Жорж Мустаки: Мысырлық-француз әншісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Жорж Мустаки (туған кезде Джузеппе Мустакки; 3 мамыр 1934 – 23 мамыр 2013) – египеттік француз әнші-әндер авторы, еврей, итальян-грек тегінен шыққан. Ол Франциядағы ең танымал әншілердің бірі үшін шамамен 300 ән жазды, олардың ішінде Эдит Пиаф та бар.

Мысырдағы ерте өмір

Жорж Мустаки 1934 жылғы 3 мамырда Египеттің Александрия қаласында Джузеппе Мустаки болып дүниеге келді. Оның ата-анасы Сара және Нессим Мустаки, франкофилдік көзқарастағы, ежелгі романоттық еврей қауымынан шыққан грек еврейлері болған. Олар Грекиядағы Корфу аралынан Мысырға көшіп келген. Олар көптеген этникалық қауымдар тыныш өмір сүрген Александрияның космополиттік қаласындағы «Cité du Livre» кітап дүкеніне ие болды. Мустакидің әкесі бес тілде сөйлей білген, ал анасы – алты тілде. Жас Джузеппе және оның екі үлкен әпкесі үйде итальян тілінде, ал көшеде араб тілінде сөйлескен. Ата-анасы Джузеппе мен оның әпкелерін француз мектебіне жіберді, онда олар француз тілін үйренді. Мустаки 1950-ші жылдардың соңында бір досының арқасында Эдит Пиафпен танысты. Сол досы жас әншінің талантын осыншалықты жоғары бағалағандықтан, өзінің даңқының шарықталу шегінде болған Пиаф одан әзілдеп, ең жақсы шығармаларын орындауын сұрады. «Мен гитараны қолымға алдым, бірақ өте нашар орындадым. Бірақ оған бірдеңе әсер еткен болуы керек. Ол мені сол күні кешке «Олимпия» концерт залындағы өнер көрсетіліміне барып, кейіннен жаңа ғана орындаған әндерімді көрсетуімді сұрады». Он жыл бойы түрлі танымал әншілерге ән жазғаннан кейін, Мустаки француз, итальян, ағылшын, грек, португал, араб және испан тілдерінде ән айтып, өзінің орындаушылық мансабын сәтті бастады. Мустакидің ән жазу мансабы 1960 және 1970 жылдары Серж Реджани орындаған «Сара» және әнші Барбараға (Моник Серф) жазған «La Longue Dame brune» сияқты әндермен гүлденді. 1969 жылы Мустаки «Le Métèque» әнін жазды. «Métèque» – Жерорта теңізі аймағынан келген көшпенділерді кемсітетін сөз. Ол өзін «айналып-қайшы саяхатшы яһуди» және «грек шопаны» деп сипаттады. Серж Реджани оны қабылдамады, ал жазба компаниялары оны шығарудан бас тартты. Содан кейін Мустаки оны 45 айналымдық дискіде өзі орындады, ол Францияда үлкен сәттілікке ие болып, хит-парадтарда алты апта бойы бірінші орында тұрды. «Кішкентай, сезімтал есеп айырысу расизмге қарсы әнұранға айналды, әртүрлі болуға құқық пен барлық азшылықтардың наразылық дауысы болды», – деді Мустаки осы ән туралы. Мустакидің философиясы оның 1973 жылғы «Déclaration» әнінде көрініс тапты: «Мен бақыттың мәңгілік күйін және әркімнің барлық мүмкіндіктерге құқығы бар екенін жариялаймын. Гүл мен ақ нан жеткілікті болғанда, азаптау – қасиеттілікке қарсы келеді деймін». 1985 жылы ол Франция азаматы атанды. 2008 жылы, 50 жылдық өнер жолынан кейін, ол барлық құрлықтарда өнер көрсетті және «Solitaire» атты соңғы альбомын жазды. Онда ол China Forbes-пен екі әнді жазды. 2009 жылы Барселонадағы концерт залында ол өзінің соңғы қойылымын өткізіп жатқанын хабарлады, себебі қайтымсыз бронхит салдарынан ән айта алмайтын болады.

