Кіріспе

Әскери атақ

Оберст – бірнеше неміс тілді және скандинавиялық елдерде полковникке балама келетін жоғары сатыдағы әскери офицер атағы. Қазіргі таңда Австрия, Германия, Швейцария, Дания және Норвегияның құрлық әскері мен әуе күштерінде қолданылады. Швециядағы "överste" атағы тікелей аударма, сондай-ақ фин тіліндегі "eversti" және исланд тіліндегі "ofursti" атақтары да тікелей аударма болып табылады.

Тарих және шығу тегі

Оберст – неміс тіліндегі сөз. Үлкен О әрпімен жазылған "Оберст" – зат есім, полковник немесе топ командирінің әскери шенінің атауын білдіреді. Кішкентай о әрпімен, яғни "oberst" деп жазылса, ол сын есім болып табылады және "жоғары, ең жоғары, басты, бірінші, маңызды, немесе ең жоғары" деген мағыналарды білдіреді. Екі жағдайда да сөздің түбірі ober(e) – "жоғары" немесе "ең жоғары" деген сөздің superlative түрінен шыққан. "Оберст" әулеттік аты Германияның оңтүстік-батысында, Қара Орманда (Шварцвальд) жиі кездеседі. Сондай-ақ, бұл тегіс Швейцарияның солтүстік-орталық кантондарында (Аргау және Цюрих) шоғырланған. Швейцарияда "Оберст" сөзі "Obrist" деп жазылады. Бұл тегі алғаш рет XIII ғасырда Германия-Швейцария шекарасындағы аймақта пайда болған, ал ертедегі түрлері "Zoberist" және "Oberist" болған. Бұл тегі "таудың ең биік жерінде тұратын тайпа" немесе "ауылдың ең биік жерінде тұратын отбасы" деген мағынаны білдіруі мүмкін. "Жоғары" немесе "ең жоғары" деп аударылатын "Оберст" шенінің тамыры орта ғасырларға дейін жетеді, онда бұл термин, көбінесе, шайқас алаңындағы аға рыцарьды немесе полктегі аға капитанды сипаттаған. XVI-XVII ғасырларда кәсіби армиялардың пайда болуымен, "Оберст" полк немесе батальон сияқты құрамалардың командирі болды. XVIII ғасырға қарай, "Оберстендерге" көбінесе көмекшілер немесе лейтенанттар тағайындалатын, олар көбінесе "Oberstleutnant" деп аталатын. Осыдан қазіргі неміс тіліндегі сол атау – лейтенант-полковник пайда болды.

Австрия

Оберст – Австрия Қарулы Күштеріндегі бесінші жоғары шен.

Дания

Даниялық оберст шені неміс терминіне негізделген. НАТО-да OF-5 санатында болып, M402 жалақысымен есептеледі, және Дания Корольдік армиясы мен Дания Корольдік әуе күштерінде қолданылады. Бұл шеннің тамыры кем дегенде 1563 жылға дейін жетеді, сол кезде Бірінші Солтүстік соғысында Гюнтер Шварцбург Арнштадт графы даниялық әскердің feltøverste-і атанған. 1586 жылы ол Ригетс-оберст деп аталды. 1671 жылдың 25 мамырында Дания королі Кристиан V Данияның дәрежелік жүйесін жариялап, шендерді ресми түсіндірді. Онда екі түрлі оберст болды: Өмір сақшыларының полковнигі генерал-майордан төмен, жаяу әскері мен ат әскерінің полковниктерінен жоғары, ал Өмір сақшыларының подполковнигі олардан төмен тұрды. 1867 жылғы әскери реформа аясында майор мен подполковник шендері жойылды, нәтижесінде оберст жалғыз жоғары офицерлік шен болып қалды.

Германия

Оберст (қысқаша: О) – Германия армиясының (Heer) және Германия әуе күштерінің (Luftwaffe) ең жоғары штаб офицері шені.

Норвегия

Оберст шені Даниямен шамалас уақытта енгізілді, себебі сол кезде Норвегия Дания-Норвегия мемлекетінің құрамында болған.

Швеция

Швед тіліндегі "överste" атағы – швед армиясы мен швед әуе күштеріндегі ең жоғары штурмандық офицерлік шені, лейтенант-полковник шенінен жоғары, ал бригада генералы шенінен төмен тұрады. Бұл швед теңіз күштеріндегі капитан шеніне баламалы.

Швейцария

Швейцария армиясында оберст подполковниктің ("Оберстлейтант") жоғары және бригадир генералдың ("Бригадир") төмен сатысында тұрады. Бейбіт уақытта ол төртінші жоғары офицерлік шені болып табылады. Оберст – команданың (Gren Kdo, Flpl Kdo) қолбасшысы, армия инженерлік штабының немесе зениттік (Flab) бөлімшесінің командирі. Бұл құрылымдар полктерге баламалы. Штаб офицері ретінде оберст Армия, Әуе күштері және аумақтық аймақтар штабтарында түрлі мамандандырылған міндеттерді орындайды. Бригадаларда оберст (жалпы штабта "Oberst i Gst") командирдің орынбасары және/немесе штаб бастығы болып қызмет етеді. Әскери сот жүйесінде әскери сот төрағалары оберст шеніне ие.