Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сарис (ساريس) – 1948 жылдың 16 сәуірінде Хагана күштері бастаған ірі шабуыл барысында тұрғындарынан айырылған палестиналық араб ауылы. Бұл операция "Нахшон" деп аталды және британдықтар Палестинаны тастап кетпес бұрын басталды. Оның мақсаты – Иерусалим мен жағажай бойындағы жазық арасындағы ауылдарды басып алып, Иерусалимдегі еврейлерге жасалған қоршауды бұзу болатын.
Saris (ساريس) was a Palestinian Arab village that was depopulated during the major offensive launched by the Haganah on 16 April 1948. Called Operation Nachshon, and launched before the British had left Palestine, its objective was to capture villages between Jerusalem and the coastal plain, in order to break to siege of the Jews of Jerusalem.
Тарих
1220 жылдары Якут әл Хамави Сарыс туралы былай деп жазды: «Иерусалим аймағындағы бір ауыл. Иерусалим мен Ар-Рамланың арасындағы жолдың ортасында жатыр, екеуінен де 4 сағаттық қашықтықта».
Yaqut al Hamawi noted about Saris in the 1220s that it was "a village of the district round Jerusalem. It lies half way between Jerusalem and Ar Ramlah, and 4 hours from either place".
Осман дәуірі
Палестинада Осман империясы билігі кезінде, 1596 жылы Сарис Иерусалим ливасы (аудан) бойынша Иерусалим нахиясында (округ) орналасқан ауыл болды және оның халқы 53 мұсылман отбасы, шамамен 292 адамды құрады. Ауыл тұрғындары бидай, арпа, зәйтүн, жеміс-жидек, қарақұмық, ешкілер, ара улары және жүзімдіктер сияқты бірнеше дақылдарға салық төледі; барлығы 7 098 акче. Кірістің төрттен бірі уақфқа бөлді. 1838 жылы Эдвард Робинсон Саристі Иерусалимнің батысындағы Бени Малик ауданындағы мұсылман ауылы деп көрсетті, ал 1852 жылы ауылдың Байт-Итабтың Латам отбасына «феодалдық тұрғыдан» тиесілі екенін атап өтті. 1863 жылы француз саяхатшысы Виктор Герин Саристе көне су құдығы бар екенін анықтады, ал үйлер «құлазыған» көрінеді. 1870 жылғы Османдық ауылдар тізімінде 57 үй және 169 адам тіркелді, бірақ халық санағына тек ер адамдар ғана кірді. 1883 жылы PEF-тің Батыс Палестина зерттеуінде Сарис төбеде орналасқан, ал ауылдың төменгі жағында зәйтүн ағаштары өсетіні сипатталды. Балденспергер 1893 жылы Саристегі бірнеше үйлердің терезелері мен есіктерінде Сүлейменнің мөрі тасқа қашалғанын хабарлады. Палестиналық халық әңгімелерінде бұл барлық жамандықтан сақтайды делінеді. 1896 жылы Сарис халқының саны шамамен 360 адамды құрады деп есептелді.
During Ottoman rule in Palestine, in 1596, Saris was a village in the nahiya (subdistrict) of Jerusalem under the liwa' (district) of Jerusalem and it had a population of 53 Muslim households, an estimated 292 persons. The villagers paid taxes on a number of crops, including wheat, barley, olives fruit and carob, as well as on goats, beehives and vineyards; a total of 7,098 akçe. A quarter of the revenue went to a Waqf. In 1838, Edward Robinson noted Saris as a Muslim village in the District of Beni Malik, west of Jerusalem, while in 1852 he noted that the village "belonged feudally" to the Latham family, of Bayt 'Itab. In 1863, the French explorer Victor Guérin found Saris to have an apparently ancient water well, while the houses looked "dilapidated". An Ottoman village list of about 1870 counted 57 houses and a population of 169, though the population count included men, only. In 1883, the PEF's Survey of Western Palestine described Saris as being located on top of a hill, with olive trees growing below the village. Baldensperger reported in 1893 that the Seal of Solomon was engraved in stone over windows and doors on several houses in Saris. According to Palestinian folklore, this kept away all evil. In 1896 the population of Saris was estimated to be about 360 persons.