Georges Moustaki was born Giuseppe Mustacchi in Alexandria, Egypt, on 3 May 1934. His parents, Sarah and Nessim Mustacchi, were Francophile, Greek Jews from the ancient Romaniote Jewish community. Originally from the Greek island of Corfu, they moved to Egypt, where Giuseppe was born and first learned French. They owned the Cité du Livre bookshop in the cosmopolitan city of Alexandria, where many ethnic communities lived together. Moustaki's father spoke five languages and his mother spoke six. The young Giuseppe and his two older sisters spoke Italian at home and Arabic in the streets. Their parents placed Giuseppe and his sisters in a French school where they learned to speak French. Moustaki was introduced to Édith Piaf in the late 1950s by a friend whose praise of the young songwriter was so flattering that Piaf, then at the peak of her fame, requested somewhat sarcastically to hear him sing his best works. "I picked up a guitar and I was lamentable. But something must have touched her. She asked me to go and see her perform that same evening at the Olympia music hall and to show her later the songs I had just massacred." After a decade of composing songs for various famous singers, Moustaki launched a successful career as a performer himself, singing in French, Italian, English, Greek, Portuguese, Arabic and Spanish. Moustaki's songwriting career peaked in the 1960s and 1970s with songs like "Sarah", performed by Serge Reggiani, and "La Longue Dame brune", written for the singer Barbara (Monique Serf). In 1969 Moustaki composed the song "Le Métèque" — 'métèque' is a pejorative word for a shifty looking immigrant of Mediterranean origin – in which he described himself as a "wandering Jew" and a "Greek shepherd". Serge Reggiani rejected it and the record companies refused to produce it. Moustaki then sang it himself, on a 45rpm disc, and it became a huge hit in France, spending six non consecutive weeks at number one in the charts. "A small, subliminal settling of scores became the hymn of anti racism and the right to be different, the cry of revolt of all minorities," Moustaki said of the song. Moustaki's philosophy was reflected in his 1973 song "Déclaration": "I declare a permanent state of happiness and the right of everyone to every privilege. I say that suffering is a sacrilege when there are roses and white bread for everyone." Moustaki became a French citizen in 1985. In 2008, after a 50 year career during which he performed on every continent, Moustaki recorded his last album, Solitaire. On it, he recorded two songs with China Forbes. In 2009, in a packed concert hall in Barcelona, he told the stunned audience that he was giving his last public performance as he would no longer be capable of singing because of an irreversible bronchial illness.

Өлім, құрмет көрсету және жерлеу

Жорж Мустаки 2013 жылғы 23 мамырда Ницца қаласындағы ауруханада ұзаққа созылған эмфиземамен күресінен кейін қайтыс болды. Франция президенті Франсуа Олланд Мустакиді "өте талантты суретші, оның халыққа кең таралған және мағыналы әндері француз халқының бірнеше буынына әсер еткен" деп атады. Францияның Мәдениет министрі Орели Филиппетти Мустакиді "адамгершілік құндылықтарын жеткізген, өз нанымында тұрған суретші және ұлы ақын" деп сипаттады. Париж мэрі Бертран Делано Мустакиді "әлем азаматы, бостандықты сүйген, өмірінің соңғы күндеріне дейін нағыз көтерілісші болған және Францияға есілген композициялар мен өлеңдер сыйлаған" адам ретінде еске алды. 1960 жылдары Францияның ең танымал әншілерінің бірі болған Жюльет Греко "ақын" мен "ерекше тұлғаның" қазасына қайғырды. "Ол өте әдемі, сәнді, мейірімді және талантты адам еді", - деді ол RTL радиосына берген сұхбатында.

Саундтректер

1962 ж.: Jusqu’au bout du monde, дир. Франсуа Вильярс: бір аспаптық пьеса және Тино Росси орындаған бір ән (EP Columbia ESRF 1381)
1963 ж.: Le Roi du village, дир. Анри Груэль: бір аспаптық пьеса және Les Chats Sauvages тобының "Venez les filles" әні (EP Pathé Marconi EG 659)
1966 ж.: Cécilia, médecin de campagne, телесериал, дир. Андре Мишель: екі аспаптық пьеса (EP Ducretet Thomson 460 V 720)
1968 ж.: Les Hors la loi, дир. Тевфик Фарес
1969 ж.: Le Temps de vivre, дир. Бернар Пол: Хения Зив орындаған "Le Temps de vivre" әні және бір аспаптық пьеса (single Polydor 66 708)
1969 ж.: L'Américain, дир. Марсель Бозуффи: екі аспаптық пьеса (single United Artists / EMI C 006 90521)
1969 ж.: La Fiancée du pirate, дир. Нелли Каплан: Барбара орындаған "Moi je me balance" әні (single Philips 336 279)
1970 ж.: Le Client de la morte saison, дир. Моше Мизрахи
1970 ж.: Solo, дир. Жан Пьер Моки: екі аспаптық пьеса (Polydor 2056 018)
1970 ж.: Le Pistonné, дир. Клод Берри: үш аспаптық пьеса (EP Barclay 71 435)
1972 ж.: Mendiants et Orgueilleux, дир. Жак Пуатрено: Мустаки "Mendiants et Orgueilleux" және "La blessure" фильмдері үшін жазған екі әнін орындайды (single Polydor 2056 134)
1972 ж.: Le Trèfle à cinq feuilles, дир. Эдмонд Фрис: Хьюберт Ростаингпен бірлесіп жазған композиторлық жұмыс (single Polydor 2056 164)
1979 ж.: Au bout du bout du banc, дир. Питер Кассович: екі аспаптық пьеса (Festival/Musidisc SPX 232)
2009 ж.: Mirrors For Princes, дир. Лиор Шамриз: Жозеф (Polydor 184 350)

Ынтымақтастықтар

1979: Бхагавата Пурананың 10-шы ырғағынан кейін жазылған «La belle histoire de l'enfant qui possède tout» (Барлығына ие баланың әдемі тарихы), Garana тобы, Патрик Бернард, Кристиан Шевалье, Рози Варте және Анри Вирложе (Камса) қатысқан. Ален Ремиланың продюсерлігімен, Gopal Productions RP104/RP106 қос альбомы.