Кіріспе
Индуизмнің ежелгі санскрит киелі жазбаларының бірі – Чандогья Упанишад (санскрит: छान्दोग्योपनिषद्, IAST: Chāndogyopaniṣad) – индуизмнің Сама Ведасының Чандогья Брахманасына кірген санскрит мәтіні. Бұл ең көне Упанишадтардың бірі. Упанишад Самаведаның Тандия мектебіне жатады. Бұл ең ірі Упанишадикалық жинақтардың бірі, онда сегіз Прапатка (әдеби мағынада – лекциялар, тараулар) бар, олардың әрқайсысы көптеген томдардан тұрады, ал әр томда көптеген шумақтар кездеседі. Чандогья Упанишады әсем ырғақты құрылымымен, музыкалық аспаптар сияқты ежелгі мәдени элементтерге сілтеме жасауымен және кейіннен индуизмнің Веданта мектебінің негізі болған философиялық қағидалармен ерекшеленеді. Бұл Хиндуизмнің түрлі мектептерінің ғалымдары жазған кейінгі Бхасяларда (зерттеулер мен түсіндірмелерде) ең көп сілтеме жасалған мәтіндердің бірі. Мысалы, Ади Шанкарачарья өзінің «Веданта Сутра Бхасья» еңбегінде 810 рет Чандогья Упанишадтан үзінді келтірген, бұл басқа ешбір көне мәтіннен де көп.
The Chandogya Upanishad (Sanskrit: छान्दोग्योपनिषद्, IAST: Chāndogyopaniṣad) is a Sanskrit text embedded in the Chandogya Brahmana of the Sama Veda of Hinduism. It is one of the oldest Upanishads. The Upanishad belongs to the Tandya school of the Samaveda. It is one of the largest Upanishadic compilations, and has eight Prapathakas (literally lectures, chapters), each with many volumes, and each volume contains many verses. The Chandogya Upanishad is notable for its lilting metric structure, its mention of ancient cultural elements such as musical instruments, and embedded philosophical premises that later served as foundation for Vedanta school of Hinduism. It is one of the most cited texts in later Bhasyas (reviews and commentaries) by scholars from the diverse schools of Hinduism. Adi Shankaracharya, for example, cited Chandogya Upanishad 810 times in his Vedanta Sutra Bhasya, more than any other ancient text.
Этимология
Упанишадтың атауы «өлеңдік өлшем, поэзия тағылымы» деген мағынаны білдіретін Чанда немесе Чандас сөзінен туындаған. Мәтіннің мәні тіл, әндер мен ән-жырлардағы құрылым, екпін, ырғақ және интонацияның үлгілерімен байланысты. Бұл мәтін кейде Чандогья упанишад деп те аталады.
Хронологиясы
Чандогья Упанишада, б.з.д. 1-мыңжылдықтың басында жазылған болуы мүмкін, және ол ең көне Упанишадалардың бірі. Ғалымдар б.з.д. 800 жылдан 600 жылға дейінгі мерзімді қамтитын әртүрлі бағалаулар ұсынды, барлығы буддизмнің пайда болуына дейін жазылған. 1998 жылғы Патрик Оливельдің шолуына сәйкес, Чандогья б.з.д. 7-ші немесе 6-шы ғасырда, шамамен бір ғасырдай ауытқумен жазылған. Филипс Чандогьяның Брихадаранякадан кейін аяқталғанын айтады, екеуі де, болжам бойынша, б.з. 8-ші ғасырының басында жарық көрген.
