Кіріспе

Финляндия азаматтық соғысының социалистік революциялық фракциясы (1918)
"Финляндияның Социалистік Жұмысшы Республикасы" деген атау тек 1918 жылдың 1 наурызында қол қойылған Финляндия халық делегациясы мен Ресей Халық Комиссарлар Кеңесі арасындағы шартта ғана пайда болды. Халық делегациясы бұрын Финляндия Республикасы (Suomen tasavalta) деген атауды қолданған, бірақ кеңес басшысы Владимир Ленин келіссөздер барысында атауға "Социалистік Жұмысшы Республикасы" деген сөздерді қосуды ұсынды. Кейіннен Халық делегациясы өз делегаттарын Лениннің талабына бойынсұнғаны үшін айыптады, себебі мемлекеттің ресми атын финдердің өздері анықтауы керек еді.

Мақсаттары

Қызыл Финляндия/ФСВР – скандинавиялық фин мәдениетінің мұрасына, Орталық Еуропадан тараған социалистік идеяларға негізделген, сондай-ақ фин аумағын кеңейту жоспарларын қамтитын социалистік мемлекет құруға жасалған әрекет болды. Олардың саяси көзқарастарында демократия принциптері болғанмен, Қызыл Финляндия негізінен революция мен азамат соғысының нәтижесі болғандықтан, саясатта зорлық-зомбылық пен соғыс әрекеттеріне басымдық берілді. Қызыл гвардия құрамында ФСВР-ді Кеңес Ресейімен біріктіруді қолдаған фин большевиктерінің шағын тобы да болды. ФСВР/Қызыл Финляндия ешқашан толыққанды мемлекеттік мәртебеге ие болған жоқ, өйткені Қызылдар 1918 жылғы 5 мамырда Азамат соғысында жеңіліске ұшырады.

Географиялық аймақ

Қызыл Финляндияның географиялық аумағы, сондай-ақ Ақ және Қызыл Финляндия арасындағы фронт сызығы шамамен 1918 жылдың 28 қаңтары мен 3 ақпаны аралығында белгіленді және 1918 жылдың наурыз айында Ақтардың жалпы шабуылына дейін көбінесе өзгеріссіз қалды.

Конституция жобасы

Фин халқының делегациясы, негізінен Отто Вилле Куусинен, 1918 жылғы 23 ақпанда фин социал-демократиялық принциптері мен санасы негізінде Қызыл Финляндия/ФСВР конституциясының жобасын жасап ұсынды. Бағдарламада марксистік пролетариат диктатурасының тұжырымы болған жоқ. Оның орнына демократиялық социализм идеясы көрінді, Швейцария мен АҚШ конституциялары және француз революциясы оған әсер еткен. Конституциялық модель фин азаматтарының көптеген демократиялық азаматтық құқықтарын қамтыды, оның ішінде саяси шешімдер қабылдауда референдумды кеңінен пайдалану, бірақ жеке меншік құқығы жойылды және мемлекеттік және жергілікті басқаруға берілді. Бұл жоба 1918 жылғы соғыста ФСВР жеңілгенге дейін Қызыл Финляндияда толыққанды әзірленіп, бекітілген жоқ. Финляндиядағы қаңтар революциясынан кейінгі саяси жағдай фин (орталықшыл) социалистер арасында конституция жобасы бойынша маңызды мәселе көтерді. Революция арқылы қол жеткізілген билік фин қоғамында демократияға нағыз мүмкіндік берер ме деген сұрақ туды. Демократия мен революция арасындағы қатынас социалистер үшін қайшылықты болды, себебі ақпан революциясы 1917 жылғы шілдеге дейін фин парламентін күшейтті; 1918 жылғы қаңтар революциясының басты мақсаттарының бірі парламентте социалистердің билігін қайта орнату болды. Финнің 1918 жылғы қызыл-ақ қақтығысын фин қызыл ардагерлері сынып соғысы, көтеріліс, (қызыл) бүлік және сәтсіз (қызыл) революция деп сипаттады.

