Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Икуанг (Манжу: I kuwang; 16 қараша 1838 – 28 қаңтар 1917), ресми түрде Цин (немесе Чинг) әміршаһы (принці) аталған, Манжу ақсұлығы және Цин әулетінің саясаткері. Ол 1911 жылғы мамыр айында Ұлы Кеңес орнына құрылған Императорлық кабинеттің тұңғыш премьер-министрі болды.
Yikuang (Manchu: I kuwang; 16 November 1838 – 28 January 1917), formally known as Prince Qing (or Prince Ch'ing), was a Manchu noble and politician of the Qing dynasty. He served as the first Prime Minister of the Imperial Cabinet, an office created in May 1911 to replace the Grand Council.
Ерте өмір және мансап
Икуанг Айсин Гиоро кланында Миансингтің (綿性) үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Оны үшінші дәрежелі жэнгуо цзяньцзюнь атағын иеленген ағасы Мианти (綿悌) асырап алды. Оның әкесі Цянлон императорының 17-ші ұлы және Цин әулетінің 12 "темір бас киімді" ханзадалық титулының бірі – Цин ханзадалығының мұрагері болған Йонлин еді. 1850 жылы Икуанг фуго цзяньцзюнь атағын мұраға алды және 1852 жылы бейзи дәрежесіне көтерілді. 1860 жылдың қаңтар айында Сяньфэн императоры Икуанды бейле дәрежесіне көтерді. 1872 жылдың қазан айында Тонгчжи императоры императорлық бике Сяоцзеиге үйленгеннен кейін, Икуанды жунван (екінші дәрежелі ханзада) етіп көтерді және оны юцян дачен (御前大臣; императорға тікелей баяндалатын жоғары лауазымды министр) қызметіне тағайындады.
Yikuang was born in the Aisin Gioro clan as the eldest son of Mianxing (綿性), a lesser noble who held the title of a buru bafen fuguo gong. He was adopted by his uncle, Mianti (綿悌), who held the title of a third class zhenguo jiangjun. His grandfather was Yonglin, the 17th son of the Qianlong Emperor and the first in line in the Prince Qing peerage, one of the 12 "iron cap" princely peerages of the Qing dynasty. Yikuang inherited the title of a fuguo jiangjun in 1850 and was promoted to beizi in 1852. In January 1860, the Xianfeng Emperor further elevated Yikuang to the status of a beile. In October 1872, after the Tongzhi Emperor married Empress Xiaozheyi, he promoted Yikuang to a junwang (second rank prince) and appointed him as a yuqian dachen (御前大臣; a senior minister reporting directly to the emperor).
Гуанчжу императорының тұсында қызмет ету
1884 жылдың наурызында Гуанчжу императорының тұсында Икуанг Зонгли Яменнің (де-факто сыртқы істер министрлігі) басшысы болып тағайындалды және оған "Екінші дәрежелі Кинг ханзадасы" (慶郡王) атағы берілді. 1885 жылдың қыркүйегінде оған Чун ханзадасына теңіз және теңіз істерін қадағалауға көмектесу міндеті жүктелді. 1886 жылдың ақпанында императордың ішкі сарайына кіру құрметі берілді. 1889 жылдың қаңтарында оған қосымша тағайындама берілді: оң жақтанғы императорлық туысқандар кеңесінің директоры (右宗正). Гуанчжу императоры 1889 жылы Сяодинцзин император қызына үйленгеннен кейін Икуангқа қосымша жеңілдіктер берді. 1894 жылы императрица-ана Цыси 60 жылдығын тойлағанда, Икуангты цинван (бірінші дәрежелі ханзада) мәртебесіне көтеру туралы жарлық шығарды; осыдан кейін Икуанг ресми түрде "Бірінші дәрежелі Кинг ханзадасы" деп аталды. 1894 жылдың қазан айында, Бірінші Қытай-Жапон соғысы кезінде Икуанг адмиралтействоның жоғары комиссары, Зонгли Яменнің басшысы және соғыс операцияларын басқарушы болып тағайындалды, соңғысы де-факто бас штабқа айналды. Икуанг лауазымдарды "сатуға" қатысты, онда адам ханзаданың ұсынысы арқылы белгілі бір сома төлеп лауазымға ие болатын. Ол саясаттағы құпия келісімдерде "сенімді адамға" айналды. 1899-1901 жылдардағы Боксерлер көтерілісі кезінде Икуанг шетелдіктерге көбірек симпатиямен қарады, ал Зайи (Дуан ханзадасы) Боксерлердің шетелдіктерге қарсы тұруын қолдады. Цин императорлық сарайында екі топ құрылды: Икуанг басқарған, шетелдіктерге жақын "орталықшыл" топ және Зайи басқарған ксенофобтық топ. 1900 жылдың маусымында көпұлтты әскери күш (Сеймур экспедициясы) Тяньцзиньден Пекинге қарай жорық жасағанда Икуангтың шетелдіктерге жақындығына байланысты беделі түсті. Ол дереу "реакциялық" Зайимен Зонгли Яменнің басшысы ретінде ауыстырылды. Цин императорлық әскерлері мен Боксерлер Зайидің басшылығымен Сеймурдың алғашқы экспедициясын жеңді. Икуанг тіпті шетелдіктерге хат жазып, Зайидің әскерлерінің шабуылы кезінде Зонгли Ямен кеңсесінде паналауға шақырды. Тағы бір шетелдік генерал Ронглу