Кіріспе
XII ғасырдағы Бернард Клунидің "De contemptu mundi" ("Әлемді жек көру туралы") поэмасы – Бернард Клунидің ең белгілі туындысы. Бұл 3000 тармақты, қатты сынға толы, әлемдегі діни және дүниелік кемшіліктерге бағытталған сатиралық өлең. Ол ешкімді аямайды: дін қызметкерлері, монахтар, епископтар, тіпті Римнің өзі де өздерінің қателіктері үшін аяусыз жазаланады. Осы себепті оны алғаш рет Маттиас Флаций "Varia poemata de corrupto ecclesiae statu" (Базель, 1557) еңбегінде жариялаған, оны "теstes veritatis", яғни ортағасырлық қоғам мен шіркеудегі терең жемқорлықтың куәсі ретінде қарастырды. Протестанттар оны XVII және XVIII ғасырларда жиі қайта басып шығарды.
De contemptu mundi (On Contempt for the World) is the most well known work of Bernard of Cluny. It is a 3,000 verse poem of stinging satire directed against the secular and religious failings he observed in the world around him. He spares no one; priests, nuns, bishops, monks, and even Rome itself are mercilessly scourged for their shortcomings. For this reason it was first printed by Matthias Flacius in Varia poemata de corrupto ecclesiae statu (Basle, 1557) as one of his testes veritatis, or witnesses of the deep seated corruption of medieval society and of the Church, and was often reprinted by Protestants in the course of the seventeenth and eighteenth centuries.
Тақырыптар
Бұл Ювеналдың сатираларының христиандық нұсқасы өзінің дәуірінің кемшіліктері мен ақымақтықтарына жүйелі түрде қарсы тұрмайды. Бернардтың екі негізгі мәселеге ден қойғаны дұрыс айтылған: барлық материалдық ләззаттардың өткіншілігі және рухани қуаныштың мәңгілігі. Бұл тақырыптар Эвхерий Лиондықтан бұрынғы трактаттарында да кездеседі, оны Эразм 1520 жылы Базельде өңдеп, қайта жариялаған. Оның көк пен тозаққа қатысты жасаған суреттері, әдетте, Дантеге таныс болған: қатты суық, мұздай от, жейтін құрт, отты су тасқыны, сондай-ақ алтын ғасырдың көркем бейнесі мен Көк Патшалықтың сұлулығы кейде Дантеге тән гениальдыққа жетеді. Күнәнің ауырлығы, ізгіліктің тартымдылығы, жаман сананың азабы, Құдайға қорқатын өмірдің тәттілігі оның салтанатты дитирамбының тақырыптары ретінде көк пен тозақпен кезектеседі. Ол әйелдердің зұлымдығына (адамзат тарихындағы ең қатал айыптамалардың бірі), шараптың, ақшаның, білімнің, жалған серт берудің, бақсылықтың және т.б. зиянына қайта-қайта оралады. Латын тілінің нәзік, күшті және бай шебері өзінің замандастарының моральдық құлдырауына қатысты пайғамбарлық ашуын жеткілікті түрде жеткізе алмайтын сөздерді таба алмайды. Жас және симониялық епископтар, шіркеу ұйымдарының өкілдері, Курияның қызметкерлері, папалық легаттар және тіпті папаның өзі Дантеде немесе ортағасырлық соборлардың мүсіндеріндегідей қаталдықпен қарастырылады. Он екінші ғасырдың бірінші жартысында бұрынғы, қарапайым діни дәуірде белгісіз болған бірнеше жаңа зайырлы факторлар пайда болды: крест жорықтарының нәтижесінде сауда мен өнеркәсіптің өркендеуі, ортағасырлық қалалардың тәуелсіздігінің артуы, бенедиктин өмірінің зайырлылануы, бұрынғы қатал феодалдық әлемде сән-салтанат пен тұрмыстың жақсаруы, сондай-ақ 11 ғасырдың соңғы жартысындағы мемлекет пен шіркеу арасындағы қақтығысқа реакция. Клюни әндері – терең діни және тіпті мистикалық жанның адамзаттың жаңа идеалдары мен ұмтылыстарының алғашқы сезімінен туған зор қайғының көрінісі. Пайғамбар-уағызшы сондай-ақ пайғамбар: Антихрист Испанияда туды, ал Илия Шығыста қайта тірілді. Соңғы күн жақындап қалды, сондықтан нағыз христиан оянып, қазіргіде көтере алмайтын, діннің өзі енді жалғандық пен екіжүзділікпен бейнеленетін тәртіптің ыдырауына дайын болуы керек.
