Кіріспе
Экономикалық негіздерге әсер етпейтін сыртқы кездейсоқ айнымалы. Экономикада "күн дақтары" (немесе кейде "бір күн дағы") термині сыртқы кездейсоқ айнымалыны білдіреді, яғни экономикалық негіздерге (мысалы, ресурстар, қалаулар немесе технология) әсер етпейтін кездейсоқ айнымалыны. Күн дақтары сонымен қатар сыртқы белгісіздік ұғымына да қатысты, яғни экономикалық негіздердегі өзгерістерден туындамайтын экономикалық белгісіздік. Дэвид Касс пен Карл Шелл "сыртқы кездейсоқ айнымалы" дегенді түсіндірудің ыңғайлы және арнайы емес тәсілі ретінде "күн дақтары" терминін енгізді.
In economics, the term sunspots (or sometimes "a sunspot") refers to an extrinsic random variable, that is, a random variable that does not affect economic fundamentals (such as endowments, preferences, or technology). Sunspots can also refer to the related concept of extrinsic uncertainty, that is, economic uncertainty that does not come from variation in economic fundamentals. David Cass and Karl Shell coined the term sunspots as a suggestive and less technical way of saying "extrinsic random variable".
Қолдану
Күтілімдердің кездейсоқ өзгерісі экономикаға әсер ете алатындығы туралы идея, тіпті олар негізгі факторлармен байланысы болмаса да, пікірталас тудырады, бірақ экономиканың көптеген салаларында кең тараған. Мысалы, Артур К. Пигудың айтуынша, «кәсіпкерлердің әртүрлі күтілімдері және басқа ештеңе де өнеркәсіптік құбылулардың тікелей және басты себебі болып табылады». Активтердің бағасы, қаржылық дағдарыстар, бизнес циклдері, экономикалық өсім және ақша-кредит саясаты сияқты салаларда осы «сыртқы» құбылуларды түсіндіру үшін «күндік дақтар» экономикалық модельдерге енгізілген. Эксперименталды экономика зерттеушілері күн дақтарының экономикалық белсенділікке қалай әсер ететінін көрсетті. Бұл атау 19 ғасырдың экономисі Уильям Стэнли Джевонсқа жасалған әдемі сілтеме, ол бизнес циклдарының үлгілерін күндегі нақты күндік дақтардың санымен байланыстыруға тырысқан, себебі олар ауа райының өзгеруіне және осы арқылы ауыл шаруашылығы өнімділігіне әкелуі мүмкін. Кейінгі зерттеулер күннің бизнес циклдарына әсер ететіні туралы гипотезаны растамайды. Алайда, күннің қор нарығына шағын, бірақ маңызды оң әсері бар, бұл, әдетте, трейдерлердің көңіл-күйіне байланысты болуы мүмкін.
The varying expectations of business men and nothing else, constitute the immediate cause and direct causes or antecedents of industrial fluctuations. 'Sunspots' have been included in economic models as a way of capturing these 'extrinsic' fluctuations, in fields like asset pricing, financial crises, business cycles, economic growth, and monetary policy. Experimental economics researchers have demonstrated how sunspots could affect economic activity. The name is a whimsical reference to 19th century economist William Stanley Jevons, who attempted to correlate business cycle patterns with sunspot counts (on the actual sun) on the grounds that they might cause variations in weather and thus agricultural output. Subsequent studies have found no evidence for the hypothesis that the sun influences the business cycle. On the other hand, sunny weather has a small but significant positive impact on stock returns, probably due to its impact on traders' moods.
Күн дақтарының тепе-теңдігі
Экономикада күн дақтарының тепе-теңдігі – нарық нәтижесі немесе ресурстардың бөлінуі экономикалық факторларға тікелей байланысты емес түрде өзгеретін экономикалық тепе-теңдік. Яғни, нәтиже "сыртқы" кездейсоқ факторға тәуелді, яғни бұл фактордың маңыздылығы тек адамдар оған маңыздылық беретіндігінен туындайды. Күн дақтарының тепе-теңдігі тұжырымдамасын Дэвид Касс және Карл Шелл анықтаған.
Терминологияның пайда болуы
Касс пен Шеллдің 1983 жылғы еңбегінде, мысалы, егер күн дақтары ауыл шаруашылығы өнімділігіне немесе басқа да маңызды айнымалыға нақты әсер етсе, Джевонстың жұмысында күн дақтарына қатысты белгісіздікті ішкі деп қарастыруға болады. Қазіргі заманғы экономикада бұл термин күн құбылыстарымен байланысты емес, керісінше, жалпы тепе-теңдік моделінің қалауларына, бөлуге немесе өндіріс технологиясына әсер етпейтін кездейсоқ айнымалыларды сипаттау үшін қолданылады. Қазіргі заманғы теория бойынша, мұндай негізгі емес айнымалы, егер ол күтулерге әсер етсе, тепе-теңдік нәтижелеріне әсер етуі мүмкін. Күн дақтарының тепе-теңдігі маңызды, себебі ол сыртқы белгісіздіктің бизнес циклдарға себеп болуы мүмкін деген мүмкіндікті ұсынады. Бұл идеяны алғаш пайдаланған және «өзін-өзі орындайтын болжам» терминін енгізген Азариадис, бұл терминді Роберт К. Мертоннан алған, экономикалық құбылулардың пайда болуын сипаттайтын толық динамикалық модельге сілтеме жасайды, себебі адамдар олардың болатынына сенеді. Роджер Фармер мен Майкл Вудфорд бұл идеяны авторегрессиялық модельдер класына дейін кеңейтіп, макроэкономикадағы Белгісіздік мектебінің негізін қалады. Күн дақтарының тепе-теңдігі динамикалық экономикалық модельдердегі белгісіздік мүмкіндігімен тығыз байланысты. Шекті сандағы тауарлар бар жалпы тепе-теңдік моделінде әрқашан теңдіктердің шекті тақ саны болады, олардың әрқайсысы басқа теңдіктерден оқшауланған. Тауарлардың шексіз саны бар модельдерде, оның ішінде көптеген динамикалық модельдерде, тепе-теңдік баға векторларының шектелген тізбегімен сипатталады. Егер саудагерлер жиынтығы уақыт өте келе өзгеретін болса, туу және өлім процесін қамтитын модельде, әдетте, белгісіз тепе-теңдіктердің ашық жиынтығы болады, онда кез келген тепе-теңдікке өте жақын басқа тепе-теңдік табылады. Бұл саладағы алғашқы зерттеулер ұрпақтардың алмасу моделінде жүргізілгенімен, Джесс Бенхабиб, Фермер және Фермер мен Гуо өндірістегі масштаб эффектісінің артуымен бизнес циклдарға да алып келетінін көрсетті.