Кіріспе

Американдық жазушы, ғалым, әлеуметтік реформатор және үй шаруашылығы маманы Хелен Стюарт Кэмпбелл (қалам есімдері: Хелен Уикс, Хелен Кэмпбелл, Хелен Уитон; 5 шілде 1839 – 22 шілде 1918) – американдық автор, экономист және редактор, сондай-ақ әлеуметтік және өнеркәсіптік реформатор. Ол үй шаруашылығы саласында пионер болды. Оның «Үй шаруашылығы экономикасы» (1897) – отандық ғылым саласындағы алғашқы оқулықтардың бірі. Оның алғашқы әдеби еңбегі – 1864 және 1870 жылдар аралығында «Our Young Folks» және «The Riverside Magazine» журналдарында, сондай-ақ «Ainslee Series» кітап сериясы ретінде жарық көрген балаларға арналған әңгімелер жинағы болды. Одан кейін ол бірден бірнеше шығарма жариялады: «Оның әжелері» (1877); «Алты күнәкар» (1878); «Үшінші және төртінші ұрпаққа» (1880); «Төрт және олардың іс-қимылдары» (1880); «Үй шаруашылығы мен тамақ дайындаудың ең оңай жолы: Үй шаруашылығына бейімделген немесе сыныптарда оқуға арналған» (1881); «Пэтти Пирсонның жігіті: Екі ұрпақтың хикаясы» (1881); «Кедейлердің мәселесі: Тыныш емес жерлердегі тыныш жұмыс туралы жазба» (1882); «Жасыл алма бұталарының астында» (1882); «Американдық қыздың еңбек және ойын кітабы» (1883); «Үй шаруашылығының жылдық кітабы» (1888); «Миссис Херндонның табысы» (1883); «Не істеу клубы: Қыздарға арналған хикая» (1885); «Мисс Мелинданың мүмкіндігі» (1886); «Кедейліктің тұтқындары: Әйелдердің жалақылы жұмысшылары, олардың кәсіптері және өмірлері» (1887 және 1893); «Роджер Берклидің сынағы» (1888); «Шет елдегі кедейліктің тұтқындары» (1888); «Қараңғылық және күншығыс» (1891); «Шет елдік асханаларда» (1894); «Доктор Марта Скарбороның тәжірибесінен кейбір үзінділер» (1895); және «Үй шаруашылығы экономикасы» (1897). Ғасырдың басында ол «Баллантайн: Роман» (1901) атты романын жариялады.

Ерте өмір және білім

Хелен Кэмпбел Стюарт Нью-Йорк штатының Локпорт қаласында Джейн Е. (құрметті әкесі Кэмпбелл) және Гомер Х. Стюарттың (1890 жылы қайтыс болған) отбасында дүниеге келді. Екі ата-анасы да шотланд тегінен шыққан Вермонт штатының тұрғындары еді. Стюарт отбасы АҚШ-қа қоныс аударғаннан кейін, отарлық істерде белгілі болды, үш буын үндістермен, француз және тәуелсіздік соғыстарында күресіп, қаза тапты. Гомер 1839 жылы Нью-Йорк қаласына көшіп, 50 жылдан астам заңгер болып жұмыс істеді, сондай-ақ бірнеше жыл Нью-Йорктегі "Континентальді банкнота компаниясының" президенті болды. Ол Род-Айленд штатының Уоррен қаласындағы мектепте және Нью-Джерси штатының Блумингтон қаласындағы миссис Кук семинариясында (1850–1858) білім алды.

Балалар жазушысы

1859 немесе 1860 жылдары ол әскери хирург Гренвилл Меллен Уикске үйленді. Одан кейін ол АҚШ-тың түрлі аймақтарында өмір сүрді, сол кезде ол әдеби еңбектерінде көрініс тапқан мол тәжірибе жинады. Өмірлік күш-қуатқа, зор қиялына, көркемдік өрнек беру қабілетіне және терең сезімталдыққа ие болған ол жас кезінде бекер өмір сүре алмады. 23 жасында, тұрмысқа шыққаннан кейінгі атымен, Хелен С. Уикс, ол балаларға арналған жұмыстарды бастады, «Біздің жас достарымыз», «Риверсайд журналы» және басқа да жасөспірімдерге арналған мерзімді басылымдар үшін үздіксіз жазды. Оның бұрынғы барлық еңбектері сияқты, бұл мақалалары да өмірге толы, тартымды және юмор мен қайғымен сіңген еді. Біраз уақыттан соң оның әңгімелері көлемі ұлғайды, соның нәтижесінде «Эйнсли» сериясы кітап түрінде жарық көрді. Оған «Эйнсли», «Атасының үйі», «Төрт және олардың істегендері» және «Ақ және қызыл» кіретін еді. Олар көпке танылды және барлығы Англияда қайта басылды. Оның келесі шығармалары «Алты күнәкар», «Оның әжелері» және «Американдық қыздың еңбек және ойын нұсқаулығы» болды.

Әлеуметтік және өнеркәсіптік реформатор

1878 жылы Кэмпбелл Солтүстік Каролина штатындағы Рали кулинариялық мектебінде мұғалім болды. 1886 жылы миссис Херндонның табысына қызығып, «Нью-Йорк Трибьюн» газеті оны Нью-Йорктегі жалақылы әйелдердің жағдайын зерттеу үшін комиссары етіп тағайындады. Бұл жұмысының нәтижесінде «Кедейліктің тұтқындары» атты мақалалар сериясы жарық көрді, ол жалақылы әйелдердің қалалық өміріне қатысты маңызды резонанс тудырды. Бұл тақырып бойынша жазылған әдебиеттердің бастауы деп санауға болады, соның арқасында көптеген жұмысшылардың жағдайы жақсарды. 1894 жылы ол Висконсин университетінің социология факультетінде үй шаруашылығы экономикасының профессоры болып тағайындалды және 1897 жылға дейін осы қызметін атқарды, содан кейін Канзас штатының Ауыл шаруашылығы колледжінен шақыру алды. Оның 1897 жылғы «Үй шаруашылығы экономикасы» атты еңбегі университетте оқыған дәрістерінен құрастырылған. Одан кейін Кэмпбелл Лондон, Париж, Италия және Германиядағы жалақылы жұмыс істейтіндердің өмірін зерттеу үшін шетелге сапарлады. Ол он сегіз айдан астам уақыт сонда болды, ал оның жұмысының нәтижесі АҚШ-қа оралғаннан кейін «Шетелдегі кедейліктің тұтқындары» атты кітапта жарияланды. Содан кейін ол «Мисс Мелинданың мүмкіндігі» және «Роджер Берклидің сынақ мерзімі» атты екі қысқа роман, «Анн Брэдстрит және оның заманы» атты 17 ғасыр американдық колониялық ақын Энн Брэдстриттің өмірбаяны және «Силван қаласы» атты Филадельфиядағы өмірге арналған тарихи зерттеу жариялады. Кэмпбеллдің кейінірек жарық көрген «Нью-Йорктегі қараңғылық және күн сәулесі» атты еңбегі қаланың ерекше белгілерінің көрнекті суреттерінен тұрды. Ол сонымен қатар Висконсин университетінде экономика профессоры (1893–96), Канзас штатының Ауыл шаруашылығы колледжінде үй шаруашылығы ғылымының профессоры (1896–97) және Чикаго қаласындағы Unity Settlement-тің бас резиденті ретінде жұмыс істеді, онда ол 1918 жылы эндокардит және нефриттен қайтыс болды. Оның мәйіті Елиотқа апарылды.