Кіріспе

Генри Хатауэйдің 1945 жылғы фильмі

Сюжет

Фильм басталады және деректі кадрлармен келісіп, тұтас баяндалады. Бастапқы кадрлар ФБР бақылауынан алынған, Вашингтондағы Германия елшілігінің қызметкерлерін көрсетеді және оларды тыңшыларды белсенді түрде тартып алуда деп сипаттайды. Неміс тыңшысы жол апатында қаза табады; өлім алдында ол «Мырза Кристофер» деп шубырады. ФБР оның мүліктерінен құпия хабарлама табады, онда Мырза Кристофер 97-процеске назар аударатыны айтылған. Агент Джордж Бриггс алаңдайды, себебі 97-процесс – Американың ең қатты сақталатын құпиясы – атом бомбасы жобасы. Осы оқиғалар кезінде американдық студент Билл Дитрихке неміс жұмысқа алушылары жақсы жалақы төленетін жұмыс ұсынады. Ол қызығушылық танытып, ФБР-ге хабарлайды. Бриггс агент Дитрихті қос агент ретінде тартады. Немістер Дитрихті Германияның Гамбург қаласына алты айлық тыңшылық оқуына жібереді. Содан кейін оны АҚШ-қа қайтарып, Лонг-Айлендте кемелердің келуі, кетуі, бағыттары және жүктемесі туралы құпия ақпаратты жіберу үшін радиостанция құруды тапсырады. Дитрих сонымен қатар Нью-Йорктегі 92-ші көшедегі үйде үнемі кездесетін тыңшыларға жалақы төлейді. Оған тек «Мырза Кристофер» ғана тапсырманың егжей-тегжейін өзгертуге құқылы екені айтылады. Дитрих наци агенті екенін дәлелдейтін микрофильмделген құжаттарын ФБР-ге тапсырады. Агенттер оның мәртебесін өзгертуге шешім қабылдайды, сондықтан оған көптеген агенттермен байланысуға тыйым салудың орнына, олардың барлығымен кездесуге рұқсат береді. 92-ші көшедегі үй – көп қабатты ғимарат, бірінші қабатында неміс агенттерінің жамылғысы ретінде киім дүкені орналасқан. Оның байланыс адамы – киім дизайнері Эльза Гебхардт. Ол Дитрихтің билігіне күдікпен қарайды, ал басқа тыңшылар оған жаулық көрсетеді. Ол Германиядан растау сұрайды, бірақ байланыс баяу болады. Сондықтан ол Дитрихке тыңшылар желісіне толық қол жеткізуге рұқсат беруге мәжбүр болады. Гебхардт Дитрихке 97-процесстің маңызды бөлігін Германияға дереу жіберуге бұйырады, ол темекі тартпайтын Гебхардттың әдетте бос күл салынған ыдысында темекі қалдығын байқайды. Ол оны жасырын түрде алып, ФБР-ге жібереді, агенттер оның ізінен Луиза Ваджаға, содан кейін оның досы деп есептелетін, 97-процесс бойынша жұмыс істейтін ғалым Чарльз Огден Роперге жетеді. Ропер тұтқындалып, сұраққа тартылады. Тергеу кезінде ол мойындайды, 97-процесстің соңғы бөлігін Спенсердің «Бірінші қағидалары» кітабының көшірмесіне жасырғанын, оны агенттер «Мырза Кристофер» деп санайтын адам түсіргенін айтады. Бриггс Гебхардттың желісін дереу тұтқындауға бұйырады. Осы уақытта Гебхардт Германиядан жауап алады, ол Дитрихтің шектеулі өкілеттігін ғана емес, оның шынайы адалдығын да күдікпен қарастырады. Ол Лонг-Айленд радиостанциясынан ұрланып, 92-ші көшеге әкелінеді. Гебхардт одан ақпарат алу үшін скополамин салады, бірақ ғимарат ФБР агенттерімен қоршалады. Гебхардт өзінің қол астындағыларына оларды ұстап тұруды бұйырады, ал ол еркек кейпіне кіріп, «Мырза Кристофер» ретінде жасырын түрде кітап дүкенінен алған 97-процесс туралы соңғы маңызды құжаттарды алып қашуға тырысады. Өрт сөндіру баспалдағынан түсіп келе алмай, ол қайта оралады, бірақ оның өзінің адамы оны қасақана атып тастайды. Қалғандары тұтқындалады, ал Дитрих құтқарылады.

Өндірісі мен тарихы

"92-ші көшедегі үй" – Луи Де Рошемонт өндірген алғашқы фильм, ол жартылай деректі стильдегі полицей триллерінің пионері ретінде танымал. Хатауэй сценарийді тауып, ұнатып, жұлдыздарсыз түсіруге келісті. Фильмнің негізінде 1941 жылы АҚШ тарихындағы ең ірі тыңшылық ісі болып саналатын Дюкесн тыңшылар тобын жоюға қатысқан Уильям Г. Себольдтың нақты өмірдегі оқиғасы жатыр. 1942 жылдың 2 қаңтарында 33 нацистік тыңшы, оның ішінде топ жетекшісі Фриц Жуберт Дюкесне (сондай-ақ "Китченерді өлтірген адам" деп белгілі) 300 жылдан астам мерзімге сотталды. Кейіннен бір неміс тыңшысы бұл топтың тұтқындалуы АҚШ-тағы тыңшылық қызметтеріне "өлшеусіз соққы" болды деп мәлімдеді. Дж. Эдгар Гувер ФБР-дің Дюкесн тобына жасаған рейдін АҚШ тарихындағы ең ірі тыңшылардың тұтқындалуы деп атады. Ллойд Нолан "Аты жоқ көше" (1948) атты түсірілімде Инспектор Бриггс рөлін қайта ойнайды. Сол фильмде Бриггс пен ФБР агенттері ұйымдасқан қылмысқа қарсы күреседі. Фильм түсірілімінде қолданылған үй 53 E 93-ші көшеде орналасқан. Қазір ол жоқ, ол бастапқы үйдің артындағы ғимараттарға апаратын жолға айналған.

Сыни жауап

"Нью-Йорк Таймс" газетінің кино сыншысы Томас М. Прайор: "Тоқсан екінші көшедегі үй" қарсышпионаж жұмысымыздың бетін ғана сызып өтеді, бірақ ФБР-дің жұмыс істеу жолдарын жеткілікті түрде ашады, және осы фактінің өзі қызығушылық тудырады. 1945 жылы шыққанда мақтауға ие болған фильм, 2005 жылы DVD форматында жарық көргенде көбінесе ара-жарғы пікірлер алды. Filmcritic.com сайтына Кристофер Нулл жазған мақаласында: "Қазіргі кезде бұл фильм өте жақсы көрінеді, ФБР-ге жағымпаздық етеді, ұсақ-түйекке көңіл бөледі және мүлдем нуар стилінде емес" деп жазды.

Радионы бейімдеу

92-ші көшедегі үй 1952 жылдың 3 мамырында "Жұлдыздар ауасында" эфирге берілді. 30 минуттық бейімделуде Хамфри Богарт және Киф Брассель басты рөлдерді ойнады.