Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Йорубаның соққы аспабы
Yoruba percussion instrument
Бата барабаны – екі жақты, құмсағат пішіндес барабан, оның бір жағы екіншісінен ірі. Бұл соққы аспап әлі де бастапқы мақсаты бойынша қолданылады, себебі ол Йоруба еліндегі ең маңызды барабандардың бірі және Йоруба халқының дәстүрлі және діни шараларында пайдаланылады. Бата барабандары 1800 жылдарынан бері Кубада Сантерия дінінде, ал 1950 жылдарынан бері Пуэрто-Рико мен АҚШ-та қолданылып келеді. Бүгінде олар Нигерияда жартылай діни музыкалық ойын-сауықтарда, сондай-ақ халықтық, танымал музыкада да қолданылады. Бата барабанының бастапқы қызметі – түрлі құдайлардың, патшалардың, бабалардың және саясаткерлердің барабаны болу, ол Йоруба еліндегі өмірдің барлық саласына әсер еткен. Бата барабандары ешкі терісін сымдармен құрғақ ағаштан жасалған қуыс денеге бекіту арқылы жасалады. Бата барабандары ома ағашының тік кесілген бөлігінен жасалады. Барабан қабығы қолмен қашалып, дәстүрлі тәсілмен жиналады. Барабандар металл бөлшектерсіз жиналады, ойнайтын беті – ешкі терісінен, ал кернеу белдеулері – берік сиыр терісінен жасалады.
The Batá drum is a double headed hourglass drum with one end larger than the other. The percussion instrument is still used for its original purpose as it is one of the most important drums in the Yoruba land and used for traditional and religious activities among the Yoruba. Batá drums have been used in the religion known as Santería in Cuba since the 1800s, and in Puerto Rico and the United States since the 1950s. Today, they are also used for semi religious musical entertainment in Nigeria and in secular, popular music. The early function of the batá was as a drum of different gods, of royalty, of ancestors and a drum of politicians, impacting all spheres of life in Yoruba land. Bata drums are made by fastening skin of goats with wires on an hollowed wood body. Bata drums are made from a solid wood log from the oma tree. The drum’s shells are carved by hands and assembled in traditionally. The drums are assembled without any metal parts, the playing heads are goat skin, the tension straps are durable cowhide.
Тарих
Бата барабанының әр түрлі түрлері әлемде кездесті. Барабан пайда болған мәдениеттер оларды діни рәсімдерде қолданған, сондай-ақ йоруба халқы да қолданды. 1820 жылдары Кубаға әкелінгеннен бері, бұл барабан оңтүстік-батыс Нигерия халқының мәдениетінің маңызды бөлігіне айналды. Барабанның тарихы шамамен 500 жылға жетеді және оны Шанго ел-рей дел тамбор есімді йоруба патшасы енгізген деп есептеледі. Ұзақ тарихына қарамастан, аспап туралы хабар 1800 жылдардағы құл саудасы кезінде ғана кеңірек тарады, сол кезде Кубаға шамамен 300 мың африкалық әкелінді. Йоруба халқымен бірге әкелінген дін мен сенімдер ақырында лукуми (немесе Кубада Сантерия) деп аталатын діннің негізіне айналды. Осы дін 1830 жылдары Аняби есімді йорубаның Кубада алғашқы "қасиетті" бата барабанын жасауына себепкер болды. Бата барабаны біртіндеп кубалық мәдениетке еніп, көбірек әлемдік мақсаттарда қолданыла бастады. Олар алғаш рет 1935 жылы кубалық радиода халық музыкасының бөлігі ретінде ойнатылды. Мұндай қолданыс аспап туралы білімнің таралуымен бірге өсті. Лукумиден басқа, музыканттардың барысы барабанның түрлерін жазбаларда немесе концерттерде пайдалана бастады. Бұл "қасиетті емес" бата барабандары aberínkula деп аталады – пұтқа табынушылық емес бата (қасиетті және қасиетсіз аражігін қараңыз). Бата барабандары мен ырғақтары басқа жанрларда қолданыла бастады, ең бастысы кубалық тимба, джаз және хип-хоп. 1970 жылдары Бата барабандары мен Биг-Бендтің қосылысынан құралған Son Batá немесе Batá Rock танымал болды, бұл жанрға Иракер қатты әсер етті. ХХ ғасырда Джулито Колазо сияқты тәжірибелі музыканттар Америка Құрама Штаттарында өнер көрсетіп, латын музыкасында барабанды кеңінен таратуға көмектесті.
