Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1298 жылы қайтыс болған неміс раввині (р. шамамен 1250–1298), Мордехай бен Хиллел ХаКохен (кейде сефард ғалымдары Мордехай деп те атайды) – 13 ғасырға жататын неміс раввині және галаха шешушісі. Оның Талмудқа жасаған маңызды заңдық түсіндірмелері, «Мордехай» деген атпен белгілі, «Шулхан Арухтың» маңызды көздерінің бірі болып табылады. Ол 1298 жылы Ринтфлейш қырғынында қаза тапты.
German rabbi (d. 1298)
Mordechai ben Hillel HaKohen (; c. 1250–1298), also known as The Mordechai or, by some Sephardic scholars, as The Mordechie, was a 13th century German rabbi and posek. His chief legal commentary on the Talmud, referred to as The Mordechai, is one of the sources of the Shulchan Aruch. He was killed in the Rintfleisch massacres in 1298.
Өмірбаян
Мордехайдың ерте өмірі туралы мәлімет аз. Ол Германиядағы ең көрнекті ғалымдар отбасының біріне жататын: оның анасының жағынан әжесі Хиллел, Елиезер бен Жоел ха Левидің немересі болды, ал ол өз кезегінде Елиезер бен Натанның немересі еді. Мордехай сондай-ақ раввин Ашер бен Иехиелдің туысы болды. Ол Париждің Р'Ехиелінің күйеу баласы еді. Ол Зельдаға үйленді, олардан бес бала дүниеге келді. Оның басты ұстазы Ротенбургтік Меир бен Барух болды; оған Корбейльдік Перес бен Илья, Ефрем бен Натан, Абрахам бен Барух (Ротенбургтік Меирдің інісі) және Дан Ашкенази да сабақ берді. Мордехай Талмуд пен Халахқа білімімен қатар, еврей грамматикасының да шебері еді. Шамамен 1291 жылы отбасы Гослар қаласына көшіп келді. Бірақ ол жерде тұру құқығын белгілі бір Мұса Тако (танымал Мұса Таку емес) даулады; сот Мордехайдың пайдасына шешілгенімен, бұл процесс соншалық ашу-ызамен өтті, Мордехай Гослардан шығып, Нюрнбергте қоныстанды. Келесі жеті жыл бойы ол бүкіл Еуропадан студенттерді тартатын ешива басқарды. Мордехай әйелі мен балаларымен бірге Ринтфлайш қырғынында қаза тапты; қараңыз, Нюрнберг: Орта ғасырлар.
Little is known of Mordechai's early life. He belonged to one of the most prominent families of scholars in Germany: his grandfather Hillel, on his mother's side, was a grandson of Eliezer ben Joel ha Levi, who was in turn a grandson of Eliezer ben Nathan. Mordechai was also a relative of Rabbi Asher ben Jehiel. He was a son in law of R' Yechiel of Paris. He was married to Zelda, with whom he had five children. His principal teacher was Meir ben Baruch of Rothenburg; he was also taught by Perez ben Elijah of Corbeil, Ephraim ben Nathan, Abraham ben Baruch (Meir of Rothenburg's brother), and Dan Ashkenazi. In addition to his knowledge of Talmud and Halakha, the Mordechai was also an expert on Hebrew grammar. About 1291 the family moved to Goslar. But his right of residence there was disputed by a certain Moses Tako (not the famous Moses Taku); although the suit was decided in Mordechai's favor, it was conducted with such bitterness that Mordechai left Goslar and settled at Nuremberg. For the next seven years, he operated a Yeshiva there which attracted students from all over Europe. The Mordechai was murdered, along with his wife and children, in the Rintfleisch Massacres; see Nuremberg: Middle Ages.
Үлкен шығарма
Мордехай – заңдық (халахикалық) еңбек, кең ауқымды құқықтық мәртебеге ие болды және Иосиф Кароның «Шулхан Арух» еңбегінің көздерінің бірі болды; ол 1482 жылғы Сончино басылымынан бастап Талмудқа қосымша ретінде жарияланды. Бұл еңбек – қазіргі халахикалық материалдардың жинағы, сонымен қатар басқа еңбектердегі ұзақ пікірталастардың қорытындылары мен нәтижелерін ұсынады. Осылайша ол талдаудың да, шешімделген заңның да көзі болып табылады. Мордехайдың халахикалық әдебиеттер туралы білімі мол болды. Ол 350-ге жуық авторитеттің еңбектерін, жазбаша және ауызша жауаптарын келтіреді; шын мәнінде, Мордехай қазір көптеген ашкеназдық авторлардың жалғыз дереккөзі болып табылады. Ол өзінің ұстазы Мейр бен Барухтан жиі үзінділер келтіреді, Мордехайдың көп бөлігі Тосафистерді қолдау мақсатымен жазылған, ал олардың соңғысы Мордехайдың ұстаздары болды. Ашкеназдық биліктің өкілдері, сондай-ақ Италиядағылар Мордехайды жоғары бағалады, оны мұқият зерттеді және оның Халаханың көзі ретіндегі құқықтық мәртебесін мойындады. Моше Иссерлес өзінің ешивасында Мордехай туралы лекция оқыды, ал оның көптеген жауаптары кітаптың қиын тұстарындағы сұрақтарға арналған. Оның мәртебесі соншалық, Мордехай Иосиф Кароның «Шулхан Арух» еңбегінің бір көзі болып табылады. Италия мен Польшада, Мордехайды ерекше зерттейтін жерлерде, Мордехай әдебиетінің тұтас бір саласы қалыптасты. Мордехай, мәтіндік тұрғыдан Рабби Исаак Альфасидің «Халахоттарымен» байланысты болғанымен, шын мәнінде тәуелсіз еңбек болып табылады. Альфасипен байланыс ішінара сыртқы: «Халахоттың» жеке сөйлемдері, кейде тіпті жеке сөздер Иерусалим Талмудындағы, тосафотта, сондай-ақ басқа кодекстер мен жинақтардағы тиісті материалды ұсыну үшін «бастапқы сөздер» ретінде қолданылады. Тағы бір байланыс – мәтіннің негізгі бөлігінде Рабби Альфасиден келтірілген кең