Кіріспе

Аборт құқығын шектеу немесе жою мақсатындағы АҚШ Конституциясына ұсынылған түзетулер. "Адам өмірі туралы түзету" – АҚШ Конституциясына түзету енгізу жөніндегі бірнеше ұсыныстың атауы, олардың мақсаты 1973 жылғы Жоғарғы Соттың "Роу против Вейд" ісі бойынша қабылдаған шешімін күштен шығару болып табылады. Бұл шешімде абортқа тыйым салу конституцияға қайшы деп танылды. Осы түзетулердің бәрі "Роу против Вейд" шешімін жоюға бағытталған, бірақ көпшілігі Конгресс пен штаттарға абортты заңдастыруға тыйым салу арқылы одан да әрі баруды көздейді. Кейбір ұсыныстарда адам өмірі тұқымдану немесе ұрықтану сәтінен басталады деп қарастырылады. Бұл түзетулерді АҚШ-тың абортқа қарсы қозғалыстары қолдайды, ал АҚШ-тың аборт құқығын қорғайтын қозғалысы қарсы тұрады. 2022 жылға дейін бұл ұсыныстардың ешқайсысы қабылданып, күшіне енген жоқ, бірақ "Роу против Вейд" ісі бойынша Жоғарғы Соттың 2022 жылғы "Доббс против Джексон әйелдер денсаулығы ұйымы" ісі бойынша қабылдаған шешімімен толыққандай күштен шығарылды.

Адам өмірінің өзгеру тарихы

1973 жылдан бері Конгресте көптеген Адам өмірін қорғау туралы түзетулер ұсынылды, 1974, 1975 және 1981 жылдары Сенат Әділет комитетінде барлығы 20 күнге созылған тыңдаулар, басқа комитеттерде бірнеше тыңдаулар және көптеген палаталық дебаттар өтті. 1973 және 2003 жылдар аралығында Адам өмірін қорғау жөніндегі ұлттық комитет әртүрлі мәтіндерде 330 ұсыныс жасалғанын хабарлады, олардың көпшілігі комитеттерде қарастырылмай қалды. Адам өмірін қорғау туралы түзетудің ресми дауысқа жеткен жалғыз нұсқасы – 1983 жылғы 28 маусымда Сенатта 49 дауыспен қолдау тапқан Хатч-Иглтон түзетуі болды, ол қабылдау үшін қажетті 67 дауыстан 18 дауыс кем болды.

Хоган түзетуі

1973 жылғы 30 қаңтарда Реп. Лоуренс Хоган (R MD) ұсынған, 1-тармақ бойынша. АҚШ және ешбір штат, заңмен белгіленген тәртіппен, тұқымдану сәтінен бастап, ешбір адамды өмірден айырмайды; сондай-ақ, өз құзыреті шегінде, тұқымдану сәтінен бастап, ешбір адамға заң алдында тең қорғау құқығын жоққа шығара алмайды. 2-тармақ. АҚШ және ешбір штат, ауру, жасқа немесе қабілетсіздікке байланысты ешбір адамды өмірден айырмайды. 3-тармақ. Конгресс пен штаттар осы бапты тиісті заңнама арқылы іске асыруға құқылы.

Уайтхерст түзетуі

1973 жылғы 13 наурызда Г. Уильям Уайтхерст (Р-Вирджиния) тарапынан 1-тармақ бойынша ұсынылды. Осы Конституцияның ешбір ережесі штаттың, территорияның немесе Колумбия округінің, өзінің құзыретіне бағынатын кез келген аймаққа қатысты, аборт жасауға рұқсат беруіне, реттеуіне немесе тыйым салуына кедергі келтірмейді.

Берк түзетуі

1973 жылғы 12 қыркүйекте Джеймс Бёрк (DMA) ұсынған, 1-тармақ бойынша. Өмір сүру құқығына қатысты, осы бапта және АҚШ Конституциясының бесінші және он төртінші түзетулерінде қолданылған "адам" сөзі, оның ішінде олардың биологиялық дамуының кез келген сатысындағы туылмаған балаларына, жасы, денсаулығы, функциясы немесе тәуелділік жағдайына қарамастан, барлық адамдарға қолданылады. 2-тармақ. Ананың өміріне қауіп тудыратыны медициналық тұрғыдан анықталған жағдайларда, заңмен рұқсат етілген төтенше жағдайларда ғана ешбір адам аборт жасатпайды, сондай-ақ, осы заңға сәйкес, туылмаған баланың өмірін сақтау үшін барлық мүмкіндіктерді, жақсы медициналық тәжірибеге сәйкес пайдалануға тиіс. 3-тармақ. Конгресс пен штаттар осы бапты тиісті заңнама арқылы өз құзыреті шегінде іске асыруға құқылы.

Скотт түзетуі

1975 жылғы 6 маусымда сенатор Уильям Скотт (R VA) ұсынған, жүктілікті тоқтату шарттарын реттеу құқығы штаттарға тиесілі.

Ең маңызды түзету

Романо Маццоли (D KY) 1979 жылдың 5 сәуірінде ұсынған, әрбір адамның өмірге құқығы ұрықтанған сәттен бастап, жасына, денсаулығына немесе тәуелді болу жағдайына қарамастан, толыққанды беріледі.

Хэтч түзетуі

1981 жылғы 21 қыркүйекте сенатор Оррин Хатч (Р-Юта) ұсынған. Аборт жасау құқығы осы Конституциямен қамтамасыз етілмейді. Конгресс және штаттар абортты шектеуге және тыйым салуға бірдей құқықтарға ие: егер штаттың заңы Конгресс заңынан шектеулі болса, онда штат заңы жоғары күшке ие болады.

Хатч-Иглтон түзетуі

Сенатор Оррин Хатч пен сенатор Томас Иглтон (D MO) 1983 жылғы 26 қаңтарда ұсынды, және Сот жөніндегі комитетке жіберілді. Мәселе 22 ақпанда Конституция жөніндегі кіші комитетке жолданды, ал кіші комитет 28 ақпанда және 7 наурызда тыңдаулар өткізді. 23 наурызда кіші комитет "бір түзетумен толық комитет қарауына мақұлдады". Комитет 19 сәуірде түзетулермен бірге ұсыныссыз баяндама жасауды бұйырды, ал қаулы Сенатқа баяндалды және 7 шілдеде заңнамалық күнтізбеге қойылды. Қаулы ақыры 27 және 28 маусымда Сенаттың толық отырысында қарастырылды, бірақ 49-50 дауыспен қабылданбады.