Минни Маддерн Фиске: Америка сахнасының жұлдызы

Кіріспе

Американдық драматург (1865–1932)

Минни Маддерн Фиске (шын аты Мари Аугуста Дейви; 19 желтоқсан 1865 – 15 ақпан 1932), бірақ көбінесе жай ғана миссис Фиске деп танылды, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы жетекші американдық актрисалардың бірі болды. Ол сонымен қатар өнерлік еркіндік үшін Театр Синдикатына қарсы күрестің бастамашысы атанды. Ол 20-шы ғасырдың бірінші тоқсанында американдық сахнадағы ең маңызды актриса деп кеңінен мойындалды. Оның бірнеше Хенрик Ибсен пьесаларындағы өнер көрсетулері американдық көрермендерді норвегиялық драматургпен таныстыруға ықпал етті.

Мансап

Жаңа Орлеанда, Луизиана штатында туған Минни Маддерн сахналық менеджер Томас Дейви мен актриса Лиззи Маддерннің қызы болды. Театрлық отбасынан шыққан ол үш жасында Ричард III пьесасында Йорк герцогы рөлінде алғашқы кәсіби өнерін көрсетті. Төрт жасында Нью-Йоркте «Қасқырдың киіміндегі қой» пьесасында дебют жасады. Бала кезінде көп саяхаттап, көптеген монастырь мектептерінде білім алды. Ол өте дарынды бала болды, көптеген қойылымдарда өнер көрсетіп, гастрольдік сапарлар жасады. Отбасылық өмірден қол үзген ол 1893 жылы драматург және режиссер ретінде театрға оралды. «Сент-Агнеске шам», «Гүл», «Жүректің көздері» сияқты бір актілі пьесалар жазды. Ол бірнеше пьеса жазып, күйеуімен бірлесіп «Фонтенель» пьесасын жазды. Фиске мырза үйленгеннен кейін әйелінің барлық пьесаларын өзі қойды. Күйеуінің «Хестер Крю» пьесасы сәтсіз аяқталғаннан кейін Минни Маддерн Нью-Йорктегі «Империя» театрында Хенрик Ибсеннің «Құбылыс үйі» пьесасында Нора рөлінде дебют жасады. Оның өте керемет ойыны Ибсеннің мансабын дамытуға септігін тигізді. Ол, әсіресе, Лэнгдон Митчеллдің «Беки Шарп» пьесасының 1899 жылғы түпнұсқалық қойылымында Беки Шарп рөлімен танымал болды. Бұл пьеса Уильям Мейкпис Теккерейдің «Ванность ярмаркасы» романы негізінде жазылған. Бродвей сахнасындағы оның көптеген табыстарының арасында: «Д’Урбервильдердің Тесси» (1897, қайта қойылған 1902), «Махаббат жолын табады» (1898), «Беки Шарп» (1899, қайта қойылған 1904, 1911), «Құбылыс үйі» (1902), «Хедда Габлер» (1903, қайта қойылған 1904), «Леа Клешна» (1904–05), «Құтқару Нелл» (1908–09), «Жоғарғы жол» (1912–13), «Мадам Санд» (1917–18), Жорж Сан туралы пьеса; «Н’Орлеандық Мис Нелли» (1919), «Хеленаның ұлдары» (1924), «Жүректің әйелдері» (1929–30), сондай-ақ оның өзі жазған пьесалары «Гүл» (1905), «Жүректің көздері» (1905), «Сент-Агнеске шам» (1906). Фиске ханым фарстан трагедияға дейінгі әртүрлі рөлдерде ойнады, тіпті қуыршақтармен комедияда да өнер көрсетті – «Оян, Джонатан!» (1921). Оның Бродвейдегі соңғы өнері 1930 жылы «Ривалдар» пьесасында Миссис Малапроп рөлінде болды. Оның Ибсенді Шекспирден артық орындауын жақсы көруі және Ибсен актерлер үшін жақсы оқу материалы екендігі туралы пікірін бағалауға болады. Ол 1908 жылғы қаңтарда «Нью-Йорк Таймс» газетіне: «Ибсен актер үшін қызықты, себебі рөлді дұрыс түсіну үшін кейіпкерді бала кезінен бастап зерттеу керек. Ибсеннің көптеген ер және әйел персонаждары занананың көтерілуінен бұрын өмір сүрген. Шекспирдің кейіпкерлерін зерттеуге көп уақыт кеткендіктен, актерлер оны көбінесе жалықтырады дейді. Бірақ Ибсенге жұмсалатын оймен салыстырғанда, тіпті Шекспир де оңай көрінеді. Шекспирдің әдемі өлеңдері мен керемет суреттері қиын мәселелерді шешуге көмектеседі, бірақ Ибсен өте түсініксіз. Ол өзінің сырттай тұруымен қызықтырады. Ол драманың Вагнері. Вагнер де Ибсен сияқты түсіну үшін күресті». 1916 жылы «Харперс апталығында» Фиске Чарли Чаплинді маңызды суретші деп санайтын алғашқы мақаласын жариялады. «Бұл көптеген жақсы ниетті американдықтарды таң қалдырады», - деп жазды Фиске, «өйткені мәдениетті, көркем адамдардың саны үнемі артып келе жатқанда, жас британдық шумақ, Чарльз Чаплин, ерекше суретші және комедиялық талант иесі ретінде қарастырыла бастады. Көптеген ойлы адамдар Чаплиннің қойылымдарын оның сырын анықтау үшін талдап жатыр. Бұл – шексіз қиялдың ежелгі, таныс құпиясы, мінсіз техниканың қатаң дәлдігімен басқарылады». Ол актер ретінде жоғары бағаланғанымен, Театралдық сенім немесе Синдикат ұйымдастырған продюсерлер тобымен күрескеннен кейін кедейлікте қайтыс болды. Ол шапқыштардағы қарлы және үлкен қаздың қауырсындарын киюге қарсы күресті, тері тұтқынының қатыгездігі туралы хабардар етті және мал шаруашылығында малды ұстауды өзгертті. Ол жақсы танылып, жақсы көрілгендіктен, адамдар оның үлгісіне еліктеп, жануарлар реформасына кеңінен ықпал етті. Фиске Эмарел Фрешельдің Мыңжылдық гильдиясымен байланысты болды. Ол қатаң вегетариандық және вивисекцияға қарсы болды.

