Рим империясының жолдар картасы: Табула Пейтингериана
Tabula Peutingeriana
Рим империясының жол желісін көрсететін Табула Пейтингериана картасы туралы мақала. Көне Рим жолдары, география, тарих және ғылыми болжамдар талқыланады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим империясының жол желісінің картасы
Map of the road network in the Roman Empire
Табула Путингерияна (лат. "Путингер картасы"), сондай-ақ Путингердің табуласы немесе Путингер кестесі деп аталады, – көне Рим жол картасы (itinerarium) болып табылатын, Рим империясының жол желісі – cursus publicus-тың орналасуын көрсететін иллюстрацияланған карта. Карта – шамамен 1200 жылы жасалған, кейінгі антикалық түпнұсқаның пергамент көшірмесі. Ол Еуропаны (Иберия түбегі мен Британ аралдарынан басқа), Солтүстік Африканы және Азияның бір бөлігін, соның ішінде Таяу Шығысты, Персияны және Үндістанды қамтиды. Бір гипотеза бойынша, қазіргі карта император Августтың тұсында Агриппа дайындаған әлем картасының көшірмесін қамтитын 4- немесе 5-ғасырға жататын құжатқа негізделген. Алайда, Эмили Альбу қазіргі картаның негізі Каролинг кезеңіне жататын түпнұсқа болуы мүмкін екенін ұсынады. Альбудың пікірінше, картаны гуманист Конрад Цельтес ұрлаған болуы мүмкін, ол оны досы, экономист және археолог Конрад Путингерге мұра еткен, ал ол оны император Максимилиан I-ге кітап ұрлаудың ірі схемасының бөлігі ретінде табыс еткен. 16 ғасырдың неміс антиквары Конрад Путингердің есімімен аталған карта 1738 жылдан бері Венадағы Австрия Ұлттық кітапханасында (бұрынғы Императорлық сарай кітапханасы) сақталып келеді және Римдегі Кампус Агриппе ауданындағы Портикус Випсанияда, Ара Пацис ғимаратына жақын жерде қойылған. Картаның архетипіне қатысты ерте императорлық мерзімді американдық тарихшы Глен Боверсок қолдайды, бұл 4-ғасыр картасы үшін Рим Арабиясының анахронизмдеріне негізделген. Боверсок түпнұсқаның Випсаний Агриппа жасаған карта болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Бұл мерзімге сәйкес, картада қазіргі Неапольдің жанында орналасқан римдік Помпей қаласы да көрсетілген, ол 79 жылы Везувий тауының атқылауынан кейін қайта салынбаған. Бұл картаның түпнұсқасы, мүмкін, жалғыз сақталған көшірмесі 4- немесе 5-ғасырдың басында қайта қарастырылған. Онда 328 жылы құрылған Константинополь қаласы және 402 жылдан 476 жылға дейін Батыс Рим империясының орталығы болған Равеннаның маңыздылығы көрсетілген, бұл Леви мен Левидің пікірінше, бесінші ғасырдағы қайта қаралуды білдіреді, бірақ бұл пікір даулы. Карта 6,75 метр ұзындығы және 0,35 метр биіктігі бар үлкен түрмеден тұрады. Рим империясының сол кездегі ең маңызды үш қаласы – Рим, Константинополь және Антиохия – ерекше безендірумен белгіленген. Империяның барлық аумағынан басқа, картада Таяу Шығыс, Үндістан, Ганг, Шри-Ланка (Инсула Тапробане) және тіпті Қытай да көрсетілген. Сондай-ақ, қазіргі Малабар жағалауындағы Музирис қаласында (қазіргі Кодунгаллур) "Августқа арналған ғибадатхана" бейнеленген, бұл Үндістанның оңтүстік-батыс жағалауындағы Рим империясымен сауда жасаудың маңызды порты болған. Түрмелердің батыс жағында Марокко, Иберия түбегі және Британ аралдарының болмауы, сақталған көшірмеде он екінші түпнұсқа бөлігінің жоғалғанын көрсетеді; жоғалған бөлім 1898 жылы Конрад Миллердің күш-жігерімен қайта құрастырылды. Карта Рим жолдарының бойындағы пункттер арасындағы қашықтықтар көрсетілген "жол көрсеткіштеріне" негізделген сияқты. Саяхатшылар қазіргі заманғы карта сияқты күрделі құралдарға ие болмаған, бірақ олар жолда не күтіп тұрғанын және қаншалықты алыс екенін білуі керек болған. Путингер кестесі бұл жолдарды саяхат тәртібімен белгіленген пункттермен көрсетілген қадамды сызықтар сериясы ретінде бейнелейді. Пергамент беттерінің пішіні олардың дәстүрлі тіктөртбұрышты орналасуын түсіндіреді. Алайда, Птолемейдің жер картасының координаттарымен шамамен ұқсастық, кейбір авторларға түпнұсқа құрастырушылардың жерді бейнелеуге тырысқан болуы мүмкін деген үміт береді. Пункттер мен қалалар жүздеген функционалдық белгілермен көрсетілген, екі мұнаралы ғимараттың қарапайым белгісінен бастап үш үлкен қаланың күрделі жеке "бейнелеріне" дейін ажыратылады. Редакторлар Анналина мен Марио Леви жартылай сызбалық, жартылай суреттік белгілердің римдік картографиялық конвенцияларын, 4-ғасырдың авторы Вегеций сипаттаған маршрут пиктасының конвенцияларын қайталайтынын қорытындылады, бұл осы конвенцияның жалғыз белгілі куәсі.
