Венеция сағат мұнарасы

Кіріспе

Венециядағы Ренессанс дәуіріндегі сағат мұнарасы, Италия.

Венециядағы Сағат мұнарасы – Сан-Марко алаңының солтүстік жағында, Мерцерияның кіреберісінде орналасқан ерте Ренессанс дәуіріндегі ғимарат. Ол сағатты қамтитын мұнарадан және екі жағындағы төменгі ғимараттардан тұрады. Ол Procuratie Vecchie-нің шығыс жағымен жалғасады. Мұнара да, сағат та 15 ғасырдың соңғы онжылдығында салынған, бірақ сағаттың механизмі кейіннен көп өзгертілген. Сағат лагуна суларынан көрінетіндей етіп орналастырылды, сондай-ақ ол Венецияның байлығы мен даңқы туралы баршаға хабар берді. Мұнараның төменгі екі қабаты қаланың басты көшесі – Мерцерияға апаратын монументалды арка құрайды, ол саяси және діни орталықты (Пьяцца) коммерциялық және қаржылық орталықпен (Риальто) байланыстырады. Бүгінде бұл Венеция қалалық мұражайлар қоры басқаратын 11 нысанның бірі.

Жалпы сипаттама

Мұнараның жоғарғы жағындағы террасада белінен буынды қоладан жасалған екі алып мүсін тұр. Бірі егде, екіншісі жас, уақыттың өтуін көрсету үшін. Олар қой терісі кигендіктен шопандарды бейнелейтін болса немесе (олардың үлкен денесі алыстан көрінуі үшін қажетті) алыптар болса да, қоланың қара патинасынан оларды "маврлар" деп атайды. Қоңырау да түпнұсқа, және оған 1497 жылы Арсеналда құйған Симеоне Кампанато қол қойған. Осы деңгейден төмен қарай, ашық кітабы бар қанатты Әулие Марк Арыстаны, алтын жұлдыздары бар көк фон алдында бейнеленген. Бастапқыда Агостино Барбариго дожының (1486–1501) мүсіні арыстан алдында тізе бүгіп тұрған күйде болған, бірақ 1797 жылы, қала Наполеонға бағынғаннан кейін, француздар оны алып тастады, олар ескі режимнің барлық символдарынан қаланы тазартуға тырысты. Төменірек, жартылай дөңгелек галереяда алтынмен қапталған мыстан жасалған Құдай ана мен баланың мүсіні орналасқан. Екі жағында уақытты көрсететін екі үлкен көк панель бар: сол жақтағы сағат рим цифрларымен, ал оң жақтағы минуттар (әр 5 минут сайын) араб цифрларымен көрсетілген. Жылына екі рет, 6 қаңтардағы Эпифания күні мен Көктемнен кейінгі 40-шы күні келетін Көктем мерекесінде (екі күнді есептегенде), үш патша қанатты періштемен бірге, әдетте осы сандар орналасқан есіктердің бірінен шығып, Галереяны айналып, Құдай ана мен балаға бас иіп, содан соң екінші есіктен жоғалып кетеді. Төменде, рим цифрларымен 24 сағат көрсетілген, мармардан жасалған шеңберде көк және алтын түсті үлкен сағат тілі орналасқан. Күннің бейнесі бар алтын көрсеткіш осы шеңбердің бойымен қозғалып, күндізгі сағатты көрсетеді. Күн көрсеткішінің астындағы мармар шеңберде зодиак белгілері алтынмен бейнеленген (олар түпнұсқа және 1490 жылдарға дейін сақталып келген), олар күннің зодиактағы орнын көрсету үшін көрсеткіштен сәл баяу айналады. Сағат тілінің ортасында Жер (орталықта) және Ай орналасқан, ол өз фазаларын көрсету үшін айналады, ал оларды қозғалмайтын жұлдыздар қоршап тұр. Фон көк эмальмен жасалған. Төрт бұрыштағы кішкентай көк шеңберлер қазір қолданылмайды. Сағаттың астында екі қабатты арка орналасқан, одан Мерсерия көшесі Пьяццадан Риальтоға қарай шығады (Мерсерияның бұл бөлігі Мерсерия делл'Орологио (сағат көшесі) деп аталады). Ғимараттардың екі жағы да 18 ғасырдың басынан бері жеке-жеке дүкендер мен пәтерлер ретінде жалға беріліп келеді. Мұнараның екінші жағында арканың үстінде тағы бір үлкен сағат тілі орналасқан, ол Пьяццаға қарай көшемен келе жатқан адамдарға көрінеді. Бұл қарапайым сағат, оны да 24 сағат белгісі қойылған мармар шеңбер қоршап тұр, бірақ әрқайсысы 12 сағаттан екі қатарда. Күн көрсеткіші, сағатты көрсететін жалғыз қозғалатын бөлік осы жақта.