Several different types of batá drum have existed throughout the world. Cultures in which the drums originated used them for religious ceremonies, as did the Yorùbá, and since their introduction to Cuba in the 1820s, have come to be an important part of the perceived culture of the southwestern Nigerian people. The drum dates back roughly 500 years, and is believed to have been introduced by a Yoruba king named Shangó el rey del tambor. Despite its long history, awareness of the instrument didn't spread until the 1800s slave trade during which almost 300,000 Africans were brought to Cuba. The religion and beliefs the Yorùbá brought with them eventually became the basis for what is known as Lukumí (or Santería in Cuba). This religion spawned the creation of the first "sacred" Batá in Cuba around 1830 by a Yorùbá named Añabi. The batá slowly became inducted into Cuban culture, and began to take on more secular roles. They were first heard publicly in a 1935 broadcast over Cuban radio as part of folk music. Uses such as this have grown as knowledge of the instrument has spread. Beyond its use in Lukumí, more and more musicians use versions of the drums in recordings or performances. These "non sacred" Batá drums are called aberínkula—profane Batá (see Sacred profane dichotomy). Batá drums and rhythms began to be used in other genres, most notably in Cuban timba, jazz and hip hop. In the 1970s, a mixture of Batá drums and Big Band called Son Batá or Batá Rock became popular, a genre highly influenced by Irakere. Skilled secular musicians such as Julito Collazo made appearances in the United States throughout the twentieth century, helping to spread use of the drum in Latin music.
Лукумилер мен баталар
Лукуми діні мен бата барабандары тығыз байланысты. Сантерия рәсімдері кезінде барабандар бір мезгілде (көбінесе сыңғырлағышпен немесе "атчере"мен) полиритмиялық композициялар, немесе "токе" жасау үшін ойналады. Бата барабандарымен рәсімдер әдетте "токе", "тамбор де санто" немесе "бэмбе" деп аталады, бірақ рәсімдер шайқалған сабиз сыңғырлағышы "чекере" (ағылшынша "шекере") ансамбльдерімен (әдетте тумадорамен, сондай-ақ конга барабандары деп аталады) бірге жүреді. Рухтар (қасиеттілер немесе сантос) мен олардың әртүрлі көріністері үшін кем дегенде 140 түрлі токе бар деп есептеледі. Батаның қасиетті барабандарын пайдаланатын екі маңызды "ритмдік топ" бар. Біріншісі "Oru del Igbodu" (литургиялық ырғақтар жиынтығы), немесе "Oru Seco" (сөзбе-сөз "Құрғақ Oru", немесе вокалсыз ырғақтар тізбегі) деп аталады, ол әдетте "tambor de santo" басталуында ойналады, ол барлық оришалар үшін 23 стандартты ырғақты қамтиды. Екінші сюитаның таңдамалары өз ішінде вокалдық бөлімді қамтиды, әнші (акпвон) рәсімге қатысқандарды шақыру және жауап беру (африкалық) стилінде музыкалық тәжірибеге