Кіріспе

Перматемп – АҚШ термині, бір кадрлық клиент үшін ұзақ мерзімге жұмыс істейтін уақытша қызметкерді білдіреді. Бұл сөз «тұрақты» және «уақытша» сөздерінің біріктірілуінен пайда болған. Сондай-ақ, жартылай тұрақты құрылысты немесе құрылымдық жөндеуді сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін. Перматемптік жұмыс қатынастарының екі түрі бар. Бірінші түрінде мемлекеттік немесе жекеменшік жұмыс беруші қызметкерлерді «уақытша» немесе «маусымдық» қызметкер ретінде қабылдайды, бірақ оларды көбінесе жылдар бойы толық жұмыс күнімен сақтап алады, әдетте жалақысы төмендеу болады және әлеуметтік жеңілдіктер қарастырылмайды. Бұл қызметкерлер тұрақты қызметкерлермен бірдей жұмыс істейді, бірақ оларға сондай жалақы, жеңілдіктер мен еңбек құқықтары берілмейді. Перматемптің екінші түрі – кадрлық қызметтерді ұсынатын компания, жалақы агенттігі немесе кәсіби жұмыс беруші ұйымының қызметкері, ол жеке компанияға немесе мемлекеттік жұмыс берушіге ұзақ мерзімді, тікелей жұмыс орнына жұмыскерлерді жібереді. Қызметкерге жалақыны негізгі жұмыс беруші емес, кадрлық қызметтерді ұсынатын компания немесе агенттік төлейді. АҚШ-та бұл агенттіктерге АҚШ Ішкі Кірістер Қызметі (IRS) IRS Publication 15A сәйкес, Әлеуметтік қамсыздандыру және Medicare салықтарының (FICA) және Федералды жұмыссыздық салығының (FUTA) жұмыс беруші бөлігін төлеу міндетті. АҚШ-тағы лизингтік ұйымдар қызметкерлерге АҚШ Еңбек департаментінің талаптарына сәйкес денсаулық сақтауды қамтамасыз етуге міндетті, ал 2014 жылы ұсынылатын денсаулық сақтау талаптары Қолжетімді медициналық көмек туралы заңға (ObamaCare) сәйкес өзгереді. АҚШ-та ұзақ мерзімді, толық жұмыс күнімен жалға алынған қызметкерлерге зейнетақы пакеті ұсынылуы мүмкін, онда (лизингтік) компанияның ең төменгі үлесі кемінде 10% құрайды, IRS 7003 нысаны.