On a terrace at the top of the tower are two great bronze figures, hinged at the waist, which strike the hours on a bell. One is old and the other young, to show the passing of time and, although said to represent shepherds (they are wearing sheepskins) or giants (they are huge figures of great mass, necessary so that their form can be recognized at a distance) they are known as "the Moors" because of the dark patina acquired by the bronze. The bell is also original and is signed by Simeone Campanato, who cast it at the Arsenal in 1497. Below this level is the winged Lion of Saint Mark with the open book, before a blue background with gold stars. There was originally a statue of the Doge Agostino Barbarigo (Doge 1486–1501) kneeling before the lion, but in 1797, after the city had surrendered to Napoleon, it was removed by the French, who were purging the city of all symbols of the old regime. Below again, is a semi circular gallery with statues of the Virgin and Child seated, in gilt beaten copper. On either side are two large blue panels showing the time: the hour on the left in Roman numerals and the minutes (at 5 minute intervals) on the right in Arabic numerals. Twice a year, at Epiphany (6 January) and on Ascension Day (the Thursday 40 days after Easter, counting both days), the three Magi, led by an angel with a trumpet, emerge from one of the doorways normally taken up by these numbers and pass in procession round the gallery, bowing to the Virgin and child, before disappearing through the other door. Below this is the great clock face in blue and gold inside a fixed circle of marble engraved with the 24 hours of the day in Roman numerals. A golden pointer with an image of the sun moves round this circle and indicates the hour of the day. Within the marble circle beneath the sun pointer are the signs of the zodiac in gold (these are original and date from the 1490s), which revolve slightly more slowly than the pointer to show the position of the sun in the zodiac. In the middle of the clockface is the earth (in the centre) and the moon, which revolves to show its phases, surrounded by stars which are fixed in position. The background is of blue enamel. The smaller blue circles in the four corners are not now used. Below the clock is the archway, two storeys high, through which the street known as the Merceria leaves the Piazza on its way to the Rialto (This section of the Merceria is known as the Merceria dell'Orologio (of the clock)). The buildings on each side have been let off separately as shops and apartments since the early 18th century. On the other side of the tower, there is another great clock face above the arch, visible to people walking down the street towards the Piazza. This is a simpler affair, again surrounded by a marble circle marked with the 24 hours, but in two series of 12 hours each. The sun pointer, marking the hours, is the only moving part on this side.