Құрылымы
Мәтіннің сегіз Прапаткасы (प्रपाठक, лекциялар, тараулар) бар, әрқайсысы әртүрлі сандағы Хандалар (खण्ड, том) кіреді. Әр Ханданың әртүрлі тармақтары бар. Бірінші тарау әрқайсысы әртүрлі тармақтардан тұратын 13 томнан тұрады, екінші тарау 24 томнан, үшінші тарау 19 томнан, төртіншісі 17 томнан, бесіншісі 24 томнан, алтыншы тарау 16 томнан, жетіншісі 26 томнан, ал сегізінші тарау соңғысы болып 15 томнан тұрады. Брахмананың бірінші тарауы қысқа, ол неке тойы мен баланың дүниеге келуіне байланысты ырымдық әнұрандарды қамтиды. Чандогья Упанишадтың ерекшелігі – онда Брихадарняка Упанишадада да кездесетін көптеген дерлік бірдей үзінділер мен оқиғалар бар, бірақ олар нақты метрде келтірілген. Чандогья Упанишад, басқа Упанишадтар сияқты, тірі құжат болды. Әр тарауда кейінірек қосылған немесе араластырылған іздер бар, себебі құрылым, метр, грамматика, стиль және мазмұн күдікті мазмұн мен бөлімге дейін немесе кейін келтірілген нәрселермен үйлеспейді. Сонымен қатар, әртүрлі томдарға басқа дәуірде қосымшалар тіркелген болуы мүмкін. Клаус Виц Чандогья Упанишадын құрылымдық тұрғыдан үш табиғи топқа бөледі. Бірінші топқа I және II тараулар кіреді, олар негізінен тілдің құрылымымен, екпінімен және ырғақтық аспектілерімен, сондай-ақ оның көрінісімен (сөйлеумен), әсіресе Ом (ॐ, Aum) дыбысымен айналысады. Ол Ом дыбысын удгитха (उद्गीथ, ән, шырша) деп атайды және бұл дыбыстың мәні мынадай дейді: барлық тіршілік иелерінің мәні – жер, жердің мәні – су, судың мәні – өсімдіктер, өсімдіктердің мәні – адам, адамның мәні – сөйлеу, сөйлеудің мәні – Риг Веда, Риг Веданың мәні – Сама Веда, ал Сама Веданың мәні – удгитха. 1.4 бөлімінде мәтін Омның Жоғары Ән ішіндегі маңыздылығын атап көрсетеді.
Жақсылық пен жамандық барлық жерде болуы мүмкін, бірақ өмірлік принциптің өзі жақсы
Бірінші тараудың екінші томы Ом дыбысының талқылануын жалғастырып, оның қолданылуын Девалар (құдайлар) мен Асуралар (демондар) арасындағы күрес ретінде түсіндіреді. Бұл аллегорияда Праджапати жалпы адам болып табылады. Чандогья Упанишадтың 1.2 бөліміндегі жырда, құдайлар Удгитаны (Ом әнін) өздеріне алып, "осы [әнмен] біз демонды жеңеміз" деп ойлаған. Құдайлар Удгитаны иіс сезімі ретінде құрметтеген, бірақ демонды қарғады және содан бері жақсы және жаман иістерді сезінеміз, себебі ол жақсылық пен жамандыққа ұшырады. Талқылаушылар өз пікірлерін былай деп қорытындылады: Адам денесі – бұл көктегі әлем, ал Брахман (жоғары шындық) адам ішіндегі Атманмен (Өзбен) бірдей, бұл Веданта философиясының негізі. 3.13-ші томның 3.13.8-ші аяты адам денесінің жылуына дәлел келтіреді, осы жылудың астында Брахманның жасырын қағидасының көрінісі болуы керек. Пауль Деуссеннің айтуынша, бұл Сатапатха Брахмана 10.6.3-те Веданта философиясының негізгі қағидалары толыққанды айтылған ең көне үзінді, атап айтқанда – Атман (адамның ішіндегі Өз) бар, Брахман Атманмен бірдей, Құдай адамның ішінде. Бұл: Осы бөлімдегі ілімдер ғасырлар өткен соң, біздің заманымыздың 3-ші ғасырында өмір сүрген неоплатондық римдік философ Плотиннің "Энеадалар 5.1.2" еңбегінде қайтадан пайда болады. 3.15.1 аятында барлық байлық пен барлық нәрсе осы сандықта сақталады, ал 3.15.3 аятында ол бүлінбейтін екені айтылады. 3.15.4-тен 3.15.7-ге дейінгі аяттарда адам үшін ең жақсы пана – осы Ғалам мен Ведалар екені айтылады. Бұл бөлімде ұл баланың дүниеге келуіне байланысты бата айтылады. Чандогья Упанишадтың 3.17 бөлімінде бұл этикалық кодекстің ең алғашқы айтылуының бірі кездеседі. Бұл – Ахимса қағидасының ең алғашқы нұсқаларының бірі, ол кейіннен индуизмнің ең жоғары ізгілігіне айналды. Адам өмірінің Сома мерекесі ретіндегі метафорасы 3.17 бөлімінде яджня (оттық рәсімдер) арқылы сипатталған. Өлім – бұл рәсімнен кейінгі тазару. Бұл аяттар шамамен б.з.