Анықтама

Көбінесе уақытша қызметкер демалыста немесе қанағаттамада болған қызметкердің орнын толтыру үшін немесе тапсырманы орындауға тұрақты қызметкерлер жеткіліксіз болған жобаны жүзеге асыру үшін жалданады. Маусымдық жұмысшы шектеулі мерзімге жалданады, себебі жұмыс жылдың белгілі бір кезеңіне немесе маусымына ғана қажет. Агенттіктерде уақытша жұмысқа орналасудың қалыпты тәжірибесі – қызметкерлердің жалақыларын алатын агенттікпен тығыз байланыста болуы. Олардың жұмысы күнделікті еңбектен бастап жоғары төленетін консалтингке дейін болуы мүмкін. Қызметкер бір немесе бірнеше компанияда жұмыс істей алады, ал жұмыс кезеңдері бірнеше күн немесе айларға созылуы мүмкін, бірақ жұмыс кезеңдері көбінесе белгісіз болады. "Жылдам жұмыс істейтіндер" уақытша қызметкерлерден ұзақ, мүмкін шексіз мерзімге бір компанияда жұмыс істеуімен, тұрақты қызметкерлердің бірдей кестесі мен сағаттарымен жұмыс істеуімен және "компаниялық" оқу немесе "компаниялық" жиналыстарға қатысу сияқты талаптармен ерекшеленеді. АҚШ-та көптеген лизингтік агенттіктер осы мәселеде IRS (Салық қызметі) және АҚШ Еңбек департаментімен келіспейді. IRS компанияларға уақытша қызметкерлерді жалдауға және осылайша федералдық қызметкерлерге салық төлеуден қашуға мүмкіндік беретін олқылықтарды жабу үшін "жалпы құқық бойынша қызметкер" және "еркін жұмыс істейтін" анықтамаларын жасады. IRS-тің жалпы құқық бойынша қызметкердің анықтамасы жалға алынған қызметкердің жұмысын кімнің бақылайтынына байланысты. IRS Publication 15A былай түсіндіреді: "Жалпы құқық ережелері бойынша, сіз қызметті қалай атқару керектігін және оның мазмұнын бақылауға құқығыңыз болса, сізге қызмет көрсететін кез келген адам сіздің қызметкеріңіз болып саналады". IRS 15A сондай-ақ кадрлық қызметтердің рөлін былай анықтайды: "Кадрлық қызмет жұмысшының клиентке көрсетілетін қызметін бақылау және басқару құқығына ие, оның ішінде жұмысшыны босату немесе оны басқа қызметке ауыстыру құқығы да бар. Кадрлық қызмет жұмысшыларды жалдайды, оларға жұмыссыздыққа байланысты төленетін сақтандыру және басқа да жәрдемақылар береді, сондай-ақ еңбекке ақы төлеу мақсатында жұмыс беруші болып табылады". АҚШ қызметкерлері үшін қосымша ақпарат IRS Publication 15A Section 2-де табылады. Қызметкерлерді дұрыс жіктемеу ауыр салық міндеттемелеріне (IRS PUB 15 Circular E) және Vizcaino v Microsoft ісі сияқты азаматтық жазаларға әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, егер "еркін жұмыс істейтін" жалпы құқық бойынша қызметкер ретінде танылса, олар бір жыл өткен соң немесе тұрақты қызметкерлерге қойылатын талаптар орындалғаннан кейін IRS 15B басылымында көрсетілгендей, әріптестері алатын қосымша жәрдемақыларға құқылы. IRS Publication 7003 тіпті былай дейді: "Жалға алушының (жұмыс орнының компаниясының) жалпы құқық бойынша қызметкері болып табылатын жеке тұлға, жалға алушы басқа тұлғамен ресми "жалға алу шартына" кіргені үшін ғана басқа тұлғаның қызметкері болмайды". Тұрақты қызметкерлер бір жұмыс берушіде жұмыс істейді және тікелей сол жұмыс берушіден жалақы алады. Олар жалақыдан басқа медициналық сақтандыру, демалыс, мерекелік күндер, ауруға байланысты демалыс немесе зейнетақыға жарналар сияқты жәрдемақылар алуы мүмкін. Тұрақты қызметкерлер кейде өз компаниялары ішінде лауазымын ауыстыруға құқылы. Тіпті жұмысқа орналасу "еркін" болған жағдайда да, ірі компаниялардың тұрақты қызметкерлері кейде жұмыстан шығару саясаты арқылы, мысалы, жұмыстан босату кезінде алдын ала хабарлау немесе ресми тәртіптік шаралар арқылы кенеттен жұмыстан босатылудан қорғалады. Олар кәсіподаққа мүше болуға және жұмысынан әлеуметтік және қаржылық пайда алуға құқылы. Қызметкерге жалақы төлеу үшін штаттық компания жұмыс орны компаниясымен келісілген шот мөлшерлемесі бойынша төленеді, бұл жалақы мөлшерлемесінен бірнеше пайыздық пункттермен жоғары болуы мүмкін.

