Кіріспе

Operation Lifeline Sudan (OLS) – БҰҰ агенттіктерінің (атап айтқанда ЮНИСЕФ және Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы) және Оңтүстік Суданда жұмыс істеген шамамен 35 үкіметтік емес ұйымдардың консорциумы. Олар соғыс пен құрғақшылықтан зардап шеккен Оңтүстіктегі аймақтарға гуманитарлық көмек көрсетуді мақсат етті. Operation Lifeline Sudan 1989 жылдың сәуір айында Судан үкіметі мен Оңтүстік Судан көтерілісшілері арасындағы екінші Судан азаматтық соғысының нәтижесінде туындаған апатты ашаршылық пен басқа да гуманитарлық салдарға жауап ретінде құрылды. Бұл БҰҰ, Судан Үкіметі және Судан Халықтық Азаттық Қозғалысы/Армиясы (SPLM/A) арасындағы келіссөздердің нәтижесі болды. Мақсаты – олардың орналасқан жеріне немесе саяси көзқарасына қарамастан, барлық мұқтаж азаматтарға гуманитарлық көмек көрсету. Локичогио OLS үшін негізгі алдыңғы операциялық орталық болды. Бұл миссия 2005 жылғы Жалпы Бейбітшілік Келісіміне қол қойылғаннан кейін екінші Судан азаматтық соғысы аяқталғанға дейін жалғасты. Осы кезеңде 5 миллионнан астам адам ел ішінде көшіп қалды, ал 500 мыңнан астам адам көршілес елдерге қашқындар ретінде қашты. Конфликттің басқа елдерге қашқындар ағыны ретінде таралуы және дағдарыстың күшеюі туралы БАҚ-та кеңінен жарылған жаңалықтар БҰҰ сияқты ұйымдарды араласуға және гуманитарлық көмек көрсетуге итермеледі. Бұл бейтарап модельдің алғашқы сынақтарының бірі SPLM/A бақылауындағы Йирол қаласына және үкімет бақылауындағы Вау қаласына бірдей көмек тарату әрекеті болды. Екі тараптың да бұл ұсынысты қабылдамауынан халықаралық қауымдастық қызығушылық танытпай, бұл операцияны егемендікті ескермейтін жарнамалық трюк деп қарады. Нәтижесінде 1989 жылы Хартумда көмек көрсету операцияларына арналған конференция өтті, нәтижесінде Operation Lifeline Sudan БҰҰ-ның «шатыр ұйымы» болып бекітілді. Бұл екінші Судан азаматтық соғысының екі тарапына гуманитарлық көмек таратуға дипломатиялық заңдылық пен операциялық мүмкіндіктер берді. Келісімнің негізгі қағидасы – «тыныштық дәліздері» арқылы қажетті азық-түлік көмегін әуе немесе автомобиль жолдары арқылы қауіпсіз тасымалдау және бейтарап тарату мүмкіндігін қамтамасыз ету болды. Барлық тараптар дағдарысқа ұшыраған халыққа гуманитарлық көмек жеткізуге және оны тасымалдауға кедергі келтірмейді. Оңтүстік секторда Operation Lifeline Sudan Судан Халықтық Азаттық Қозғалысы/Армиясымен ынтымақтастығымен ерекшеленді. SPLM/A және оның аймақтық одақтастары мемлекеттік емес ұйымдар болғандықтан, OLS егемендікке қатысты халықаралық нормалармен шектелмеді. Әдетте, мұндай араласулар ішкі үкіметтің құрметімен жүзеге асырылады. Алайда, Operation Lifeline Sudan гуманитарлық көмек жеткізуде қиындықтарға тап болды, себебі тараптар оның мандатын құрметтемеді. Бұл қиындық екінші Судан азаматтық соғысының өршуімен күшейді, себебі үкімет пен оңтүстік көтерілісші топтардың басымдықтары соғыстың дамуымен өзгерді, бұл OLS келіссөздер жүргізген тараптардың мүдделеріне сезімтал ортаны құрды. Сонымен қатар, көптеген сарапшылар Operation Lifeline Sudan SPLM/A және басқа көтерілісші топтарды келіссөздер жүргізу және оларға көмек көрсету арқылы қолдады деп санайды. Бұл көмек әскери мақсаттарға жұмсалуы мүмкін деген алаңдаушылықты тудырады.