Сағат мұнарасы мен сағаттың құрылысы

1490 жылы Санкт-Марк шіркеуінің солтүстік-батыс бұрышындағы ескі сағат, Санкт-Алипио сағаты, өте жағдайы нашар болды. 1493 жылы Сенат жаңа сағат құрылысын тапсырды. Сағат жасау жұмысы Реджо-Эмилиялық Жан Паоло мен Жан Карло Раниериге сеніп тапсырылды. 1495 жылы Сенат сағатты орналастыру үшін мұнараны Мерсерия көшесінің Пьяцца алаңынан шығатын жерге салуға шешім қабылдады. Ол үшін ғимараттар бұзылып, 1496 жылы құрылыс басталды. Мұнараның дизайны, стильдік ерекшеліктеріне байланысты (бірақ құжаттамалық дәлелдер жоқ) Мауро Кодуссиге жатқызылады. Мерсерия мұнараның табанындағы арка арқылы өтеді. Бұл қаланың маңызды көшелерінің бірі және Риальтоға жетелейді. Дебора Ховард Кодуссидің бұл идеяны Альбертидің 15 ғасырда жарық көрген «De re aedificatoria» («Құрылыс туралы») еңбегінен алғандығын түсіндіреді. Онда ол қалалар үшін мұнаралардың маңыздылығын және басты көшеге кіреберіс ретінде монументалды арканың сәйкестігін атап көрсетеді. Мурлардың бейнесін жасаған мүсіншінің аты нақты белгісіз. Олар көбінесе Паоло Савинге жатқызылады, бірақ 1984 жылы жарияланған мақала Антонио Риццоның ең мүмкін үміткер екеніне тоқталады. Олар 1494 жылы Амброзио Делле Анкор қоладан құйылды. Мұнара 1496 және 1497 жылдары салынды, содан кейін Раниерилердің қадағалауымен сағат механизмі орнатылды. Мұнара мен сағатты безендіруде ешқандай шығын аяланбады, көп мөлшерде ультрамарин және алтын жапырақ қолданылды. Тіпті «мурлар» да бастапқыда алтынмен қапталған. Мұнара мен сағаттың салтанатты ашылуы 1499 жылдың 1 ақпанында өтті. Санудо өзінің күнделігінде осы күні сағаттың жамылғысы алынып, алғаш рет Дож Пьяцца алаңынан шығып, Санта-Мария-Формозаға кешкі құлшылыққа бара жатқанда көрінгенін жазды. Ол оның үлкен шеберлікпен жасалғанын және өте әдемі екенін айтты. Кодусси 1504 жылы қайтыс болды, ал мұнараның екі жағындағы қанаттар 1506 жылға дейін қосылды (мүмкін, тұрақтылықты арттыру үшін). Барбаридің 1500 жылы жасаған Венецияның үлкен ағаш кескінінде жаңа салынған сағат мұнарасы қанаттар салынар алдында, екі жағындағы 12 ғасырлық Прокуратиден биіктеп тұрады. Бұл Прокуратилер қазіргі ғимараттардан төмен болды, тек бірінші қабаттағы аркалардан жоғары бір ғана қабаты болды, сондықтан мұнара Пьяцца алаңының сол жағындағы барлық ғимараттардан биік көтерілді. Қанаттар кейде Пьетро Ломбардиге жатқызылады, ол кейіннен Пьяцца алаңының сол жағындағы Прокуратилерді қайта жаңартуға қатысты, бірақ қанаттар айқын ерекшеліктерімен көзге түспейді және олар сол кездегі құрылыс менеджері болған Гонелланың жобасы болуы мүмкін. Қанаттар да бастапқыда қазіргідей екі қабатқа төмен болды, шатыры бар террасалар деңгейінде. Каналеттоның суретінде мұнара қанаттардың биіктігі ұлғайғанға дейін бейнеленген. Бұл мұнараның өзін биіктеп тұрғанын көрсетеді, соның арқасында ол үлкен қалаға кіреберіс ретінде маңызды мәлімдеме жасайды. 1500 жылы мұнараның соңғы есебі бекітілген кезде, егде Раниери қайтыс болды. Оның ұлы Венецияда қалып, сағатқа қарайтын болып белгіленді және оған жақсы табыс әкелетін ұн жөнелту құқығы берілді. Ол 1531 жылы қайтыс болғанға дейін Венецияда өмір сүрді.

By 1490 an old clock at the north west corner of St Mark's church, the clock of St Alipio, was in a very bad state and in 1493 the Senate commissioned the construction of a new clock. The making of the clock was entrusted to a father and son, Gian Paolo and Gian Carlo Ranieri, of Reggio Emilia In 1495 the Senate decided that a tower to hold the clock should be erected at the point where the street known as the Merceria leaves the Piazza. Buildings were demolished to make room for it and building started in 1496. The design of the tower is generally attributed on grounds of style (though without documentary evidence) to Mauro Codussi. The Merceria passes through the archway at the foot of the tower. It is one of the principal streets of the city and leads to the Rialto. Deborah Howard explains how the idea was probably derived by Codussi from Alberti's work 'De re aedificatoria' ("About Building"), published earlier in the 15th century, where he emphasises the importance of towers to a city and the appropriateness of a monumental archway as the entrance to its principal street. The name of the sculptor who modelled the figures of the Moors is not known for certain. They have been most often attributed to Paolo Savin, but an article published in 1984 reached the conclusion that the most likely candidate is Antonio Rizzo. They were cast in bronze in 1494 by Ambrosio Delle Anchor. The tower was built during 1496 and 1497 and the mechanism of the clock was then built into it under the supervision of the Ranieri. No expense was spared in the decoration of the tower and the clock, using quantities of ultramarine and gold leaf. Even the 'Moors' were originally gilded. The inauguration of both tower and clock took place on 1 February 1499. Sanudo wrote in his diary for this day that the clock was uncovered and seen for the first time as the Doge was leaving the Piazza to go to hear vespers at Sta Maria Formosa, adding that it was made with great ingenuity and was most beautiful. Codussi died in 1504 and the wings on either side of the tower were added by 1506 (perhaps to give greater stability to the whole). Barbari's great woodcut of Venice dated 1500 shows the newly built clock tower before the wings were built, rising high above the original 12th century Procuratie on either side. These Procuratie were lower than the present buildings, with only one storey above the arches on the ground floor, so that the tower then rose high above all the buildings on that side of the Piazza. The wings are sometimes attributed to Pietro Lombardi, who was later to rebuild the Procuratie on the same side of the Piazza, but the wings are of no great distinction and more probably designed by Gonella who was then the proto (buildings manager) of St Mark's. The wings were also originally two storeys lower than today, with the roof at the level of the existing terraces. A drawing by Canaletto shows the tower before the increase in the height of the wings. This makes the tower itself appear higher so that it makes a more positive statement as the grand entrance to a great city. By 1500, when the final account for the tower was passed, the elder Raineri had died. It was arranged that his son should remain in Venice to look after the clock and he was granted flour concessions which would give him a good income. He lived in Venice until his death in 1531.