Британдық мандат дәуірі
1922 жылы Палестинада британдық мандат билігі жүргізген халық санағында Сарис халқы 373 адамды құрады, барлығы мұсылмандар. 1931 жылғы халық санағында халық саны 470-ке жетті, барлығы мұсылмандар, 114 үйde тұрды. 1945 жылғы статистика бойынша Сарис халқы 560 адамды құрады, барлығы мұсылмандар. 366 дунам плантациялар және суғаруға жарамды жерлер, 3677 дунам – астық егістігі, ал 10 дунам құрылыс (қалалық) жерлерді құрады.
In the 1922 census of Palestine conducted by the British Mandate authorities, Saris had a population 373, all Muslims, increasing in the 1931 census to 470, still all Muslims, in 114 houses. In the 1945 statistics the population of Saris was 560, all Muslims, 366 dunams were plantations and irrigable land, 3,677 for cereals, while 10 dunams were built up (urban) land.
1948 ж. және одан кейінгі
13 сәуірде ауылға шабуыл жасалмас бұрын Израиль Галили ЯНФ-тің Йосеф Вайцке хат жазып, Сарис ауылында мүмкіндігінше тезірек қоныс салуды сұрады. 1948 жылғы 17 сәуірде «The Scotsman» газеті «Еврейлер мешіт, ауыл мектебі және 25 үйді қиратты, бүгін таңертең Сарис араб ауылына жасалған шабуылда үш әйелді өлтірді. Шабуылға шамамен 500 адам қатысты» деп хабарлады. «Нью-Йорк Таймс» газеті де осы хабарды жариялап, арабтардың жеті адам қаза тапқанын мәлімдеді. Хагананың мәлімдемесінде батальон ауылда шамамен бес сағат болғаны, 25 ғимаратты жарып, қалғандарын өртеп жібергені айтылды. Соғыстан кейін бұл аймақ Израиль мемлекетінің құрамына кірді. 1948 жылы Сарис ауылының қалдықтарынан оңтүстік-батысқа қарай 1 км жерде Шорша ауылы, ал 1950 жылы Сарисқа тиесілі жерлерге қарай солтүстік-шығысқа қарай 0,5 км жерде Шоева ауылы құрылды. Палестиналық тарихшы Валид Халиди 1992 жылы ауылдың жерін былай сипаттады: «Жер тас үйінділерімен жабылған, құлаған шатырлардан темір сымдар көрініп тұр. Көптеген ашық құдықтар мен күмбезді шатыры бар бірнеше үңгірлер бар. Осы жерде кипарис, інжір және бадам ағаштары сияқты көптеген ағаштар өседі. Шығыс жағында тасталып кеткен бадам ағаштарының тобы бар. Еңістің ортасында жасанды көлдің қалдықтары көрінеді. Ағаштармен қоршалған ауыл зираты жердің оңтүстік-батысында орналасқан. Онда бірнеше үлкен қабірлер бар, олардың бірінің айналасында кішкентай, шатыры жоқ қоршау бар, оның ортасында бадам ағашы өседі». Ол сондай-ақ, аймақта Еврей ұлттық қоры мен Еуропалық еврейлер орталығы екі орманды құрғанын атап өтті.
On 13 April, before the village was attacked, Israel Galili wrote to Yosef Weitz of the JNF asking for a settlement to be established at Saris 'as soon as possible.' On 17 April 1948 The Scotsman reported 'Jews destroyed a mosque, village school, and 25 houses, killing three women in an attack on the Arab village of Saris early today (16th). There were about 500 attackers.' The New York Times carried the same report and gave the number of Arab dead as seven. A Haganah statement is quoted as saying that the battalion stayed in the village for about five hours, blowing up 25 buildings and burning others. Following the war, the area was incorporated into the State of Israel. The village of Shoresh was established 1 km south west of the remains of Saris in 1948, while Sho'eva was set up 0.5 km north east of the site in 1950, both on land that had belonged to Saris. The Palestinian historian Walid Khalidi described the village land in 1992: "The site is covered with stone rubble; iron bars protrude from the collapsed roofs. There are many open wells and several caves with arched roofs. A large number of trees, including cypress, fig, and almond trees, grow on the site. An abandoned grove of almond trees is located on the eastern side. In the middle of the slope are the remains of an artificial pool. The village cemetery, surrounded by trees, is located southwest of the site. It contains several large tombs, one of which is surrounded by a small, roofless enclosure; an almond tree grows in the center." He also noted that two forests had been established in the area by the Jewish National Fund and the Center for European Jewry.