тартады. Бұл рәсімде (инициатор арқылы) барабандардың рухын немесе Аñá-ны ескі жиынтықтан жаңа жиынтыққа "өткізіледі". Кейбір ұзақ уақыттан бері қалыптасқан ережелер мен рәсімдер қасиетті батаны жасауды, ұстауды, ойнауды және күтуді реттейді: дәстүрлі түрде тек кастрацияланбаған еркек бұғы немесе ешкі терісі пайдаланылды; әйел ешкілер, бұқалар, сиырлар және қойлар жарамсыз деп саналды; сонымен қатар тек инициатор ғана батаны ұстауға немесе ойнауға лайық деп саналды, өйткені олар "Аñá" қабылдаудың толық рәсімінен өтті. Рәсімнен бұрын домбырашылар тазалаушы суға, омиероға жуынып, дұға етеді және біршама уақытқа жыныстық қатынастан аулақ жүреді. Кубада дәстүрлі түрде, Гаванада бата күн батқаннан кейін сирек ойналады, ал Матансаста токе рәсімдері түнде басталады. Бұл қарама-қайшылық Лукумидің жақтастарына да, африкалық музыкаға, дінге және мәдениетке қызығушылық танытқандарға да түсініксіз. Кубалық барабан ойнау стилі ұқсас, бірақ кейбір музыкалық контекстерде әртүрлі ырғақтар қолданылуы мүмкін. Соңғы онжылдықта бата барабандарының танымалдылығы әлемде айтарлықтай өсті, сондықтан оларды үлкен батыс барабан компаниялары мен Африкадағы жеке қолөнершілер әртүрлі "дәстүрлі емес" материалдарды, тіпті шыны талшықтан жасалған барабандарды қолдана отырып, өндіріп шығара бастады. Кейбір аспап жасаушылар сиыр терісін немесе тіпті синтетикалық мембраналарды артық көреді, ал кейбір дәстүршілдер бұл үрдіске қарсылық білдіріп, қатаң ортодоксияны талап ете алады (басқалары мен жаңадан келгендер барабандардың ерекше тоналды диапазондарын дәстүрлі ережелер мен рәсімдерді сақтамай, тек абстрактілі музыкалық мүмкіндіктері үшін қабылдайды). Бұл қарама-қайшылықты көзқарастар музыкалық "ландшафтта" парадоксалды болып қала береді, Үндістанның Табланың жаһандық эволюциясы сияқты, екі үй-бүлө де соққы аспаптары өздерінің тамырынан алыс, жиі таңқаларлық әртүрлі музыкалық орталарда қолданыла алады, бірақ бата, мүмкін, индуизммен табладан гөрі Лукумимен жақын діни туыстыққа ие. Лукумиді ұстанатындар батада орындалатын белгілі бір қасиетті ырғақтарда мұндай құмарлықпен жасалатын ырымдық музыка Оришаларды шақыруға мүмкіндік беретін рухани күштердің деңгейлері бар деп санайды, олар өз кезегінде ғибадатқа жиналған және/немесе ырымға қатысқан бір немесе бірнеше ізбасарларды мекендейді немесе иеленеді (шайтандық емес, періштелік мағынада). Лукуми ізбасарлары Оришалар барлық табиғи және өмірлік күштерді басқаруға жауапты деп санайды, алайда батаның ең жиі айтылатын негізгі мақсаты - құдайландырылған Чангоны дәріптеу, оны "Ұлы рух" деп те атайды немесе күн күркірі мен найзағай деп атайды. Сондықтан мұндай рәсімдер мен рәсімдер өмірдегі маңызды өзгерістер мен оқиғаларды, мысалы, үйлену тойы, басқа жерге көшу, өлімнен кейінгі өмірге өту немесе басқа да оқиғалар мен мерекелерді баталау үшін жиі өткізіледі.