Құрама Штаттардағы құқықтық мәселелер

Жұмысшы шын мәнінде жыл бойы толық жұмыс істейтін, бірақ уақытша немесе маусымдық қызметкер деп аталатын жағдайда, оған жалақы, әлеуметтік жеңілдіктер мен басқа қызметкерлерге берілетін еңбек құқықтарынан бас тарту арқылы қанаушылық жасалғаны туралы пікірлер айтылды. Мұндай жағдайдың қаншалықты жиі кездесетіні белгісіз болғамен, Вашингтон штатының Сиэтл қаласы мен Кинг округіне қарсы топтық сот ісі шешілді. Бұл мемлекеттік сектордағы істер көбінесе осындай қызметкерлердің қызмет мерзімін шектейтін жарлықтар мен ережелерді бұзумен байланысты. Калифорниядағы екі іс мемлекеттік қызметкерлердің жағдайын қарастырады, олар тұрақты жұмыс істейтін болса да, қателікпен "уақытша" деп есептелді. Бірінші іс Лос-Анджелес округінің өрт сөндіру департаментіне қатысты, ал екіншісі Оңтүстік Калифорнияның Метрополитен су округінің жұмысқа орналастыру саясатына қатысты. Бұл екі іс те бірнеше жылдан бері сотта қаралып келе жатқан топтық істер. Екі іс те шешіміне жақын немесе шешілу процесінде. Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласындағы федералды аудандық судья, қаланың "маусымдық" қадағалаушысы және демалыс ұйымдастырушысы ретінде он жылдан астам уақыт толық жұмыс істеген, сағатына 7 доллардан аспайтын жалақы алып, әлеуметтік жеңілдіктерден мүлдем құр қалған қызметкердің жұмысына "мүліктік құқығы" болуы мүмкін деген шешім қабылдады. Сондай-ақ судья, қалалық жарлықтарды бұза отырып, уақытша немесе маусымдық қызметкерлер ретінде жұмысқа алынған "ұқсас жағдайдағы" қалалық қызметкерлердің шартты тобын бекітті, бұл жарлықтар уақытша қызметкерлерді екі жылға дейін, ал маусымдық қызметкерлерді жылына тоғыз айға немесе одан да аз мерзімге шектеді. Силикон алқабындағы технологиялық компанияларда уақытша жұмыс агенттіктері арқылы жұмыспен қамту кең таралды. 1990 жылдардағы экономикалық көпіршікпен бірге уақытша жұмыс кеңінен таралды. Соңғы кезде "General Motors" және оның еншілес компаниясы "Delphi" уақытша жұмысшыларды пайдалану жоспарларын жариялады. Бұл ұзақ мерзімді уақытша жұмысшылар болады ма, әлде тұрақты уақытша жұмысшылар болады ма, әлі белгісіз. "General Motors" компаниясы Kelly Services компаниясымен жасалған ұлттық келісімшарт бойынша ең төменгі басқару деңгейіндегі, 6-шы деңгейдегі қадағалаушыларға ұзақ жылдардан бері "еркін жұмыспен қамтуды" пайдаланып келеді. Microsoft компаниясындағы уақытша жұмысшыларға қатысты бір заңдық және бір салық мәселесі уақытша жұмыспен қамтуды анықтады және оны өзгертіп құрды.

IRS салықтық шешімдері

Вискайномен бірдей уақытта АҚШ Ішкі Кірістер Қызметі Microsoft-тың жалақы төлеу салықтары бойынша миллиондаған доллар қарызы бар екендігі туралы шешім шығарды. IRS тұрақты уақытша жұмыс істейтін қызметкерлердің Microsoft-тың заң бойынша штатты қызметкерлері екенін және жұмыспен қамтамасыз ету фирмасының рөлі тек жалақы есептеуші ретінде ғана болғанын анықтады.

