farmer and his farm hand" in the 1870s, and by 1897 there were 591 656 landless peasants in what is now Latvia (compared to 418 028 smallholders and their dependents). Their partial urbanization led to a growing proletariat, fertile ground for the ideas of western European socialism, and this coincided with a loss of momentum for the Young Latvians, whose ideas had been enfeebled by national romanticism as a gulf grew between the bourgeoisie and the poor, the leading nationalists of the era having been arrested and exiled. Rainis smuggled German Marxist literature into Latvia in two pieces of luggage in 1893: the work of Karl Marx, Friedrich Engels, and Karl Kautsky. This "luggage with the dangerous contents," as the historian Uldis Ģērmanis called it, was the seed of the Latvian Social Democratic Party.