The Lukumí (or commonly called santería) religion and Batá drums are closely associated. The drums are played simultaneously (often with a rattle or "atchere") to create polyrhythmic compositions, or "toques" during santería ceremonies. A ceremony with batá drums is generally known as a "toque," "tambor de santo," or "bembé," but ceremonies can also be accompanied by shaken gourd rattle "chékere" (in English "shekere") ensembles (usually with tumbadora, also called conga drums). There are estimated to be at least 140 different toques for the spirits (saints, or santos) and their different manifestations. There are two important "rhythm suites" that use the sacred batá drums. The first is called "Oru del Igbodu" (a liturgical set of rhythms), alternatively called "Oru Seco" (literally "Dry Oru", or a sequence of rhythms without vocals), which is usually played at the beginning of a "tambor de santo" that includes 23 standard rhythms for all the orishas. The selections of the second suite include within them the vocal part to be performed by a vocalist/chanter (akpwon) who engages those attending the ceremony in a call and response (African) style musical experience in which a ritual is acted out wherein an "initiate" (one who through the great spirit Añá (Ayan) is granted the ability to perfectly play the Batá drums) plays the new Batá set, and thereafter is introduced to the old Batá set. This is said to "transfer" (through the initiate) the spirit or Añá of the drums from the old set into the new set. Certain long standing rules and rituals govern the construction, handling, playing, and care of the sacred batá: traditionally only non castrated male deer or goat hide was used—female goats along with bulls, cows, and sheep were considered unsuitable; also only an initiate was considered worthy to touch or play the batá as only they have undergone the full ritual of "receiving Añá" granting them the forces deemed necessary to play the drums. Also, before a ceremony, the drummers would wash themselves in omiero, a cleansing water, pray, and for some time abstain from sex. Also traditionally in Cuba, in Havana the batá are rarely played after sundown, while in Matanzas toque ceremonies often begin at night. This apparent contradiction is not the only one reaching both adherents of Lukumí and others interested in African music, religion and culture. The Cuban style of playing the drums is similar, but in some musical contexts different rhythms may be used. In the last few decades, the popularity of the batá drums has increased worldwide so significantly that they have begun to be produced in greater numbers both by large western drum companies and individual artisans in Africa using a variety of "non traditional" materials even including fiberglass drums, some instrument builders preferring cow skins or even synthetic membranes, while some traditionalists may express disdain for this trend and insist upon strict orthodoxy (as others and newcomers embrace the unique tonal ranges of the drums purely for their abstract musical possibilities without observance of traditional rules and rituals). These seemingly conflicting points of view remain paradoxical within the musical "landscape", as has been the global evolution of the Indian Tabla, both families of percussion instruments finding application in often surprisingly diverse musical settings far from their roots, although batá perhaps having a closer religious affinity with Lukumí than tabla with Hinduism. Those who practise Lukumí believe that certain sacred rhythms performed on the batá contain the levels of spiritual forces required to allow such impassioned ritual music to summon Orishas, who in turn inhabit or possess (more in the sense of angelic rather than demonic possession) one or more of the followers gathered for worship and/or participating in the ritual. Followers of Lukumí believe that Orishas are responsible for control of all natural and life related forces, however the most frequently stated primary purpose of the batá is simply for glorification of the deified Changó, also known as "The Great Spirit" or less ceremoniously as thunder and lightning. Hence such ceremonies and rituals are often performed for blessing important life transitions and events like weddings, relocations, passage to the afterlife, or other events and festivities.