Tabula Peutingeriana (Latin for "The Peutinger Map"), also referred to as Peutinger's Tabula or Peutinger Table, is an illustrated itinerarium (ancient Roman road map) showing the layout of the cursus publicus, the road network of the Roman Empire. The map is a parchment copy dating from around 1200 of a Late Antique original. It covers Europe (without the Iberian Peninsula and the British Isles), North Africa, and parts of Asia, including the Middle East, Persia, and India. According to one hypothesis, the existing map is based on a document of the 4th or 5th century that contained a copy of the world map originally prepared by Agrippa during the reign of the emperor Augustus (27 BC–AD 14). However, Emily Albu has suggested that the existing map could instead be based on an original from the Carolingian period. According to Albu, the map was likely stolen by the humanist Conrad Celtes, who bequeathed it to his friend, the economist and archaeologist Konrad Peutinger, who gave it to Emperor Maximilian I as part of a large scale book stealing scheme. Named after the 16th century German antiquarian Konrad Peutinger, the map has been conserved at the Austrian National Library (the former Imperial Court Library) in Vienna since 1738. and put on display in the Porticus Vipsania in the Campus Agrippae area in Rome, close to the Ara Pacis building. The early imperial dating for the archetype of the map is supported by American historian Glen Bowersock, based on numerous details of Roman Arabia anachronistic for a 4th century map. Bowersock concluded that the original source is likely the map made by Vipsanius Agrippa. This dating is also consistent with the map's inclusion of the Roman town of Pompeii near modern day Naples, which was never rebuilt after its destruction in an eruption of Mount Vesuvius in AD 79. The original Roman map, of which this may be the only surviving copy, was last revised in the 4th or early 5th century. It shows the city of Constantinople, founded in 328, and the prominence of Ravenna, seat of the Western Roman Empire from 402 to 476, which suggests a fifth century revision to Levi and Levi. but this is disputed. The map consists of an enormous scroll measuring 6.75 metres long and 0.35 metres high, The three most important cities of the Roman Empire at the time – Rome, Constantinople and Antioch – are represented with special iconic decoration. Besides the totality of the empire, the map also shows areas in the Near East, India and the Ganges, Sri Lanka (Insula Taprobane), and even an indication of China. It also shows a "Temple to Augustus" at Muziris (present day Kodungallur) on the modern day Malabar Coast, one of the main ports for trade with the Roman Empire on the southwest coast of India. On the western end of the scroll, the absence of Morocco, the Iberian Peninsula, and the British Isles indicates that a twelfth original section has been lost in the surviving copy; the missing section was reconstructed in 1898 by Konrad Miller. The map appears to be based on "itineraries", lists of destinations along Roman roads, as the distances between points along the routes are indicated. Travelers would not have possessed anything so sophisticated as a modern map, but they needed to know what lay ahead of them on the road and how far. The Peutinger Table represents these roads as a series of stepped lines along which destinations have been marked in order of travel. The shape of the parchment pages accounts for the conventional rectangular layout. However, a rough similarity to the coordinates of Ptolemy's earth mapping gives some writers hope that some terrestrial representation was intended by the unknown original compilers. The stages and cities are represented by hundreds of functional place symbols, used with discrimination from the simplest icon of a building with two towers to the elaborate individualized "portraits" of the three great cities. The editors Annalina and Mario Levi concluded that the semi schematic, semi pictorial symbols reproduce Roman cartographic conventions of the itineraria picta described by 4th century writer Vegetius, of which this is the sole known testimony.