Ғимарат пен сағаттың өзгеруі

Сағат туралы егжей-тегжейлі және техникалық ақпаратты сағатқа арналған жеке мақалада қараңыз. 1531 жылы Карло Райнери қайтыс болғаннан кейін сағат дұрыс жұмыс істемей бастады. Ондық кеңес сағатты жұмыс істеуге жауапты болатын және мұнараның бір қанатында тұратын тұрақты күзетшіні тағайындауға шешім қабылдады. Кейін, 1551 жылы, сол кездегі Санкт-Марк шіркеуінің сәулетшісі болған Жакопо Сансовиноға мұнара мен сағаттың жағдайы туралы есеп беру тапсырылды. Үлкен жөндеу жұмыстары қажет болды, бірақ 1581 жылы оның ұлы Франческо Венецияны сипаттағанда, бәрі жақсы болған сияқты. 1663 жылға дейін сағат беті тазартылып, көк және алтын түстері «жаңадай» етіп қайта жаңартылды. Осы уақытқа дейін сиқырлылардың шеруі күнделігі емес, тек белгілі бір мерекелерде және Аспанға көтерілу күні тойланатын кезде күннің әр сағатында өтті. 1750 жылы мұнара мен сағатқа жөндеу және қалпына келтіру қажет болды. 1751 жылы ғимараттарды қалпына келтіру үшін Джорджио Массари жұмысқа алынды. 1755 жылы мұнараның екі жағындағы қанаттардың төбесіндегі террасалардың үстіне екі қосымша қабат салу жұмыстары басталды. 1757 жылы Андреа Камерата Массариден жауапкершілікті қабылдады. Сол жылы жертөле қабатының алдыңғы жағындағы сегіз бағана қосымша беріктік үшін қосылды деп есептеледі. Бартоломео Феррасина сағат механизмін қалпына келтіру үшін таңдалды. Ол үлкен өзгерістер енгізіп, қозғалысты бұрыштық эскапменттен маятник жүйесіне ауыстырды, бұл әлдеқайда дәл болды. Сағат бетіндегі бұрынғыда планеталардың орталық Жерді айналып жүргенін көрсеткен жолақтар алынып тасталды. Сағат бетіндегі мәрмәр шеңбер, қазіргідей, 24 сағатпен белгіленген, 12 сағаттың екі сериясын көрсететін шеңбермен жабылды. Мориандар да қоңырауды 12 сағаттық циклдармен, арнайы сақиналармен, қоңыраудың 132 соққысын қамтиды. Бұл өзгерістер 1757 жылы аяқталды. Феррасина содан кейін көп жылдар бойы жұмыс істемеген сиқырлылардың шеруіне назар аударды және жаңа механизм 1759 жылы Аспанға көтерілу күні салтанатты түрде іске қосылды. Тозуды болдырмау үшін, бұл механизм Аспанға көтерілу күнінен кейінгі екі апта ішінде ғана жұмыс істеді. 1855 жылы қайтадан жөндеу жұмыстары қажет болды. Мұнараның жоғарғы қабаты нығайтылып, баспалдақтардың орнына темір баспалдақтар орнатылды. 1858 жылы Луиджи де Лусия сағат механизмін жөндеп, одан әрі өзгерістер енгізді, бірақ Феррасина жасаған өзгерістердің негізгі элементтерін сақтады. Осы кезде уақытты бұрынғыдан да дәл анықтауға мүмкіндік беретін жаңа мүмкіндік қосылды. Сағат бетінің үстінде, Мәриям мен баланың екі жағындағы есіктерде панельдер пайда болды. Сол жақтағылар сағатты, ал оң жақтағылар минуттарды (әр 5 минут сайын ауысады) көрсетті, әрқайсысы көк түстегі фонға ақ әріптермен жазылған. Бұл сандар сиқырлылардың жолын бөгеп, оларды шеру кезінде жолдан алып тастау үшін қосымша механизмдер жасалды. Бастапқыда олар түнде көріну үшін газ шамдарымен жарықтандырылды. Бұл сандарды басқару механизмі қиындық туғызды және 1866 жылға дейін дұрыс жұмыс істемеді. 1865-66 жылдары Антонио Тревисан мен Винченцо Эмо басқа да жақсартулар мен өзгерістер енгізді. Сағаттың негізгі бетіндегі 12 сағаттық екі цикл 1900 жылға дейін сақталды, содан кейін олардың астында бастапқы 24 сағаттық шеңбер ашылып, алынып тасталды. 1953 жылы қосымша түзетулер жасалды, ал соңғы, күрделі жөндеулер мен өзгерістер (кейбіреулері сағаттанушылар арасында пікір тудырды) 1998 жылдан 2006 жылға дейін (мұнара мен сағат алғаш рет аяқталғаннан кейін бес жүз жыл өткен соң) жүргізілді.

