Кіріспе

Лондондағы мекеме 2017 жылы, Дэн Плештің (Лондонның SOAS университетінің Халықаралық зерттеулер және дипломатия орталығының директоры) және басқа зерттеушілердің БҰҰ-ға бағытталған науқанынан кейін, БҰҰ Соғыс қылмыстары комиссиясының мұрағаты каталогының онлайн іздеуге қолайлы нұсқасын жариялады. Бұл мекемеде сонымен қатар Халықаралық іздеу қызметі архивінің Ұлыбританияға тиесілі цифрлық көшірмесі де сақталады, ал оның түпнұсқасы Германияның Бад-Арольсен қаласындағы Арольсен мұрағаты – Нацистік қуғын-сүргін жөніндегі халықаралық орталықта сақталған.

Тарих

Алфред Винер, еврей дінін ұстанатын неміс, «Германиялық еврей азаматтардың орталық бірлестігі» (Centralverein deutscher Staatsbürger jüdischen Glaubens) үшін жұмыс істеді – еврей азаматтық құқықтарын қорғайтын ұйым. Ол антисемитизмнің күшеюін жылдар бойы құжаттап отырды. Ол кітаптар, фотосуреттер, хаттар, журналдар және басқа да материалдарды, соның ішінде мектеп оқулықтары мен балалар ойындарын жинап, нацистік үгіт пен оның нәсілшіл доктриналарының таралуын тіркеді. 1933 жылы Винер Германиядан Амстердамға қашып кетті, онда ол «Еврей орталық ақпарат бюросы» (JCIO) басшысы болды. Доктор Дэвид Коэн бюроның президенті болды. Коэн – еврей босқындары комитетін құрған белгілі голланд еврейі. Комитет өз басылымдарында JCIO жұмысын пайдаланды және JCIO-ға қаржылық көмек көрсетті. 1938 жылдың қарашасында «Кристалл түнінен» кейін Винер мен JCIO архиві Ұлыбританияға көшірілді. Винердің әйелі Маргарет (туған тегі Саулман) және үш қызы – Рут, Ева мен Мирьям Нидерландта қалды. 1943 жылдың 20 маусымында оларды нацистер тұтқындап, Вестерборк транзиттік лагеріне жіберді. 1944 жылдың қаңтарында жеті ай Вестерборкта болғаннан кейін отбасы Берген-Белсенге депортацияланды. 1945 жылдың қаңтарында нацистер мен АҚШ арасында тұтқындарды алмастыруға сирек мүмкіндік туды. Винерлер осы алмасуға таңдалып, Швейцарияға жеткізілді. Бірақ Маргарет көп ұзамай ауырып, сапарға шығуға шамасы келмеді. 1945 жылдың 25 қаңтарында ол швейцариялық ауруханаға түсті және бірнеше сағаттан кейін қайтыс болды. Содан кейін Рут, Ева және Мирьям «Грипсхольм» кемесіне мінді, ол Нью-Йоркке бағытталды, онда олар әкелерімен қайта қосылды. Жинақ 1939 жылдың 1 қыркүйегінде, нацистердің Польшаға шабуыл жасаған күні Лондонда ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін кітапхана Ұлттық социализм және Треті рейх туралы кең жинақтарын Біріккен Ұлттар Ұйымының соғыс қылмыстары жөніндегі комиссиясына соғыс қылмыскерлерін сотқа тарту үшін материал беруге пайдаланды. Жиын жиі «Доктор Винердің кітапханасы» деп аталды, бұл соңында оның атауын өзгертуге әкелді. Кітапхана 1946 жылдың қарашасынан бастап (1983 жылға дейін жалғасты) екі айда бір рет шығатын бюллетень жариялады, ол кітапхананың өзінің материалдарына көп сіңіп кірді. 1950-1960 жылдары маңызды міндеттердің бірі – куәгерлердің естеліктерін жинау болды, бұл кітапхананың бірегей және маңызды бөлігіне айналған ресурс еді. Бұл естеліктер сұхбат алатын мамандар тобы арқылы жүйелі түрде жиналды. 1964 жылы Қазіргі заманғы тарих институты құрылды және Винер кітапханасы аясында Еуропа тарихының қазіргі заманғы саласын зерттеуді қолға алды. 1974 жылы қаржылық қиындықтар туғанда коллекцияның бір бөлігін Тель-Авивке көшіру туралы шешім қабылданды. Көшуге дайындық кезінде коллекцияның көп бөлігі сақтау үшін микрофильмделді. Кітапхананы көшіру жоспарлары 1980 жылы көліктер басталғаннан кейін тоқтатылды, нәтижесінде Тель-Авив университетінің кітапханасында жеке Винер кітапханасы құрылды, ол кітап қорының көп бөлігін құрады, ал Лондондағы Винер кітапханасы микрофильмделген көшірмелерді сақтады. Бүгінде Винер Холокост кітапханасы Холокостты, геноцидті салыстыру зерттеулерін, нацистік Германияны және неміс еврейлерін зерттеуге, сондай-ақ антисемитизм мен неонацизмді құжаттауға арналған зерттеу кітапханасы болып табылады. Бұл кітапхана Англия заңдарына сәйкес тіркелген қайырымдылық ұйымы. 2011 жылы ол Девоншир көшесінен Рассел скверіндегі жаңа ғимаратқа көшірілді.