Жыныстық қатынас
Вашингтон колледжінің доценті Кеннет Джордж Швайцердің айтуынша, кез келген гетеросексуал ер адам Кубаның Анья еркек қауымына қосыла алады, олар қасиетті барабандардың иесі болып, барабан тарту дәстүрін сақтайды. Алайда, Сантерия дінінде әйелдерге бата барабанын ойнауға тыйым салынған. Америкалық этномузыколог Кэтрин Хагедорн әйелдердің жалпы репродуктивті күштері, сондай-ақ етек кірінің қандары барабанның күшін әлсіретуі мүмкін деген қорқыныш бар екенін түсіндіреді. Аньяның әйелдік энергияға ие екені айтылады, ал тепе-теңдікті сақтау үшін ерлер қасиетті барабандарды ойнауы керек. Хагедорн бата барабаны туралы маңызды кітабын жазғанда, барабан ойнаған әйелдердің көпшілігі шетелдіктер болған. Гендер, сексуалдық және Куба батасының орындалуындағы өзгерістерді зерткен ғалым, Вики Джасси, әйелдерге қасиетті бата барабандарына тиісуге тыйым салуда діни сенімдердің маңызды рөл атқаратынын түсіндіреді. Алайда, Джасси менопаузаға жеткен әйелдерге тыйым салудың нақты діни себептерін таба алмағанын айтады. Осының салдарынан, Анья еркек қауымының мүшелері әйелдерді барабандардан алшақтату үшін белсенді жұмыс істейді. Көптеген ритуалдық барабаншылар әйелдер де, барабан ішінде тұратын Анья құдайы да, егер олар бір-бірімен жанасса, зиян көреді деп сенеді. Сонымен қатар, ер адамдар рәсімге бір күн бұрын әйелдермен жыныстық қатынасқа түспеуі керек, себебі бұл "ластанудың" қасиетті барабандарға зиян келтіреді деп есептеледі. Сонымен қатар, гомосексуал ерлерге де барабанмен байланысқа түсуге тыйым салынған, бірақ себебі белгісіз және діни сенімдерден туындаған сияқты емес. Бірақ соңғы кезде әйел барабаншылардың саны артып келеді, оның ішінде Obiní Batá тобы да бар. Басқа бір кітабында Хагедорн, топ алғаш құрылған 1990-шы жылдардың басында көптеген діни басшылар дәстүрді бұзуға ашуланғанын айтады. Топтың негізін қалаушы Ева Деспейн және басқа мүшелері олар ер адамдармен бәсекелесуге немесе діни дәстүрді сыйламауға ниетті емес екенін мәлімдеді. Олар, керісінше, африкалық мәдениетте әйелдердің маңыздылығын еске салып, дәстүрді қалыптастырған осы мәдениеттің маңыздылығын көрсетуді мақсат етеді. Олар ритуалдық емес орындарда ойнауға арналған аберкула деп аталатын қасиетсіз барабандарды ойнайды. Олар Еуропа мен Африкада халықаралық деңгейде өнер көрсеткен.
According to Kenneth George Schweitzer, an associate professor at Washington College, any heterosexual male can potentially join the Cuban Añà fraternity, who own and play the consecrated drums and maintain the drumming tradition. Women, however, are restricted from playing the batà drum in Santeria religion. Katherine Hagedorn, an American ethnomusicologist, explains that there is a strong fear that women's general reproductive powers, as well as their menstrual blood, can weaken the powers of the drum. Añà is said to have a female energy, and in order to maintain balance, men must play the consecrated drums. When Haggedorn wrote her seminal book on the batà drum, the few women who played the drum were foreigners. Vicky Jassey, a scholar of gender, sexuality, and change in Cuban batà performance, explains that religious beliefs concerning menstruation are central to the taboo restricting women from coming into contact with consecrated bata drums. However, Jassey explains that she found no clear religious reasons why menopausal women continue to be prohibited. As a result, members of the Añá fraternity actively work to keep women away from the drums. Most sworn ritual drummers believe that both women and the Añà deity who resides in the drum will be harmed if they make contact with each other. Moreover, men are required to abstain from sex with a woman the night before a ceremony because this "contamination" is believed to harm the consecrated drums. In addition, Gay men are also restricted from contact with the drum, though the reason is unclear and equally does not appear to stem from religious beliefs. Recently, however, there has been a rise in female drummers, including the group Obiní Batá. In another book, Hagedorn describes that many religious leaders were angry with the breaking of convention when the group first formed in the early 1990s. Eva Despaigne, the founder of the group, and the other members insisted that they do not intend to compete with men or disrespect religious tradition. Rather, they aim to remind audiences of the importance of women in the African culture that birthed the tradition. They play unconsecrated drums, called abericula, as is custom to play in non ritual performance settings. They have performed internationally in both Europe and Africa.