Кіріспе

Тұқым қуалайтын ауру. Торсиялық дистония, сондай-ақ бұлшықет деформациялық дистониясы деп те аталады, бұл аурудың ерекшелігі – бұлшықеттердің қырысуынан туындайтын және бақылаусыз бұрмалануға әкелетін ауырсыну. Бұл дистония түрі балаларда жиі кездеседі, ал белгілері шамамен 11-12 жас шамасында басталады. Әдетте, ол бір қол немесе аяқ сияқты белгілі бір аймақтағы қырықулармен басталады, содан кейін дененің қалған бөлігіне таралады. Симптомдардың толыққанды дамып, қанағаттандырмайтын жағдайға жетуіне шамамен 5 жыл уақыт кетеді.

Себептер

Бұл ауру генетикалық бұзылыстан туындайды, ол Torsin A деп аталатын белоктың кемістігіне алып келеді. DYT1 геніндегі мутация Torsin A белгісіндегі глутамин қышқылының жоғалуына себеп болады. Torsin A – эволюциялық тұрғыдан сақталған AAA+ АТФаза. Кемістігі бар белок бұлшық қозғалысын және оны бақылаумен айналысатын нейрондар арасындағы байланысты бұзады. Бұл мутация көбінесе ата-анадан мұраға қалады, бірақ спорадикалық түрде де пайда болуы мүмкін. Ауру доминантты аллельмен шақырылады, яғни ауруға шалған адамға симптомдарды дамыту үшін мутацияланған DYT1 генінің бір ғана көшірмесі жеткілікті. Дегенмен, генді алып жүргендердің бар болғаны 30-40 пайызы ғана симптомдарды көрсетеді, бұл зерттеушілерді басқа да факторлардың әсер ететініне сендіреді.

Жіктеу

Денеге әсер ететін торсиялық дистонияның бірнеше түрі бар. Алайда, ерте басталатын торсиялық дистонияны тудыратын геннің басқа дистонияларға да себеп болуы белгісіз. Мойын дистониясы (спазмодикалық тортиколлис): Бас, мойын және омыртқаға әсер ететін дистонияның түрі. Бұл дистония басты және мойынды бір жақтан екінші жаққа бұру арқылы проблема тудыруы мүмкін. Блефароспазм: Бұл дистония түрі қақпақтардың еріксіз жиырылуына себеп болады. Бұл дистонияның ең маңызды мәселесі – қақпақтардың қасақана және белгісіз мерзімге жабылуы мүмкін. Оромандибулярлық дистония: Жақ, ерін және/немесе тілдің дистониясы. Жақ ұзақ уақыт бойы ашық немесе жабық тұруынан тамақтану және жұту қиын болуы мүмкін. Спазмодикалық дисфония: Дауыс шығару бауларының дистониясы. Бұл дистонияның асқынулары сөйлеумен байланысты және сөйлеудің дірілдеуі, сыбырлағандай сөйлеу немесе ойталмау сияқты белгілерге әкелуі мүмкін. Жазушының қисаюы (кәсіптік дистония): Қол және алқаның бұлшық еттеріне әсер ететін дистония. Бұл жазуға немесе басқа да қолдың ұсақ моторлық функцияларын орындауға тырысқанда пайда болады. Орофациалдық буккалды дистония (Meige's немесе Brueghal's синдромы): Блефароспазм және оромандибулярлық дистонияның комбинациясы. Ерте басталатын торсиялық дистония: Дистонияның ең ауыр түрі, ол қол немесе аяқтан басталып, дененің қалған бөлігіне тарап, көбінесе балалар мүгедектер коляскасына тәуелді болады.

Емдеу

Торсиялық дистонияны емдеуге болмайды. Дегенмен, аурудың белгілерін жеңілдету үшін бірнеше медициналық тәсілдер бар. Емдеу пациентке қатысты жекеше болуы керек, оның бұрынғы және қазіргі денсаулық мәселелері ескерілуі тиіс. Ем жоспарын жасаған дәрігер пациенттің денсаулығын жақсы білуі керек және барлық белгілерді қамтитын, ең созылмалы аймақтарға бағытталған емдеу жоспарын құруы керек. Көптеген науқастар үшін емнің бірінші қадамы – зақымдалған аймақтарды жақсырақ бақылауға көмектесу үшін физиотерапияның бір түрі. Бұл емдеу пациенттерге дене күйін түзетуге және қиындық тудыратын дене бөліктерін басқаруға көмектеседі. Емдеудің екінші қадамы – дәрі-дәрмектер. Дәрі-дәрмектер жүйке жүйесіндегі нейротрансмиттерлер бөліп шығаратын химиялық заттарға бағытталған, олар бұлшық қозғалысын реттейді. Бүгінгі күні қолжетімді дәрілерге антихолинергиялық, бензодиазепиндер, баклофен, допаминергиялық агенттер/допаминді азайтатын агенттер және тетрабеназин жатады. Әрбір дәріні төмен дозадан бастап, аурудың прогресіне және жеке тұлғаға тән жанама әсерлеріне қарай біртіндеп арттыру керек. Белгілі бір жерге бағытталған емдеу – ботулинистік токсин инъекциясы. Ол тікелей бұлшыққа инъекцияланады және оралмалы дәрілер сияқты әрекет етеді – нейротрансмиттерлерді бұғаттап. Инъекциялар ауруды емдемейді, бірақ оның белгілерін бақылауға көмектеседі. Торсиялық дистонияның белгілерін емдеудің төртінші тәсілі – хирургиялық араласу. Хирургиялық ем тек пациент оралмалы дәрілерге немесе инъекцияларға жауап бермеген жағдайда ғана жасалады. Операцияның түрі пациенттің дистониясының түріне байланысты таңдалады. Жүйелі шолулар көрсеткендей, кейбір пациенттер мидың терең стимуляциясы (МТС) арқылы емдеуден пайда көреді, бірақ зерттеулер қаржылық тәуелділікке ұшыраған болуы мүмкін.

Ауру таралуы

Бұл ауру көбінесе ашкенази еврейлерінде кездеседі. Нью-Хейвен қаласындағы Йель университетінің медицина мектебінің эпидемиология және халық денсаулығы бөлімі мәлімдегендей, ашкенази еврей халқы арасында торсиялық дистонияның пайда болуы туралы: "Бұл ғасырдың басына қарай жасалған есептерде ашкенази еврей (АЖ) отбасыларында ITD-нің бірнеше жағдайлары болған, олар сіңілілерде (Schwalbe 1908; Bernstein 1912; Abrahamson 1920) немесе ата-аналар мен балаларында (Wechsler and Brock 1922; Mankowsky and Czerny 1929; Regensberg 1930) кездескен. Яһуди және яһуди емес отбасыларда ITD мұрагерлік жолын алғаш рет толық зерттеген Земан мен Дайкен (1967), бұл аурудың екі популяцияда да толық емес жарылумен аутосомалық-доминантты түрде мұрагерлікпен берілетінін тұжырымдады. Олар ген жиілігі еврей емес халыққа қарағанда еврей халқында жоғары екенін көрсетсе де, мұрагерлік жолы немесе ауру механизмі бойынша ешқандай айырмашылық анықталған жоқ."

Зерттеу

1969 жылғы тоссионды дистониямен ауыратын науқастарға жасалған зерттеуде орташа IQ көрсеткіші жас, жыныс және этникалық шығу тегі жағынан сәйкес келетін бақылау тобынан 10 баллға жоғары болды.