б. 800-600 жылдары математикалық ғылымдардың дамығандығын және қосымшаны көрсетеді. Екіншіден, 3.17.6 аятында Кришна Девакипұтр (санскрит: कृष्णाय देवकीपुत्रा) дана Гора Ангирасаның шәкірті болғаны айтылады. "Кришна – Девакидің ұлы" деген сөзді ғалымдар осы аяттың қосымшасы ма, әлде құдай Кришнадан өзгеше Кришна Девикапутра ма, деп зерттеді, себебі Кришна туралы Sandilya Bhakti Sutras трактаты, Нараяна Упанишад және Атарвасирас 6.9 сияқты кейінгі жинақтарды келтіреді, бірақ Чандогья Упанишадтың осы аятын келтірмейді. Басқалар Кришна мен Девика есімдерінің бір аятта кездесуінің сәйкес келуін оңай жоққа шығаруға болмайды және бұл Кришна кейіннен табылған, мысалы, Бхагавад-гитадағы Кришна болуы мүмкін деп мәлімдейді. 3.17.6 аятында Кришна Девакипұтр өмірдің теориясын үйренгеннен кейін Сома мерекесі екенін, сондай-ақ өлім төсегінде жатқан адамға арналған келесі Ведалық дұғаны үйренгенін айтады:
This premise, that the human body is the heaven world, and that Brahman (highest reality) is identical to the Atman (Self) within a human being is at the foundation of Vedanta philosophy. The volume 3.13 of verses, goes on to offer proof in verse 3.13.8 that the highest reality is inside man, by stating that body is warm and this warmth must have an underlying hidden principle manifestation of the Brahman. This, states Paul Deussen, is with Satapatha Brahmana 10.6.3, perhaps the oldest passage in which the basic premises of the Vedanta philosophy are fully expressed, namely – Atman (Self inside man) exists, the Brahman is identical with Atman, God is inside man. These are,
The teachings in this section re appear centuries later in the words of the 3rd century CE Neoplatonic Roman philosopher Plotinus in "Enneads 5.1.2". This chest is where all wealth and everything rests states verse 3.15.1, and it is imperishable states verse 3.15.3. The best refuge for man is this Universe and the Vedas, assert verses 3.15.4 through 3.15.7. This section incorporates a benediction for the birth of a son. The Chandogya Upanishad makes one of the earliest mentions of this ethical code in section 3.17. This is one of the earliest statement of the Ahimsa principle as an ethical code of life, that later evolved to become the highest virtue in Hinduism. The metaphor of man's life as a Soma festival is described through steps of a yajna (fire ritual ceremony) in section 3.17. Death is like ablution after the ceremony. These verses suggest a developed state of mathematical sciences and addition by about 800 600 BCE. Secondly, verse 3.17.6 mentions Krishna Devakiputra (Sanskrit: कृष्णाय देवकीपुत्रा) as a student of sage Ghora Angirasa. This mention of "Krishna as the son of Devaki", has been studied by scholars whether this part of the verse is an interpolation, or just a different Krishna Devikaputra than deity Krishna, because the much later age Sandilya Bhakti Sutras, a treatise on Krishna, cites later age compilations such as Narayana Upanishad and Atharvasiras 6.9, but never cites this verse of Chandogya Upanishad. Others state that the coincidence that both names, of Krishna and Devika, in the same verse cannot be dismissed easily and this Krishna may be the same as one found later, such as in the Bhagavad Gita. The verse 3.17.6 states that Krishna Devikaputra after learning the theory of life is a Soma festival, learnt the following Vedic hymn of refuge for an individual on his death bed,
Самваргавидия