Жинақтар

Венадағы Холокост кітапханасы 1933 жылдан бері Холокостқа, оның себептеріне және салдарына қатысты материалдарды жинап келеді. Оның қорында шамамен 70 000 кітап және буклет, 2000 физикалық құжаттар жинағы, 45 000 фотосурет және 3000 мерзімді басылым атауы (оның ішінде 110 ағымдағы жазылым), 1 миллион баспасөз кесінділері, сондай-ақ плакаттар, заттар, өнер туындылары, цифрлық жинақтар және аудиовизуалды материалдар бар.

Көрмелер

Вена Холокост кітапханасы жыл бойына бірінші қабаттағы көрме залында үш уақытша көрмені тегін көрсетеді. Бұған қоса, кішкентай оқу залы көрмелері, жылжымалы көрмелер мен онлайн көрмелер де бар.

Холокост түсіндірілді

2015 жылдан бері кітапхана «The Holocaust Explained» білім беру веб-сайтының да қамқоршысы болып табылады, ол британдық мектеп оқушыларына нацистік кезең мен Холокост туралы білім беруге бағытталған. Веб-сайт 13-18 жастағы британдық мектеп оқу бағдарламасын ескере отырып жасалған, бірақ ол басқа пайдаланушылар үшін де қолжетімді болуды көздейді. Онда антисемитизмнің тарихи негіздерінен бастап Холокосттың қалдырған әсеріне дейінгі тақырыптар қамтылған, әр бөлімді иллюстрациялау үшін кітапхананың ерекше мұрағаттық материалдары қолданылады.

Қауіпкерлер картасы

2021 жылдың қараша айында кітапхана "Босқындар картасын" қайта іске қосты, бұл – фотосуреттер, күнделіктер, хаттар мен сұхбаттар арқылы босқындардың жолын көрсететін "цифрлық карта". 2024 жылдың сәуір айына қарай картада 440 жазба, 111 жинақ, 4 саяхат және 118 карта қабаттары бар, олардың бірнешеуі Еуропа мен әлемнің тарихи карталарынан тұрады.

Френкель сыйлығы

Сонымен қатар, кітапхана қазіргі заман тарихы бойынша Френкель сыйлығын да табыстайды. Бұл сыйлықты қайтыс болған Эрнст Френкель OBE (бұрынғы төраға және Біріккен кітапхана президенті) құрған. Ол жыл сайын "Венер Холокост кітапханасының қызығушылық салаларының біріндегі жиырмасыншы ғасыр тарихындағы ең үздік еңбек үшін" беріледі. Осы салаларға келесілер кіреді: "Еуропа тарихы, еврей тарихы, екі дүниежүзілік соғыс, антисемитизм, геноцидті салыстыру, саяси экстремизм".