Кіріспе

Британдық дипломат (1826–1893)

Сэр Роберт Бернет Дэвид Мориер (31 наурыз 1826 – 16 қараша 1893) – британдық дипломат, ол ең әйгілісі 1884 жылдан 1893 жылға дейін Ресейдегі Ұлыбританияның елшісі қызметін атқарған.

Ерте өмір

Парижде дүниеге келген Мориер гугеноттардан тараған дипломаттар отбасының ұрпағы еді, оның ішінде әкесі Дэвид Ричард Мориер және оның ағасы Джеймс Юстиниан Мориер де бар. Жеке білім алғаннан кейін ол Оксфорд университетінің Баллиол колледжіне қабылданды. Сонда ол Бенджамин Джоуеттің назарына ілігіп, оның досы болды.

Мансап

Оксфордты қалдырғаннан кейін Мориер алдымен Білім министрлігінде қызметке орналасты, бірақ 1852 жылы қызметтен кетіп, келесі жылы Венада атташе болды. Одан кейін ол Германиядағы дерлік барлық сарайларда жұмыс істеді. Ол Германия саясатының ортасына, әдіс-тәсілдерінен және бейтараптығынан айырылып, дипломатиялық дәстүрге толыққанды сай келмейтіндей әрекет етті. Германиядағы мансабының ең маңызды жылдары 1866-1871 жылдар аралығында Дармштадтта легация хатшысы болып жұмыс істеген кезі болды. Онда ол тәж мұрагерінің сенімді кеңесшісі болды және оның арқасында тәж мұрагерімен (кейіннен император Фридрих III) жақын достық қарым-қатынас орнатты. Тәж мұрагерінің Бисмарктің реакциялық саясатына қарсылығы Мориердің берік либерализмімен келісім тапты. Бисмарк британдықтардың сарайдағы ықпалына қызғанышпен қарады және Мориердің Германия саясаты туралы білімі Германиядан тыс жерде теңдесіз болғандықтан, оған жек көрушілікпен қарады. Дармштадтты қалдырғаннан кейін Мориер алдымен Штутгартта, содан кейін Мюнхенде уәкілдік міндетін атқарды, ал 1876 жылы Лиссабонда министр болып тағайындалды. 1881 жылдан 1884 жылға дейін Мадридте министр болды. 1884 жылдың желтоқсан айында Санкт-Петербургте елші болып тағайындалды және бірден Ресейдің Ауғанстанға басып кіруінен туындаған, Панжде оқиғасы деп аталатын алаңдатарлық жағдайға тап болды. Оның күш-жігерінің арқасында бір кезде соғыс болатын сезім туды, бірақ соғыс болдырмалды. Ресей сарайындағы оның үлкен беделі екі ел арасындағы қарым-қатынастың жақсаруына үлкен үлес қосты. Бисмарк Германияның Ресейге ықпалының азаюынан алаңдап, Мориердің құлауын қамтамасыз етуге тырысты. 1888 жылдың желтоқсанында «Кёльнише Цайтунг» газеті Мориердің Франко-прусс соғысы кезінде Дармштадттағы лауазымын пайдаланып, неміс әскерлерінің қозғалысын маршал Базенге сатқанын мәлімдеді. Бұл айыптаудың негізі Базеннің Мадридтегі неміс әскери атташесі Адольф фон Дайнеске берген мәлімдемесі болды. Базен қыркүйекте қайтыс болды, бірақ Мориер шілдеде өзіне қарсы айып тағылғаны туралы хабарларды естіп, Базеннен жазбаша түрде жоққа шығаруды алды және оны «The Times» газетінде жариялады. Бұдан басқа, Мориердің ақпаратты көрсетілген мерзімге дейін жібермегені және Базеннің өзінің күнделіктері мен басқа офицерлердің куәліктеріне сәйкес, аталған ақпаратты майданнан келген хабарламалар арқылы алғаны анық болды. Шындығында, Мориер неміс мүддесін ынталы түрде қорғады. Оның Джоуэттпен хат алысуы соңғысының досын француздардың дұрыс екеніне көндіруге жасаған сәтсіз әрекеттерін көрсетеді. Қоғамдық пікір, неміс консервативті баспасөзінен басқа, барлық жерде айыптауды саяси мотивтермен байланыстырды.

Өлім

Мориердің денсаулығының нашарлауы салдарынан ол 1891 жылы өз өтінішімен Римде Лорд Дюфференнің орнын басуға тағайындалды; алайда, оны Санкт-Петербургтен шығару мүмкін емес деп есептелді, сондықтан ол жағдайын жақсарту үшін жылырақ климат іздеуге мәжбүр болды. Бірақ ол кезде бәрі тым кеш болды, ол 1893 жылғы 16 қарашада Швейцарияның Монтрё қаласында қайтыс болды.

Құрметтер

Мориер 1882 жылдың қазан айында Бат орденінің кавалер-командоры дәрежесіне тағайындалды және 1885 жылдың қаңтар айында Ұлыбританияның құпия кеңесіне мүше болып кірді. 1886 жылдың ақпанында ол Сент-Михаэль және Сент-Джордж орденінің Ұлы крестінің рыцары атанды, ал 1887 жылдың қыркүйегінде Мориер Бат орденінің Ұлы крестінің рыцары болды.