Құрылымы
Бұл өлеңнің метрі оның сөздік қорынан кем емес; ол үш бөлімге бөлінген дактилдік гексаметр, көбінесе буколикалық кесулермен, екі алғашқы бөлім арасында құйрықты ұйқастар мен әйелдік леонин ұйқасы бар; тармақтар техникалық тұрғыдан leonini cristati trilices dactylici деп аталады, және оларды көптеп құрастыру өте қиын, сондықтан автор осындай ұзақ еңбектің орындалуындағы басты күш ретінде құдайлық шабытты (Даналық пен Түсіну Рухының серпілісі мен құйылуын) жариялайды. Өлең былай басталады: Hora novissima, tempora pessima sunt — vigilemus. Ecce minaciter imminet arbiter ille supremus. Imminet imminet ut mala terminet, æqua coronet, Recta remuneret, anxia liberet, æthera donet. (Бұл соңғы күндер, ең жаман заман: серкеуік. Міне, жоғары Соткердің қауіпті келуі! Ол келіп, жамандықты тоқтатып, әділдерді тәжді, тураларды сыйлап, уайымдағандарды босатып, аспанды сыйға береді.) Шындығында, бұл салтанатты және сәнді өлең, бай және әуенді, бірақ оны бір отырыста оқуға болмайды, себебі әуежайға толу қаупі бар. Бернард Клуни білімді жазушы, және оның өлеңі XII ғасырдың бенедиктин монастырларының латын мәдениеті және Франциядағы католицизм туралы керемет әсер қалдырады.
Hora novissima, tempora pessima sunt — vigilemus. Ecce minaciter imminet arbiter ille supremus. Imminet imminet ut mala terminet, æqua coronet,Recta remuneret, anxia liberet, æthera donet. (These are the last days, the worst of times: let us keep watch. Behold the menacing arrival of the supreme Judge. He is coming, he is coming to end evil, crown the just, reward the right, set the worried free, and give the skies.) It is, indeed, a solemn and stately verse, rich and sonorous, not meant, however, to be read at one sitting, at the risk of surfeiting the appetite. Bernard of Cluny is an erudite writer, and his poem leaves an excellent impression of the Latin culture of the twelfth century Benedictine monasteries and Catholicism in France in general.
Аудармалар
Жеті жүз жыл өткен соң Ричард Тренч өзінің "Қасиетті латын поэзиясында" (1849 ж.) "Urbs Sion aurea, patria lactea" сөздерімен басталатын өлеңнің алғашқы шумақтарын жариялады. Джон Мейсон Нил поэманың осы бөлігін ағылшын тіліне аударып, "Алтын Иерусалим" деген атпен "Ортағасырлық әндер мен тізбектемелер" (1851) еңбегінде жариялады. Нил бұрынғы еркін аудармасына түзетулер мен қосымшалар енгізіп, оны "Бернардың ырғағы" (1858) атты еңбегінде қайта жариялады. "Алтын Иерусалим"; "Қысқа ғұмыр – біздің үлесіміз"; "Әлем өте жаман"; және "Саған, қымбат, қымбатты ел" сияқты көптеген танымал қазіргі заманғы әндер осы әйгілі өлеңнің бөліктерінен аудармалар болып табылады. Нейлдің аудармасынан туындаған төрт әнұранның ішінде Псалтирь гимнындағы мәтін ең танымал. Америкалық композитор Горацио Паркер 1893 жылы Бернар Клунидің "Hora novissima" поэмасының мәтінін пайдаланып оратория жазды.