Чандогья Упанишадасының төртінші тарауы патша Джанаструти және "арбалы адам" Рэйква туралы әңгімемен басталады. Әңгіменің негізгі ойы – "Самварга" (санскрит: संवर्ग, жұту, жинақтау, сіңіру) Видья, ол мәтіннің 4.3-томында баяндалған. Упанишада мәлімдейді, ауа құдайларды "өзіне жұтады", себебі ол отты, күн батқанда [С] күнді, ай батқанда [М] айды, кепкенде суды сіңіреді. Адамға келгенде, "прана" (өмірлік тыныс, өмір принципі) "өзіне жұтады", себебі ұйықтағанда прана адам ішіндегі көздер, құлақтар және сана сияқты барлық құдайларды сіңіреді. Чандогьядағы Самварга Видья Ведалық мәтіндер жинағында да кездеседі, мысалы, Шатапатта Брахмананың 10.3.3-тарауы және Каушитаки Упанишадасының 2.12–2.13-бөлімдері. Пол Деуссеннің сөзіне сәйкес, Самварга Видьяның жатқан мәні – ғарыштық құбылыстар мен жеке физиология бір-бірінің көрінісі болып табылады, сондықтан адам өзін бүкіл ғаламмен және барлық тіршілік иелерімен бірдей санауы керек. Сатьякаманың анасы балаға Упанишаданың мәтіндерінде жастығында көп саяхаттағанын және оның кім екені белгісіз екенін айтады. Білімге құштар ұл Ғаутама Харидруматаға барып, оның Брахмачарья мектебінде тұруға рұқсат сұрайды. Мұғалім сұрайды: "Балам, сен қай отбасыдан шыққансың?" Сатьякама анасының әкесін білмейтінін жауап береді. Дана жігіттің шыншылдығы "Брахман, Брахман туралы білімді іздеушінің" белгісі екенін жариялайды. Дана оны мектебінде оқушы ретінде қабылдайды. Дана Сатьякамаға төрт жүз сиырды бағып, олардың саны мыңға жеткенде қайта оралуын бұйырады.
Бес от пен екі жол теориясы
Чандогья Упанишаданың 5.3-тен 5.10-ға дейінгі томдары "Панчагнивидья", яки "бес от және өмірден кейінгі екі жол" доктринасын ұсынады. Бұл бөлімдер Сатапатха Брахмананың 14.9.1 бөлімінде, Брихадараньяка Упанишаданың 6.2 бөлімінде және Каушитаки Упанишаданың 1-тарауында табылған бөлімдерге дерлік толық сәйкес келеді. Пауль Деуссеннің айтуынша, бұл доктринаның көптеген ежелгі мәтіндерде кездесуі осы идеяның осы мәтіндерден бұрын пайда болғанын, және ежелгі дәуірдегі мәдени құрылымда маңызды ұғым болғанын көрсетеді. Өмірден кейінгі әкелердің жолы оларға ритуалдармен, құрбандықтармен, қоғамдық қызметпен және қайырымдылықпен өмір сүргендерге арналған – олар көкке өтеді, бірақ жаңа ғана аяқталған өміріндегі еңбектеріне пропорционалды түрде сонда қалады, содан кейін өткен өміріндегі мінез-құлқына байланысты күріш, шөптер, ағаштар, қарақұмыр, бұршақ, жануарлар немесе адамдар болып қайта дүниеге оралады. Өмірден кейінгі Девалардың жолы біліммен өмір сүргендерге немесе Ванпрастханың ормандық өміріне еніп, білімді, сенімді және шыншылдықты іздегендерге арналған – олар қайта оралмайды, ал өмірден кейін олар Брахманға қосылады. Бес үй иесі Уддалака Аруни есімді данаға келеді, ол өзінің білімінің жеткіліксіз екенін мойындайды және олардың бәрі Атман Вайшванара туралы білетін Аспати Кайкея патшасына баруды ұсынады.
"Атман бар, Светакетудің білімінің кілті бар" - "Тат Твам Аси"
Чандогья Упанишаданың алтыншы тарауында ғалымдар барлық Упанишадалық ілімдердің қорытындысы немесе негізгі қағидасы деп санайтын әйгілі "Тат Твам Аси" ("Сол Сенсің") нақылы бар. Бұл нақыл Упанишаданың 6.8-6.16 бөлімдерінің соңында тоғыз рет қайталанады. "Тат Твам Аси" нақылы Уддалака Аруни мен 24 жасар Шветакэту Аруней арасындағы әке мен баланың оқу әңгімесінде пайда болады, содан кейін әкесі баласын мектепке жіберіп: "Шветакэту, біздің отбасымызда ешкім мектепке бармаған, енді сен бар" дейді. Ал баласы 12 жылдық оқуды аяқтағаннан кейін үйге оралады. Осы материалдардан жасалған түрлі заттардың мәні өзгермейді, олардың тек пішіні ғана өзгереді. Сондықтан бір нәрсені түсіну үшін, оның мәнін зерттеу – көптеген көрініс тапқан формаларды түсіну жолы болып табылады. 2-томдағы мәтін, Уддалака арқылы, адамдардың Ғаламның қалай пайда болғаны туралы пікір таласы бар екенін айтады: бастапқыда екіншісі болмаған Сат (Сат, Ақиқат, Шындық, Барлық) болды ма, әлде екіншісі болмаған Асат (Асат, Ешнәрсе, Барлық емес) болды ма? Содан кейін ол жылуды жіберіп, өсіп-көбейе бастады. Жылу өз кезегінде көбейгісі келді, сондықтан суды жаратты. Су көбейгісі келгендіктен, тағамды өндірді.) Осы – түбір, осы – жанның мәні (атман), ол – барлық тірі жандардың ядросы. Ол – Ақиқат, ол – Шындық, ол – Өзің (атман), және Сен – Сол, Шветакэту. "Тат Твам Аси" тіркесі Махавакия деп аталады.