Born in New Orleans, Louisiana, Minnie Maddern was the daughter of stage manager Thomas Davey and actress Lizzie Maddern. Coming from a theatrical family, she performed her first professional show at the age of three as the Duke of York in Richard III. She debuted in New York as a four year old in the play A Sheep in Wolf's Clothing. She toured extensively as a child, and was educated in many convent schools. She was a child prodigy, touring and performing in numerous productions. Leaving a life of domesticity, she returned to the theatre in 1893 as a playwright and director, having written one act plays such as A Light for St. Agnes, The Rose, and The Eyes of the Heart. She wrote several plays and collaborated with her husband in writing Fontenelle. Mr. Fiske directed virtually all of his wife's plays after their marriage. After her husband's unsuccessful production of Hester Crewe, Minnie Maddern debuted as Nora in A Doll's House by Henrik Ibsen, at the Empire Theatre in New York, launching Ibsen's career because of her outstanding performance. She is perhaps most famous for starring as Becky Sharp in the original 1899 production of Langdon Mitchell's Becky Sharp, a play based on William Makepeace Thackeray's Vanity Fair. Among her many triumphs on the Broadway stage were: Tess of the d'Urbervilles (1897, revival 1902), Love Finds the Way (1898), Becky Sharp (1899, revivals 1904, 1911), A Doll's House (1902), Hedda Gabler (1903, revival 1904), Leah Kleschna (1904–05), Salvation Nell (1908–09), The High Road (1912–13), Madame Sand (1917–18), a play about George Sand; Mis' Nelly of N'Orleans (1919), Helena's Boys (1924), Ghosts (1927), Ladies of the Jury (1929–30), as well as her self written plays The Rose (1905), The Eyes of the Heart (1905), A Light from St. Agnes (1906). Mrs. Fiske starred in everything from farce to tragedy and even appeared in a comedy with puppets Wake Up, Jonathan! (1921). Her final appearance on Broadway was in 1930 in an acclaimed production of The Rivals cast as Mrs. Malaprop. Her love for performing Ibsen over Shakespeare, and her position that Ibsen is the better study for actors, can not be overstated. She told The New York Times in January 1908:

