Кіріспе

Француз геологиялық ерекшелігі

Нормандияның, Францияның Ко өңірінде, вальлеус – платоның жер бетіндегі теңізге қатынауға мүмкіндік беретін шұңқыр. Бұл жағалаудың қалған бөлігінде сазды жартастардың биіктігі осы қатынауға кедергі келтіреді. Олардың үш түрі бар:

тірі вальлеус (valleuse vive): Фэкамп, Ипорт және Этретат сияқты табиғи шұңқырлар.

өлі вальлеус (valleuse morte): жағажайға соңғы қатынау үшін баспалдақ орнату қажет.

биік орналасқан вальлеус (valleuse perchée): жағажайға қатынауға жеткілікті тереңдікке жете алмайтын плато бетіндегі қарапайым шұңқыр. Басқа жерлерде мұздық емес, теңіз эрозиясының нәтижесінде пайда болғандықтан, оны "ілініскен аңғар" деп атауға болады.

Шығу тегі

Бұл сөз Pays de Caux аймағына тән, бірақ бұл ерекшелік емес, дегенмен ол онда өте жақсы көрінеді. Аңғарлар су асты деңгейі қазіргіге қарағанда әлдеқайда жоғары болған кезде пайда болды, сондықтан осы қиылған аңғарлардың әрқайсысында өзен ағып жатқан. Платодағы аңғарлардың көп бөлігі суық кезеңдерде қалыптасқан болуы мүмкін. Бұл аймақ ешқашан мұздықпен жабылған емес, бірақ оған 230 шақырымдай қашықтықта мұздық болған. Ондай жағдайда, климат тундралық, кейде перигляциальды болған. Көктемде тоңқан жер еріген кезде, жер бетіндегі топырақ өте ылғалды болды, себебі еріген қар мен жер асты сулары мәңгілік тоңға сіңе алмады. Жер бетіндегі кез келген айтарлықтай еңіс құлау мен эрозияға алып келген, бірақ бізде плато болғандықтан, бастапқыда еңістер үлкен болған жоқ. Мұздық кезеңдерде теңіз деңгейі төмендеп, Pays de Caux-тың солтүстігінде Англия арнасын құрғатып жіберді. Бортастың қиылған аңғарлары қазіргі теңіз түбіне құятын өзендердің бастауларын көрсетеді. Мұз аралық кезеңдерде теңіз жағалауды эрозиялап, олар ағып өткен беткейді тіктеді, бірақ су ағыны үшін су асты деңгейін жеткілікті түрде жоғары ұстап тұру үшін оларға әрдайым ылғалды жағдайлар қажет болды. Соңында, теңіз аңғарларды тереңдеткенге қарағанда, жартасты кері қарай жылдам кесіп өтті.