Құқықтық өзгерістер

Заңдық және салық шешімдерінің нәтижесінде көптеген компаниялардағы кадрлық қызметтер уақытша жұмыспен қамтылғандарға қатысты саясатын өзгертті. Мысалы, Microsoft компаниясы жеке тұлға 364 күннен астам уақытша жұмысшы болып жұмыс істей алмайтынын және компаниямен уақытша тапсырмалар арасында 100 күннен астам үзіліс жасауы керек деп белгіледі. Басқа компаниялар уақытша жұмысшыларды тек бірнеше айға созылатын нақты жобаларға ғана тағайындауға рұқсат беретін саясаттарды құрды. Көбінесе жеке тұлғаларға агенттік клиенттерінің ішінде тікелей бірінен соң бірі тапсырмалар алуға тыйым салынады. Егер компания өз уақытша жұмыскерлерінің жұмысына үзіліс жасауды талап етсе, олар көбінесе бірін-бірі қайталап жұмыс істемей, екі компания арасында ауысып отырады. Басқалары мұндай үзілісті жеке демалыс ретінде пайдаланады. Көп жағдайда, олар жұмыс іздеуге белсенді түрде тырысса, жұмыссыздыққа байланысты төлем алуға құқылы. Мұндай уақытша жұмыс, тұрақты, толық жұмыс күні немесе жыл бойы жұмыс істегісі келмейтін, сондай-ақ бір лауазымға немесе жұмыс берушіге адал болуды қаламаған адамдарға тартымды болуы мүмкін. Ұзақ мерзімді, сериялық уақытша жұмыспен қамтудан аулақ болудың тағы бір жолы – орындалатын жұмыстың өзін, емес, оны орындайтын лауазымды "сыртқа тапсыру". Бұл жағдайда компания кадрлық агенттікті лауазымды толтыру үшін емес, жұмысты орындау үшін жалдайды. Кадрлық агенттік әлі де уақытша жұмыскерді жұмысқа алуы керек, ол корпорациядағы жұмысын жалғастырады. Мұндай баламалы келісімдердің кейбіреулері Vizcaino кезеңінен бұрынғы форматтан көп айырмашылығы жоқ. Заңдар мен сот шешімдері уақытша жұмыскерлермен қарым-қатынасты анықтауды жалғастыруда. IRS көптеген компанияларды уақытша жұмыскерлері үшін еңбек салығын төлеуге міндетті екендігі туралы ескертуді жалғастыруда, ал уақытша жұмыспен қамтуға қатысты сот процестерінде бұрынғы аргументтер қайталанады. 365 күндік ережеге байланысты, жоғары сағаттық төлемді алу үшін әлеуетті әлеуметтік жеңілдіктерден бас тарту және келісімшартты тоқтату тәуекелін қабылдауға дайын жоғары құнды мердігерлер (әдетте IT саласында) стандартты бизнес қарым-қатынастардан шығарылуға мәжбүр болады. Бұл мердігер үшін, үнемі жаңа компанияларға ауысуға мәжбүр болуына, ал компания үшін жаңа мердігерді бизнес ережелерімен және инфрақұрылыммен таныстырып, қайта оқыту қажеттігіне байланысты қиындықтар туғызады.

Жұмыс орны тұрақтылығы

Кейбір уақытша жұмыспен қамтылғандар сот процестерінің тиімділігі және жұмысқа алуды реттейтін жаңа заңдар туралы да келіспейді. Басқа сыншылар адам ресурстары бөлімінің саясатымен шақырылған жұмыс орындарының үнемі ауысуы жұмыссыздық деңгейін көтеріп, көптеген уақытша жұмыспен қамтылғандар бар салаларда жалақының төмендеуіне алып келгенін айтады. Қызметкерлердің сотқа жүгінуінен кейін көптеген компаниялар уақытша жұмыспен қамтылғандардың әдетте атқаратын лауазымдарына тұрақты қызметкерлерді жұмысқа алуды арттырмады. Шындығында, сот процесіне қатысу тәуекелін болдырмау үшін көптеген фирмалар өз елінде жұмысқа алуды тоқтатты, оның орнына бұрын уақытша жұмыспен қамтылғандардың жасаған жұмысын басқа елдердегі аутсорсинг компанияларына жүктеді.