Ibsen is of interest to the actor because properly to understand a role you must study the character from its earliest childhood. Most Ibsen men and women have lived their lives before the curtain rises. Shakespeare has often been pronounced tedious by actors because his characters require a great deal of study. But even Shakespeare seems easy when compared with the thought that must be bestowed upon Ibsen. The beautiful verse, the wonderful character drawing of Shakespeare furnish solutions of perplexing problems, but Ibsen is so elusive. He fascinates by his aloofness. He is the Wagner of the drama. Wagner struggled for understanding just as Ibsen has struggled. In 1916, in Harpers Weekly, Fiske published the first article to consider Charlie Chaplin as a serious artist. "It will surprise numbers of well meaning Americans," Fiske wrote, to learn that a constantly increasing body of cultured, artistic people are beginning to regard the young British buffoon, Charles Chaplin, as an extraordinary artist as well as a comic genius. Many thoughtful persons are beginning to analyze the Chaplin performances to discover his secret. It is the old, familiar secret of inexhaustible imagination, governed by the unfailing precision of a perfect technique. Although she was highly praised as an actor, she died poverty stricken, having fought against a group of producers that organized the Theatrical Trust or Syndicate. She fought against the wearing of the plumes of snowy and great egrets on hats, raised awareness of the cruelties of fur trapping, and changed the treatment of cattle on ranges. Because she was well known and loved, people followed her example and she was able to broadly influence animal reform. Fiske was associated with Emarel Freshel's Millennium Guild. She was a strict vegetarian and opposed vivisection.

Өлім

Фиске 66 жасында Нью-Йорк штатының Куинс округінде жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол және Харрисонның балалары болған жоқ. Шамамен 1915 жылы олар сәби ұлды асырап алды, ол Фиске ханым 1932 жылы қайтыс болған кезде жасөспірім болар еді.

Отбасы

Актриса Эмили Стивенс оның туысы болған, сондай-ақ жазушы Джек Лондонның бірінші әйелі Элизабет Маддерн де туысқан еді; ол сахна актрисасы Мерл Маддернмен де туыс болған. Эмили Стивенстің інісі және 23 жыл бойы Рочестер қауымдастық ойыншыларының директоры болған Роберт Стивенс де туыс еді.

Мұра мен құрмет

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Либерти" кемесі Флорида штатының Панама қаласында салынды және оның құрметіне аталды. 1961 жылы оның құжаттары (23 000 дана, салмағы 1400 фунт) АҚШ Конгресс кітапханасына тапсырылды.

Жарияланымдар

Биннс, Арчи, миссис Фиске және американдық театр. Нью-Йорк: Crown Publishers, 1955. Браун, Томас Оллстон, Нью-Йорк сахнасының тарихы, 1732 жылғы алғашқы қойылымнан бастап 1901 жылға дейін, 3-том, Нью-Йорк: Dodd, Mead & Company, 1903. Чэпмен, Джон және Гаррисон П. Шервуд, ред., 1894–1899 жылдардағы ең жақсы пьесалар, Нью-Йорк: Dodd, Mead & Company, 1955. Хэпгуд, Норман, Америка сахнасы, 1897–1900, Норвуд, Массачусетс: The Macmillan Company, 1901. "Ибсен немесе Шекспир?", New York Times, 18 наурыз, 1928 жыл, жексенбі. 9-бөлім, 4-бет. Мантл, Бернс және Гаррисон П. Шервуд, ред., 1899–1909 жылдардағы ең жақсы пьесалар, Филадельфия: The Blakiston Company, 1944. Винтер, Уильям, Уақыт қалтасы, 1- және 2-томдар, Нью-Йорк: Moffat, Yard and Company, 1913.