The Tat Tvam Asi precept emerges in a tutorial conversation between a father and son, Uddalaka Aruni and 24 year old Śvetaketu Aruneya respectively, after the father sends his boy to school saying "go to school Śvetaketu, as no one in our family has ever gone to school", and the son returns after completing 12 years of school studies. The various objects produced from these materials do not change the essence, they change the form. Thus, to understand something, studying the essence of one is the path to understanding the numerous manifested forms. The text in volume 2, through Uddalaka, asserts that there is disagreement between people on how the Universe came into existence, whether in the beginning there was a Sat (सत्, Truth, Reality, Being) without a second, or whether there was just A sat (असत्, Nothingness, non Being) without a second. This one then sent forth heat, to grow and multiply. The heat in turn wanted to multiply, so it produced water. The water wanted to multiply, so it produced food.) is this root, it is the essence (atman), it is at the core of all living beings. It is True, it is Real, it is the Self (atman), and Thou Art That, Śvetaketu. The "Tat Tvam Asi" phrase is called a Mahavakya.
Әлемдегі бірлік, адам мен оның жаппай шындық
"Чандогья Упанишада" 6.9 томда барлық Өзіктер өзара байланысты және біртұтас екендігі айтылады. Барлық жаратылыстардың ең ішкі мәні бірдей, бүкіл әлем – бір Шындық, бір ғана шындық, бір Өзік. "Өзік пен дене – тұз бен су сияқты", – делінген Упанишаданың 6.13 томдық бөлімінде. Тұз суда ерігенде, ол судың барлық жерінде болады, көзбен көруге болмайды, бірақ ол әрқашан бар және суға не істесе де мәңгілікке сақталады. Ол бағыт алады және өздігінен жолға шығып, бір күні үйіне жетіп, бақытқа ие болады. Соңғысы: "Маған, мырза, Өзік туралы білімді үйретіңіз, себебі Өзікті білетін адамның барлық азаптан және қайғыдан арылатынын естідім". Санаткумара алдымен Нарададан осы уақытқа дейін не білгенін сұрайды. Нарада Риг Веда, Сама Веда, Яджур Веда, Атхарва Веда, жырлар мен тарих, мифтер мен ежелгі әңгімелер, барлық рәсімдер, грамматика, этимология, астрономия, уақыт есебі, математика, саясат және этика, соғыс өнері, ойлау қағидалары, құдайлық білім, дұға білімі, жылан бағу, әруақтар туралы білім және өнер туралы білетінін айтады. Нарада Санаткумараға бұлардың ешқайсысы оны Өзікке жетертпегенін мойындайды және Өзік пен Өзік туралы білімді білуге ниетті екенін жеткізеді. Санаткумара Нараданың дүниелік білімге тым ден қойғанын, осыған дейін тек есімге ғана назар аударғанын айтады. Санаткумара Упанишаданың 7.1-бөлімінде дүниелік білімді құрметтеуге және бағалауға шақырады, бірақ барлық білімді Брахман ретінде ойлауға кеңес береді. Нарада Санаткумарадан оны түсіндіруін сұрайды және дүниелік білімнен артық не бар екенін білуді тілейді. Упанишаданың жетінші тарауының 2-26 томдарында Санаткумараның сөздерімен, сыртқы дүниелік білімнен ішкі дүниелік білімге, шекті ағымдағы білімнен шексіз Атман біліміне дейін, Өзік пен шексіз бақытқа қадам-сатымен жол ашатын үдемелі медитация иерархиясы ұсынылады. (Төменде аталған сөздер келтіріледі) Өзікті Шындық ретінде көріп, сезініп, түсінген адамға, Упанишада 7.26-бөлімінде былай делінеді: өмір принципі Өзіктен, үміт Өзіктен, естелік Өзіктен туындайды, сондай-ақ ақыл, ой, түсінік, зерде, сенім, сөз және барлық сыртқы дүниелік білім де Өзіктен шығады.