өзінің сарбаздары шетелдіктерді өлтіруге тиіс болғанда, оларға сүйемелдеуді ұсынды. Икуанг пен Зайидің әскерлері бірнеше рет қақтығысты. Икуанг өзінің әскерлеріне Боксерлер мен Кансу батырларына шабуыл жасауға бұйрық берді. Содан кейін Икуангты Ли Хунчжанмен бірге 1901 жылы Пекинге шабуыл жасаған Сегіз Ұлт Альянсымен бейбітшілік келісімдерін жүргізу үшін императрица-ана Цыси жіберді. Икуанг пен Ли Хунчжан 1901 жылдың 7 қыркүйегінде Боксер протоколына қол қойды. Конференция кезінде Икуанг өкіл ретінде қарастырылды, ал нақты келіссөздерді Ли Хунчжан жүргізді. Пекинге қайтып келгеннен кейін, императорлық сарайдың аға мүшесі ретінде Икуанг бұрынғы әдеттерін сақтап, реформаторлардың ғана емес, орталықшыл сарай шенеуніктердің де наразылығына түсті. 1901 жылдың маусымында Зонгли Ямен Сыртқы істер министрлігіне (外務部) айналдырылды, оның басшысы Икуанг болды. Желтоқсан айында Икуангтың үлкен ұлы Зайцзэн бейзи болып тағайындалды. Маньчжурия мәселесін талқылау кезінде Икуанг "Ли Хунчжаннан орыстарға қарсы тұруда батыл болды, бірақ соңында әлсіздік танытып, қысымға төтеп бере алмады. Жапондықтар оны 'маңызсыз' деп санады, бірақ бұл бағалау олардың кеңесін жиі қабылдамауына байланысты болуы мүмкін". 1903 жылдың наурызында Ұлы Кеңеске тағайындалды. Сол жылы ол Сыртқы істер министрлігінің басшысы лауазымымен қатар қаржы және қорғаныс министрліктеріне де тағайындалды. Алайда, ол юцянь дачен (御前大臣) лауазымынан босатылып, оның орнына үлкен ұлы Зайцзэн тағайындалды. Гуанчжу императоры 1908 жылдың 14 қарашасында қайтыс болғаннан кейін, императрица-ана Цыси жаңа император ретінде Цайфэннің (Чун ханзадасы) екі жасар ұлын Пуйиді таңдады. Пуйи императорлық әулетке "бала ретінде қабылданды", сондықтан ол енді Зайфенгтің ұлы емес еді. Императрица Цыси келесі күні қайтыс болды.
In March 1884, during the Guangxu Emperor's reign, Yikuang was put in charge of the Zongli Yamen (the de facto foreign affairs ministry) and given the title "Prince Qing of the Second Rank" (慶郡王). In September 1885, he was tasked with assisting Prince Chun in overseeing maritime and naval affairs. In February 1886, he was awarded the privilege of entering the inner imperial court to meet the emperor. In January 1889, he was given an additional appointment: you zongzheng (右宗正; Right Director of the Imperial Clan Court). After the Guangxu Emperor married Empress Xiaodingjing in 1889, he granted additional privileges to Yikuang. In 1894, when Empress Dowager Cixi celebrated her 60th birthday, she issued an edict promoting Yikuang to the status of a qinwang (first rank prince); thereafter Yikuang was formally known as "Prince Qing of the First Rank". Around October 1894, during the First Sino Japanese War, Yikuang was appointed to the positions of high commissioner of the admiralty, head of the Zongli Yamen, and head of war operations, with the latter becoming a quasi general headquarters. Yikuang was involved in the "sale" of official positions, in which a person could obtain an official post through the prince's recommendation by paying him a certain sum of money. He became a "go to person" for backroom deals in politics. During the Boxer Rebellion from 1899 to 1901, Yikuang was more sympathetic towards the foreigners whereas Zaiyi (Prince Duan) sided with the Boxers against the foreigners. Two factions were formed in the Qing imperial court: a "moderate" pro foreign group, led by Yikuang, and a xenophobic group headed by Zaiyi. Yikuang was discredited for his pro foreign stance in June 1900, when a multi national military force (the Seymour Expedition) marched from Tianjin towards Beijing. He was immediately replaced by the "reactionary" Zaiyi as head of the Zongli Yamen. Qing imperial forces and Boxers, acting under Zaiyi's command, defeated Seymour's first expedition. Yikuang even wrote letters to foreigners, inviting them to take shelter in the Zongli Yamen's offices during the Siege of the International Legations by Zaiyi's men. Another pro foreign general, Ronglu, offered to provide escorts to the foreigners when his soldiers were supposed to be killing foreigners. Yikuang and Zaiyi's forces clashed several times. Yikuang ordered his own Bannermen to attack the Boxers and the Kansu Braves. Yikuang was then sent by Empress Dowager Cixi, along with Li Hongzhang, to