Ленинмен қарым-қатынасы

Фин Социалистік Жұмысшы Республикасы Владимир Ленин басқарған Ресей Совет Федеративтік Социалистік Республикасы (РСФСР) тарапынан қолдау көрсетілгенімен, 1918 жылдың 1 наурызында осы екі тұрақсыз социалистік мемлекет арасында Қызыл келісімге қол қойылды. Алайда, екі мемлекеттің де өзінің азамат соғыстарымен күреске бағытталғандығына байланысты, ынтымақтастық пен үйлестірудің идеалды деңгейіне қол жеткізілмеді. Фин қызылдарының көпшілігінің мақсаты – бейтарап және тәуелсіз Финляндия құру болды, ал кейбіреулері Аунус, Виена Карелиясы және Ресей Карелиясының Петсамо аймақтарын Финляндияға қосуды талап етті. Ресей-фин Қызыл келісімі большевиктер үшін аса маңызды болған жоқ, себебі олар Германия империясымен бейбіт келіссөздер жүргізіп жатты. Нәтижесінде, Финляндия қызылдары мен ФСВР-ның тағдыры Ресей мен Германия арасындағы саяси шешімдермен айқындалды. Эдвард Гиллинг Қызыл келісім бойынша фин-орыс келіссөздерін бастаушы болды; ол, басқа нәрселермен қатар, Финляндиядағы орыс ықпалын азайту арқылы фин ақтары мен қызылдары арасындағы бейбіт келіссөздерге қол жеткізуді көздеді. Фин большевиктері, аз болғанымен, Финляндияның Қызыл гвардиясында ықпалды және белсенді болды, Лениннің Ресей федерализмін қолдады. Финляндия Петсамоны алды, бірақ Аunus және Виена мәселелері шешілмей қалды. Ленин 1917 жылғы революциядан кейін Ресейдің толық құлдырауын болдырмауды мақсат етті. Қазан революциясына дейін оппозицияда болған кезде, Ленин Ресей империясының бұрынғы құрамына кірген ұлттардың өзін-өзі анықтау құқығын басымдыққа қойды. 1917 жылдың қазан айында және 1918 жылдың қаңтарында билікті басып алғаннан кейін, большевиктердің саяси стратегиясы біртіндеп федерализмге қарай өтті. Финляндияға қатысты, Ленин оны Ресейге қосуды жоспарлады, бірақ Ресейдің азамат соғысы, Брест-Литовск келісімі, Германия армиясының Финляндиядағы әрекеттері, фин азамат соғысында ақ гвардиялықтардың жеңісі және фин социалистері арасындағы ұлтшылдық оның жоспарына тосқауыл қойды. Лениннің "социалистік" саясаты бұрынғы Романов империясының саясатын қайталады; елдің геосаяси орналасуы Ресей басшылығының оған қалай қарағанын анықтады (мысалы, Польша, Украина және Финляндияға қатысты).

Азаматтық соғыс

Финляндияда азамат соғысы басталғаннан кейін, 1918 жылғы 28 қаңтарда Кюллерво Маннер Қызыл үкіметтің Халық делегациясының төрағасы болып тағайындалды. Сол жылдың 10 сәуірінде қызылдар барлық басқару жүйесін қайта құрды және Маннер Қызыл Финляндияның жетекшісі және диктатордың өкілеттігімен Қызыл гвардияның Бас қолбасшысы болып тағайындалды. Қызылдар мен ақтар арасындағы соғыс қызыл басшылығының көп күшін жұмсады, және Тампере сияқты маңызды стратегиялық нысандарды ақтарға жоғалту жағдайды нашарлатты.

ФСВР жеңілісі

Финляндиялық азамат соғысы 1918 жылғы 5 мамырда Финляндияға неміс әскерлерінің басып кіруімен және оның салдарынан Финляндияның Қызыл гвардиясы мен ФСВР-ның жеңілісімен аяқталды. Соғыстан кейін, салыстырмалы түрде еркін және ұлтшыл әлеуметтік ортада, Скандинавия және Ресей мәдениетінің ықпалында туып өскен, негізінен Германия, Австрия және Чехословакияның (Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Австрия-Мажарстан) социалистік идеяларына ұшыраған, бастапқыда күшті және жақсы ұйымдастырылған фин социал-демократтары екіге бөлінді. Орталықшыл социалистер 1918 жылға дейінгі саяси мәдениетін сақтап, Финляндияның қоғамы мен саяси жүйесіне адалдығын сақтады, ал радикалды солшыл фракция 1918 жылдың тамызында Мәскеуде Финляндия Коммунистік партиясын құрды, оның басшыларының көп бөлігі Ресейде эмиграцияда тұрды, ал көптеген жақтастары Финляндияда қалды.