Тарих
Картаны 1494 жылы Вормс қаласындағы кітапханадан неміс ғалымы Конрад Сельтес тауып алды. Ол өлер алдында бұл табылғанын жариялай алмады және 1508 жылы картаны Аугсбургтегі неміс гуманисті және антикварі Конрад Путингерге мұра етіп қалдырды. Карта осы есіммен аталады, ал оның нәзік болуына байланысты ол жұртшылыққа көрсетілмейді. Унгердің пікірінше, осы картаны «Пейтингер» деп атау – ұрлықты құрметтеумен тең. Кельтсті ұрлықпен айыптаған алғашқы ғалымдардың бірі теолог Иоганн Экк болды. Сельтес картаны Путингерге бергенде, ол кейін картаның тарихына әсер ететін және 1598 жылы жариялануына әкелетін нұсқаулар қалдырды: «Мен доктор Конрад Путингерге Antonii Pii жол картасын (Itinerarium Antonii Pii) мұра етіп беремін. Бірақ, оның өлімінен кейін оны қоғамдық пайдалануға, мысалы, кітапханаға беруді қалаймын және өтінемін». Алайда, карта Путингер мен оның ұлдарының қолында болған кезде, басқалар оған тек сирек жағдайларда ғана қол жеткізе алды. Содан кейін карта жоғалып, 1597 жылы Маркус Велсер (Велсерлер әулетінің мүшесі және Путингердің туысы) қайта табады. Картаға түсіндірме (Praefatio) жазған Велсердің сөзіне қарағанда, гуманист Беат Реннастың сипаттамасы «көптеген адамдардың оны тексеруге деген қызығушылығын оятты». Жоғалған кезде Путингер мен Велсер картаның факсимилелік нұсқасын жасауға тырысты, олар сақтап қалған эскиздер негізінде. Бұл эскиздер 1591 жылы жарық көрді, ал аталған Praefatio – туындының кіріспесі болды. 2007 жылы карта ЮНЕСКО-ның «Дүниежүзілік естелік тізіміне» енгізілді, осыған орай 2007 жылдың 26 қарашасында бір күндік көрме ұйымдастырылды. Оның нәзік күйіне байланысты, ол әдетте жұртшылыққа көрсетілмейді.
The map was discovered in a library in the city of Worms by German scholar Conrad Celtes in 1494, who was unable to publish his find before his death and bequeathed the map in 1508 to Konrad Peutinger, a German humanist and antiquarian in Augsburg, after whom the map is named. and due to its fragility is housed away from any public display. Unger opines that continuing to call this map "Peutinger" means honoring the pilfering. An early scholar who accused Celtes of the theft was the theologian Johann Eck. When Celtes gave the map to Peutinger, he left instructions that later would influence its subsequent history and finally lead to the publication in 1598: "I bequeath to Mr. Dr. Conrad Peutinger the Itinerarium Antonii Pii . ; I wish, however, and request that after his death it should be turned over to public use, such as some library." However, when the map was in the possession of Peutinger and his sons, others could only gain access to it directly on rare occasions. The map then became lost and was only rediscovered in 1597 by Marcus Welser (a member of the Welser family and relative of Peutinger). According to Welser, who wrote a commentary on the map (the Praefatio), it was the description of the humanist Beatus Rhenanus that "aroused an intense desire in many people to inspect it." During the time it was lost, Peutinger and Welser attempted to create a facsimile edition of the map from the sketches they kept. These sketches were published in 1591 and the above mentioned Praefatio was the work's introduction. In 2007, the map was placed on UNESCO's Memory of the World Register, and in recognition of this, it was displayed to the public for a single day on 26 November 2007. Because of its fragile condition, it is not usually on public display.
Баспа басылымдары
Карта брабанттық картограф Абрахам Ортелиус үшін көшіріліп, ол қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай 1598 жылы жарияланды. 1591 жылы Антверпенде алғашқы басылымның бір бөлігі («Fragmenta tabulæ antiquæ» деген атпен) Иоганн Моретус тарапынан басылды, ол 1598 жылдың желтоқсанында толық «Tabula» нұсқасын да Антверпенде басып шығарды. Иоганн Янсониус Амстердамда тағы бір нұсқасын шамамен 1652 жылы жариялады. 1753 жылы Франц Кристоф фон Шейб картаның көшірмесін жариялады, ал 1872 жылы неміс профессоры Конрад Миллерге картаны көшіруге рұқсат берілді. Содан кейін Еуропадағы бірнеше баспа үйлер көшірмелер жасады. 1892 жылы Уильямс және Норгейт баспасы Лондонда көшірмесін жариялады, ал 1911 жылы түпнұсқада жоқ Ұлыбритания аралдары мен Иберия түбегінің қалпына келтірілген бөлімдерін көрсететін парақ қосылды.
The map was copied for Brabantian cartographer Abraham Ortelius and published shortly after his death in 1598. A partial first edition was printed at Antwerp in 1591 (titled Fragmenta tabulæ antiquæ) by Johannes Moretus, who would print the full Tabula in December 1598, also at Antwerp. Johannes Janssonius published another version in Amsterdam, c. 1652. In 1753 Franz Christoph von Scheyb published a copy, and in 1872 Konrad Miller, a German professor, was allowed to copy the map. Several publishing houses in Europe then made copies. In 1892, publishers Williams and Norgate published a copy in London, and in 1911 a sheet was added showing the reconstructed sections of the British Isles and the Iberian peninsula missing in the original.