Мәдениет

Microsoft корпоративтік мәдениетінде уақытша жұмысшылардың болуы касталық жүйеге ұқсас орта тудырды. Көптеген корпорациялар төмен білікті немесе маңызды емес деп санайтын жұмыстарды орындау үшін уақытша қызметкерлерді жалдайды. Мұндай жұмысқа алынған уақытша қызметкерлер тұрақты қызметкерлерге берілетін ресурстарды алмайды. Уақытша қызметкерлер кеңсе, кабинет немесе телефонды тұрақты қызметкерлермен бөлісуге мәжбүр болуы мүмкін, ал тұрақты қызметкерлердің өздеріне жеке орын беріледі. Уақытша қызметкерлердің қызметтік төлқұжатының түсі басқа болуы мүмкін, ал корпоративтік электрондық пошта жүйесінде олардың логин идентификаторына тире немесе басқа белгілер қосылып танылуы мүмкін. Лауазымдарды уақытша қызметкерлермен толтырылғанын төмен білікті деп жариялау және тұрақты қызметкерлерге әріптестерін уақытша қызметкерлер ретінде анықтауды жеңілдету арқылы компаниялар тұрақты қызметкерлерде элиталық сезімді қалыптастырады. Уақытша қызметкерлер топ ретінде "тире қоқысы" (электрондық пошта пайдаланушы акаунтына қосылған идентификатор мен тиреге сілтеме жасай отырып) сияқты есімдермен танылуы мүмкін, ал Microsoft қызметкерлері "Көк төлқұжаттар" деп аталды. Көбінесе уақытша қызметкерлер жоғары білікті, өте жақсы жұмыс істейтін мамандар, әсіресе IT саласында, бірақ оларға компанияның іс-шараларына қатысуға немесе жақсы орындалған жұмысы үшін бонус алуға рұқсат берілмейді. Егер олар АҚШ Еңбек департаментінің штаттан тыс жұмыс уақыты үшін ең төменгі жалақыдан жоғары тапса, оларға штаттық, жалақы алатын қызметкерлерге ұқсас штаттан тыс жұмыс уақытын қосымша төлеусіз жұмыс істеуді сұрауы мүмкін. Уақытша қызметкерлер, жұмыспен қамту агенттігі мен корпорация саясатына байланысты, бірнеше лауазымның бірінде өздерін таба алады, олардың барлығы өздерінің әріптестерінен бірдей жұмыс деңгейін талап етеді: жақсы жұмыс істегені үшін уақытша қызметкерлерге шектеулі сыйақылар ұсынатын, жұмыспен қамту агенттігі кейбір артықшылықтар беретін инклюзивті корпорацияда жұмыс істеу. Жұмыспен қамту агенттігі артықшылықтар ұсынса, олар кейде дереу беріледі, бірақ көбінесе қызметкерге бірнеше айдан бір жылға дейін күтуге тура келеді. Кейбір жұмыспен қамту агенттіктері жақсы мердігерлерді бағалау және еңбек өтілі сияқты нәрселер үшін өздерінің сыйақы бағдарламаларын ұсынады. Ешқандай артықшылық ұсынбайтын жұмыспен қамту агенттігі арқылы инклюзивті компанияда жұмыс істеу. Мысалы, корпорация жұмыскер жұмыс істемегеніне қарамастан, демалыс күнінің ақысын төлеп, демалыс күнінің ақысын өтеуі мүмкін. Бұл уақытша қызметкерлердің мәжбүрлі демалысқа байланысты төмен жалақы алуына себеп болатын жағдайларды болдырмауға мүмкіндік береді (мысалы, Жаңа жыл күні немесе Рождество мерекесі күні компанияның жабылуы). Артықшылықтар ұсынбайтын компанияда, бірақ артықшылық ұсынатын жұмыспен қамту агенттігінде жұмыс істеу. Артықшылықтары жоқ компанияда, артықшылықтары жоқ жұмыспен қамту агенттігінде жұмыс істеу. Жұмыспен қамту агенттіктері бәсекеге қабілетті, ал ұзақ мерзімді келісімшарттар компаниялар арасында әртүрлі болады. Кейбір компаниялар сақтандыру сыйлықақысының ішінара жабылуы және жеке уақыт сияқты нақты артықшылықтар ұсынады, ал басқалары тек жалған артықшылықтарды ұсынады. Мысалы, келісімшарт жасаушы компания өз келісімшарт жасасушыларына сақтандыруды артықшылық ретінде жарнамалай алады, бірақ олар тек уақытша келісімшарт жасасушының олар арқылы сақтандырудың толық бағасын төлеу мүмкіндігін ұсынады. Көптеген корпорациялардың жұмыспен қамту агенттіктерімен келісімшарттары бар, олар уақытша қызметкерді бір агенттіктерден екіншісіне ауыстыруға мүмкіндік бермейді, сондықтан уақытша қызметкер жұмыспен қамту агенттігі арқылы әкелінгеннен кейін, олар сол агенттікпен жұмыс уақытының соңына дейін қалуға тиіс, егер корпорация оларды тұрақты жұмысқа қабылдамаса. Өкінішке орай, уақытша қызметкер экономикалық қажеттіліктен немесе олардың саласында олардың орналасқан жерінде тұрақты жұмыс орындары шектеулі немесе жоқ болғандықтан, ешқандай артықшылығы жоқ жұмысты қабылдауға мәжбүр болуы мүмкін.