Кіріспе

Өлім тілегінің дұға циклі

Өлгендерге арналған қызмет немесе өлгендерге арналған тілек (латын тілінде Officium Defunctorum) – католик, англикан және лютеран шіркеулеріндегі Каноникалық сағаттардың қайтыс болған адамның жанының тыныштығы үшін оқылатын дұға циклі.

Тарих

Өлгендердің қызметі кейде Исидорға, Августинге, Амвросийге, тіпті Оригенге де жатқызылған. Католик энциклопедиясы бұл жатқызуларды негізсіз деп есептейді, оның 7-ші, тіпті 8-ші ғасырдан бұрын жазылмағанын дәлелдейді. Оның авторлығы Гораций де Турренің диссертациясында кеңінен талқыланады. Пьер Батиффол оны Мецтік Амалариусқа жатқызады, ол сакраменттің ішіндегі "Agenda Mortuorum" туралы айтады, бірақ авторлығын талап етпейді. Бюмер Бирон, керісінше, оны Алькуинге жатқызады, ол әртүрлі литургиялық мәтіндерді жазғаны мәлім, бірақ Фернан Каброл оны осы нақты қызметтің авторы деп санауға ешқандай себеп жоқ деп санайды. Грегориан антифонариясында өлгендердің мәзірі бойынша (agenda mortuorum) бір масса және бір қызмет бар, бірақ бұл бөлім қосымша екені мойндалады; одан да анығырақ бұл геласианға қатысты. Әйгілі Григорийдің мавриттік редакторлары оның құрамын Альбинус пен Лиеждік Этьенге жатқызуға бейім (Microl., lx). Бірақ егер осы қызметтің және массаның нақты түрін 9-шы немесе 8-ші ғасырдан бұрын табу мүмкін болмаса, бұл уақыттан бұрын өлгендерге арналған дұғалар мен қызмет болғандығы сөзсіз. Олар 5-ші, 4-ші ғасырларда, тіпті 3-ші және 2-ші ғасырларда да кездеседі. Псевдо-Дионисий, Ниссалық Григорий, Жером, Августин, Тертуллиан және катакомбалардағы жазулар осыны дәлелдейді (Қоршау, III, 76; ӨЛГЕНДЕР ҮШІН ДҰҒАЛАР; Каброл, "Өлгендер үшін дұға" "Rev. d'apologétique" журналының 1909 жылғы 15 қыркүйектегі саны, 881–93 беттер).

Тәжірибе және міндет

Өлгендерге арналған құлшылық бастапқыда қайтыс болғандарға жеке құрмет көрсету үшін құрастырылған және бастапқыда ресми сипаты болмаған. Тіпті 11, 12 және 13 ғасырларда оны негізінен діни ордендер (Клюниліктер, цистерциандықтар, картузиандықтар) орындаған, мысалы, Біздің Анамыздың Кішкентай Құлшылығы (Guyet, loc. cit., 465). Кейіннен ол барлық дін қызметкерлеріне міндеттелді және әдеттегі құлшылық өткізілген кезде міндетті болды. Оны оқу міндетін жою үшін қос және жартылай қос мерекелердің саны көбейтілді, себебі мұндай күндері оны оқудан босатуға болатын (Bäumer Biron, op. cit., II, 198). Әйгілі Пий V-нің жаңартқан Жинағы Өлгендерге арналған құлшылықты айдың алғашқы бос күніне, Адвент пен Ұзақ оразаның дүйсенбілеріне, кейбір тілшілік күндеріне және күлдір күндеріне белгіледі. Дегенмен, ол міндетті емес еді, өйткені сол папаның "Quod a nobis" бұйрығы оны міндетті етудің орнына, Біздің Анамызға арналған құлшылық пен Өкінішті Псалмдар сияқты ынталы түрде орындауға кеңес береді (Van der Stappen, "Sacra Liturgia", I, Malines, 1898, 115 б.). Қазіргі уақытта ол дін қызметкерлері үшін тек Барлық Жандар мерекесінде және белгілі бір жерлеу рәсімдерінде ғана міндетті. Кейбір діни ордендер (картузиандықтар, цистерциандықтар және т.б.) "Quod a nobis" бұйрығымен белгіленген күндері хорға жиналып оқу дәстүрін сақтап қалды.

Өтірік айту

Рим-католик шіркеуінің ежелгі дәстүрінде, 11 наурыз 1572 жылғы "Supremi omnipotentis Dei" бұйрығымен Папа Пий V күнәһар жырларын оқитындарға 50 күндік кешірім сыйлады. 2004 жылғы "Enchiridion Indulgentiarum" өлгендер үшін дұға ету рәсіміне ішінара кешірім береді.