negotiate for peace with the Eight Nation Alliance after they invaded Beijing in 1901. Yikuang and Li Hongzhang signed the Boxer Protocol on 7 September 1901. During the conference, Yikuang was seen as a representative while the actual negotiations were done by Li Hongzhang. Returning to Beijing as a senior member of the imperial court, Yikuang persisted in his old ways, and was despised not only by reformers, but also by moderate court officials. In June 1901, the Zongli Yamen was converted to the Waiwubu (外務部; foreign affairs ministry), with Yikuang still in charge of it. In December, Yikuang's eldest son, Zaizhen, was made a beizi. In discussions over Manchuria, Yikuang "was bolder in resisting the Russians [than Li Hongzhang], though he was in the last resort weak and unable to hold out against pressure. The Japanese regarded him as a 'nonentity' but this judgment may have been influenced by the fact that he did not often accept their advice." He was also appointed to the Grand Council in March 1903. Later that year, he was put in charge of the finance and defence ministries – in addition to his position as head of the foreign affairs ministry. However, he was also relieved of his duties as a yuqian dachen (御前大臣) and replaced by his eldest son, Zaizhen. After the Guangxu Emperor died on 14 November 1908, Empress Dowager Cixi chose Zaifeng (Prince Chun)'s two year old son, Puyi, to be the new emperor. Puyi was "adopted" into the emperor's lineage, hence he was nominally no longer Zaifeng's son. Empress Dowager Cixi died on the following day.
Сюаньтоң императорының тұсында қызмет ету
Пуй Сюаньтун императоры ретінде таққа отырды, ал оның биологиялық әкесі Зайфэн (Чун патшазы) регент болып қызмет етті. 1911 жылы Зайфэн Ұлы Кеңесті таратып, оның орнына «Императорлық кабинетті» құрды, сосын Икуанды Императорлық кабинеттің премьер-министрі (內閣總理大臣) етіп тағайындады. 1911 жылдың қазанында Учан көтерілісі басталғанда, Икуанг премьер-министр лауазымынан бас тартып, оны Юань Шикайға ұсынды және өзін Бидэюанның (弼德院; 1911 жылдың мамырында императорға кеңес беру үшін құрылған мемлекеттік орган) бас атқарушысы етіп тағайындады. Икуанг пен Юань Шикай жесір император Лунъюйді (Сяодинцзин императрицасы) Сюаньтун императорының атынан тақтан бас тартуға көндірді. 1912 жылдың ақпанында император жесір олардың кеңесіне бойын бұрды.
Puyi ascended the throne as the Xuantong Emperor, with his biological father, Zaifeng (Prince Chun), serving as regent. In 1911, Zaifeng abolished the Grand Council and replaced it with an "Imperial Cabinet", after which he appointed Yikuang as the Prime Minister of the Imperial Cabinet (內閣總理大臣). When the Wuchang Uprising broke out in October 1911, Yikuang stepped down as Prime Minister, offering his position to Yuan Shikai instead, and appointed himself as the Chief Executive of the Bideyuan (弼德院; a government body established in May 1911 which provided advice to the emperor). Yikuang and Yuan Shikai persuaded Empress Dowager Longyu (Empress Xiaodingjing) to abdicate on behalf of the Xuantong Emperor. The empress dowager heeded their advice in February 1912.
Цинь әулетінің құлдырауынан кейінгі өмір
Цинь әулетінің құлауынан және Қытай Республикасының құрылуынан кейін, Икуанг пен оның үлкен ұлы Зайчжэн үлкен байлық жинап, Пекиннен Тяньцзиньдегі британдық концессияға көшіп кетті. Кейін олар Пекин қаласының Сичэн ауданындағы Дингфу көшесіндегі 3-үйге, Қытай ханзадасының резиденциясына (慶王府) қайта оралды. Икуанг 1917 жылы резиденциясында аурудан қайтыс болды. Пуйи оған "Бірінші дәрежелі Кинми ханзадасы" (慶密親王) деген құрметті лақап атағын берді. Осы жылы Қытай Республикасының президенті Ли Юаньхоң Зайчжэнге ханзадалық титулын мұраға алуға рұқсат берді.
After the fall of the Qing dynasty and the establishment of the Republic of China, Yikuang and his eldest son, Zaizhen, amassed a fortune and moved from Beijing to the British concession in Tianjin. They later moved back to the Prince Qing Residence (慶王府) at No. 3, Dingfu Street in Beijing's Xicheng District. Yikuang died of illness in 1917 in his residence. Puyi awarded him the posthumous title "Prince Qingmi of the First Rank" (慶密親王). In the same year, Li Yuanhong, the President of the Republic of China, gave Zaizhen permission to inherit the Prince Qing peerage.