To one who sees, perceives and understands Self as Truth, asserts the Upanishad in section 7.26, the life principle springs from the Self, hope springs from the Self, memory springs from the Self, as does mind, thought, understanding, reflection, conviction, speech, and all outer worldly knowledges.
Білім мен Атманға жетудің жолдары
Упанишада 8.5 және 8.6-бөлімдерінде мұғалімнің басшылығымен шәкірт (брахмахарин, қараңыз: Брахмачарья) өмірі білімге жол ашады, ал медитация және ізденіс процесі Атманды түсіну құралы болып табылады. 8.5.1-тарауда оқушының мұндай өмірі яджна (оттық рәсімдер), истам (оттық рәсімдерде шалуға арналған құрбандықтар), сатраянам (қоғамдық оттық рәсімдер фестивалі), маунам (асқеттік үнсіздік рәсімі), анасакаянам (ораза тұру рәсімі) және арраянам (ормандағы жалғыз өмір) сияқты нәрселермен теңестіріледі. Осылайша, бөлімде айтылғандай, қасиетті білімді зерттеген және Брахман Атманды білуге ұмтылған адам үшін барлық сыртқы рәсімдердің формаларын іштен де орындауға болады. Бұл бөлім 8.5.3-аятта "ормандағы жалғыз өмір" мәдени дәстүрінің айтылуымен ерекшеленеді. Ашылу жолында Өзің мәңгілік қайғы-қасірет, азап және өлімнен азат, бақытты және тыныш екендігі, қалаулары, сезімдері және ойлары тиіс деңгейде болатын жаратылыс ретінде сипатталады. Содан кейін мәтін нағыз және жалған Атманды талдауды төрт жауап түрінде ұсынады. Төртіншісі – нағыз Өзің, терең ұйқыдан тыс күйдегі, басқалармен және бүкіл Әлеммен біртұтас Өзің. Бұл теория "санның төрт күйі" деп те аталады, ол сергек күй, арманды ұйқы күйі, терең ұйқы күйі және терең ұйқыдан тыс күй ретінде түсіндіріледі.
Білімділік, өзіндік құрметті білдіру
Брахманды білген адам қараңғылықтан түстер спектрін көруге және зұлымдықтан арылуға жетеді. Өзін-өзі тану – өлместік, ал өзін-өзі танушы Брахманды білетіндердің, патшалардың және халықтың даңқына ие болады. Өзін-өзі білетін, Ведаларды оқып, өзіне шоғырланған, барлық тірі жандарға зиян келтірмейтін және өмір бойы осылай өмір сүретін адам Брахма әлеміне жетеді және қайта оралмайды, – дейді Чандогья Упанишаданың соңғы тарауы. Клаус Виц Чандогья Упанишадасын қарастырып, «оның тарауларының байлығын жеткізу қиын: [U]ніверситеттің, өмірдің, сананың және тәжірибенің ең алуан түрлі аспектілері ішкі жолдарға дамиды. VI және VII тараулар терең және терең видьялардан тұрады». Джон Арапура былай дейді: «Чандогья Упанишада тілдің терең философиясын ән ретінде ұсынады, бұл Өзімнің орталық рөлін және оның екі емес екенін көрсетеді». Философ Артур Шопенгауэр Чандогья Упанишаданы құрмет тұтып, одан жиі цитата келтірді, әсіресе «Tat tvam asi» фразасын бағалады, ол неміс тілінде «Dies bist du» деп аударылады және ағылшын тілінде «This art thou» дегенмен теңеседі. Шопенгауэрдің айтуынша, Чандогья Упанишаданың маңызды ұстанымы – жанашырлық жекелендіруден өтеді, әрбір жеке тұлғаның жалғыз еріктің көрінісі екенін түсінеді; сіз – бүкіл әлем.