цитаталар. Алайда, екінші байланыс әрқашан анық байқала бермейді, себебі бұл туралы келесі абзацта түсіндіріледі. Мордехай екі түрде жарияланды: әр түрлі қолжазбаларда Альфасидің «Халахоттарына» жазылған түсіндірмелер, сондай-ақ Талмудтың қазіргі басылымдарындағы стандартты «Халахоттарға» қосымша ретінде. Алғашқы сыншылар көрсеткендей, Мордехай өзінің соңғы түрінде Мордехай тарапынан жарияланбаған. Ол материалды жинады, бірақ жұмыстың өзі оның шәкірттері тарапынан, ішінара оның өмірлік кезеңінде, ішінара қайтыс болғаннан кейін ұйымдастырылып, жарияланды. Осылайша Мордехай қайтыс болғаннан кейін екі ұрпақ ішінде оның еңбегінің екі мүлдем әртүрлі нұсқасы пайда болды, олар «Рейн» және «Австрия» нұсқалары деп аталды. Бұл екі нұсқа, әртүрлі ұзындығына байланысты, «Қысқа Мордехай» (מרדכי הקצר Mordekhai haKetzar) және «Ұзын Мордехай» (מרדכי הארוך Mordekhai ha'Arokh) деп аталады. Бұл Мордехайдың екі көшірмесі, бірақ австриялық Мордехай сөзсіз еңбектің түпнұсқасы болса, Рейн нұсқасы кеңінен, тіпті күрт қысқартылған, соның ішінде Рабби Альфасидің еңбектеріне жасалған көптеген сілтемелер алынып тасталған. Талмудта жарияланған нұсқа – Рейн нұсқасы, австриялық Мордехайдан алынған түсіндірмелермен, Шлетштадт раввині Самуил бен Ааронның аудармасы. Бақытымызға орай, толық нұсқасы, яғни австриялық нұсқасы жақында жарық көрді.
Mordechai is a prominent legal (Halachic) work, which acquired wide authority, and was one of the sources of the Shulchan Aruch of Joseph Caro; it has also been printed as an appendix to the Talmud, since the Soncino edition of 1482. The work is written as a compilation of existing halakhic material, and also provides conclusions and results of long discussions in other works. It thus serves as both a source of analysis, as well a source of decided law. Mordechai's knowledge of halakhic literature was extensive. He quotes the works, and written or verbal responsa, of about 350 authorities; in fact, Mordechai is now the only source for many Ashkenazi authors. He frequently quotes his teacher, Meir ben Baruch, and much of the Mordechai is written in support of the Tosafists, the last of whom were Mordechai's teachers. The Ashkenazi authorities, as well as those in Italy, were great admirers of Mordechai, and assiduously studied the Mordechai and recognized its authority as a source of Halakha. Moses Isserles lectured on the Mordechai in his yeshivah, and many of his responsa are devoted to questions regarding difficult passages of the book. Its status was such, that the Mordechai is one of the sources of the Shulchan Aruch of Joseph Caro. In Italy and Poland, where the Mordechai was especially studied, a whole Mordechai literature came into existence. The Mordechai, although linked textually with the Halakhot of Rabbi Isaac Alfasi, is, in fact, an independent work. The connection with Alfasi is partly an external one: single sentences, sometimes even single words, of the Halakhot serve as "catchwords" introducing the relevant material found in the Jerusalem Talmud, the tosafot, as well as other codices and compendiums. Another connection is the extensive quotations from Rabbi Alfasi in the body of the text. This second connection is, however, not always apparent, for reasons explained in the second next paragraph. The Mordechai is published in two forms: glosses to Alfasi's "Halakhot" in various manuscripts, and also as an appendix to the "Halakhot" the standard form in today's editions of the Talmud. As early critics pointed out, the Mordechai was not issued in its final form by the Mordechai. He collected the material, but the work was in fact arranged and published by his pupils, partly during his lifetime and partly after his death. Thus within two generations after Mordechai's death there were two entirely different versions of his work, respectively designated as the "Rhenish" and the "Austrian" versions. These two versions are also respectively known as the "Short Mordechai" (מרדכי הקצר Mordekhai haKetzar) and "Long Mordechai" (מרדכי הארוך Mordekhai ha'Arokh), due to their varying length. These are essentially two copies of the Mordechai, but whereas the Austrian Mordechai is undoubtedly the original form of the work, the Rhenish version has been extensively, almost drastically, abridged, including the removal of most references to Rabbi Alfasi's work. The version published in the Talmud is the Rhenish one with glosses from the Austrian Mordechai, by Rabbi Samuel ben Aaron of Schlettstadt. Fortunately, a complete edition, i. e. the Austrian version, has recently been published.
Басқа жұмыстар
Мордехай – Responsa авторларының бірі, алайда олар сақталмаған, бірақ басқа еңбектер мен жауаптарда келтірілген; қараңыз: Responsa тарихы: XII ғасыр. Ол бірнеше селихот жазған.
Mordechai was the author of Responsa however, these have not been preserved but are quoted in other works and responsa; see: History of Responsa: Twelfth century. He authored several selichot.