For more detailed and technical information about the clock, see the separate article on the clock. By 1531, after the death of Carlo Raineri, the clock was already not working properly. The Council of Ten decided that a permanent keeper must be appointed to live in a wing of the tower and be responsible to keep the clock in working order. Later, in 1551, Jacopo Sansovino, then the architect responsible for St Mark's, was instructed to report on the state of the tower and clock. Major repairs were required, but by 1581, when his son, Francesco, published his description of Venice, all appears to have been in order. Shortly before 1663 the clock face was cleaned and the blue and gold colours restored 'like new'. Already by this date the procession of the Magi did not take place daily but only at certain festivals and also every hour of the day on every day while the Ascension Day celebrations lasted. By 1750 both tower and clock were badly in need of repair and restoration. In 1751 Giorgio Massari was employed to restore the buildings. In 1755 work started to add two additional floors above the roof terraces of the wings on either side of the tower. Andrea Camerata took over from Massari in 1757. The eight columns on the front of the ground floor were added in that year, presumably for extra strength. Bartolomeo Ferracina was chosen to restore the clock mechanism. He made very extensive alterations, changing the movement from a foliot escapement to a pendulum system, which was much more accurate. The bands in the clock face which had previously shown the apparent movement of the planets round a central earth were removed. The marble circle round the clock face which had been marked, as now, with 24 hours, was covered by a circle showing two series of 12 hours and the Moors were also made to strike the bell in 12 hour cycles, with special rings involving 132 strokes of the bell, at midday and midnight. These changes were complete by 1757. Ferracina then turned his attention to the procession of the Magi, which had apparently not worked for many years, and the new mechanism was inaugurated on Ascension Day 1759. In order to prevent undue wear and tear, this continued to work only during the fortnight after Ascension Day. By 1855 repairs were needed again. The top floor of the tower was reinforced and staircases were replaced by iron stairs. In 1858 Luigi de Lucia repaired and made further alterations in the clock mechanism, but preserving the essentials of the changes which had been made by Ferracina. At this time a completely new feature was added, so that the time could be read more accurately than was previously possible. Panels were made to appear in the doorways on either side of the Virgin and child, above the clock face. Those on the left show the hour while those on the right show the minutes (changing every 5 minutes), each with white letters on a blue background. The numbers blocked the route of the Magi and additional machinery was designed to lift them out of the way when the processions took place. They originally had gas lights behind them so that they could be read at night. The mechanism operating these numbers caused trouble and was not working properly until 1866. Other improvements and alterations were also made in 1865/66 by Antonio Trevisan and Vincenzo Emo. The two 12 hour cycles round the main face of the clock remained until about 1900 when the original 24 hour circle was discovered beneath them and they were removed. Further adjustments were made in 1953 and the latest, extensive series of repairs and alterations (some causing controversy amongst horologists) were carried out from 1998 to 2006 (five hundred years after the tower and clock were first completed).

Сағат мұнарасына бару

Ғимараттың ішіндегі баспалдақтар (қалыптыдан тік және тар) жол бойы сағат механизмінен өтіп, шатырдағы терасқа шығуға мүмкіндік береді. Экскурсиялар (итальян, ағылшын және француз тілдерінде) алдын ала брондалуы тиіс.

Әр түрлі

Германияның Лейпциг қаласындағы Крох биік үйі, Венециядағы Святой Марк сағат мұнарасының үлгісімен салынған.