Кіріспе

Антон Брукнердің симфониясы №4 ми-бемоль мажорда, WAB 104 – композитордың ең танымал туындыларының бірі. Ол 1874 жылы жазылып, 1888 жылға дейін бірнеше рет өңделген. Бұл симфония Хоэнлохе-Шиллингсфюрст князі Константинге арналған. 1881 жылы Венада Ханс Рихтер орындаған премьерасы зор табысқа ие болды. Симфонияның «Романтикалық» деген атауын композитордың өзі берген. Бұл, Рихард Вагнердің «Лохенгрин» және «Зигфрид» операларында бейнеленгендей, өнердегі романтизм қозғалысының шарықталу кезі болатын. Альберт Шпеердің сөзіне сүйенсек, симфония Берлин құлағанға дейін, 1945 жылғы 12 сәуірде өткен концертте орындалған. Шпеер осы симфонияны нацистердің соғыстың жеңіліске ұшырағанын білдіретін сигнал ретінде таңдаған.

I нұсқасы (1874)

Брукнердің симфонияның түпнұсқа нұсқасы 1874 жылдың 2 қаңтары мен 22 қарашасы аралығында жазылған. 1975 жылы Леопольд Новак жасаған, Мус. Hs.6082 қолжазбасына негізделген басылым, Брукнердің автографына енгізген 1875 жылғы кейбір түзетулерді қамтиды. Бұл нұсқа композитордың өмірлік кезеңінде орындалмаған және жарияланбаған, алайда 1909 жылдың 12 желтоқсанында Линц қаласында Шерцосы орындалды. Толық алғашқы орындалу 1975 жылдың 20 қыркүйегінде Курт Весс басқарған Мюнхен филармониясымен Линцте өтті, бұл оның жазылғаннан кейін бір ғасырдан астам уақыттан соң болды. Алғашқы коммерциялық жазбасы 1982 жылдың қыркүйегінде Элияху Инбал жетекшілігімен Франкфурт радиосының симфониялық оркестрімен жасалды (CD 2564 61371 2).

1876 жылғы нұсқа

1876 жылы Брукнер автографтық партитураның көшірмесіне негізінен метрикалық түзетулер енгізді (қолжазба Мус. Hs.6032), осы түзетулерді жоспарланған орындауға партитура дайындаған кезде жасады, бірақ ол орындалу жоспары іске аспады. 2020 жылдың қараша айында Якуб Хруша Бамбергер симфониктерімен 1876 жылғы нұсқаны тұңғыш рет орындады, ал ол 2021 жылы fr баспасынан жарық көрді.

IIА нұсқасы (1878)

Симфонияның түпнұсқа нұсқасын аяқтағаннан кейін Брукнер өзінің Бесінші симфониясын жазуға кірісті. Осы шығарманы аяқтаған соң, ол Төртінші симфонияға қайта оралды. 1878 жылдың 18 қаңтары мен 30 қыркүйегі аралығында ол алғашқы екі бөлімін мұқият қайта қарастырды және түпнұсқалық финалын "Халық мейрамы" (Volksfest) деп аталатын жаңа бөліммен алмастырды. 1878 жылдың желтоқсанында Брукнер түпнұсқалық Шерцоны толығымен жаңа қозғалыспен ауыстырды, оны кейде "Аң аулау" Шерцосы (Jagd Scherzo) деп атайды. Музыкалық сыншы Вильгельм Таппертке (1878 жылдың қазанында) жазған хатында Брукнер жаңа Шерцо "аң аулауды бейнелейді, ал Трио – аңшылар тамақ ішкенде ойналатын би әуені" екенін айтты. Трионың бастапқы атауы: Tanzweise während der Mahlzeit auf der Jagd ("Аңшылар тамақтану кезіндегі би әуені"). "Халық мейрамы" финалы Роберт Хаастың 1936 жылғы басылымына қосымша ретінде және Леопольд Новактың 1981 жылғы жеке басылымында жарияланды. Симфонияның толық 1878 жылғы нұсқасын алғаш рет 2014 жылы Уильям Карраган Герд Шалердің орындауына дайындап шығарды. Бенджамин Корстведт 2022 жылы 1878 жылғы нұсқаның сындық басылымын жариялады. Корстведтпен тығыз байланыста болған MusicaNova Phoenix, Аризона, 2022 жылдың 1 мамырында Симфонияның 1878 жылғы нұсқасының әлемдік премьерасын өткізді.

IIB нұсқасы (1880)

Бір жылға жуық уақыт өткеннен кейін (осы уақыт ішінде ол F мажордағы струнный квинтетті жазды), Брукнер өзінің Төртінші симфониясын қайта қолға алды. 1879 жылдың 19 қарашасы мен 1880 жылдың 5 маусымы аралығында ол жаңа финалды – үшіншісін жазды, бірақ ол тақырыптық материалдарының көп бөлігін алғашқы нұсқамен бөліседі және Volksfest финалын жойды. Осы нұсқа 1881 жылдың 20 ақпанында туындының премьерасында орындалды, бұл Брукнердің өзі дирижерлік етпеген Брукнер симфониясының тұңғыш премьерасы болды. Кейбір өзгерістер соңғысының алғашқы орындалуынан кейін енгізілді – оркестрлеуде көптеген өзгерістер, финалдағы 4 такт 12 тактпен алмастырылды, ал Андантеде 20 такт қысқартылды. Бұл өзгерістердің көп бөлігі Карраганның «Қызыл кітабында» сипатталған. Бұдан әрі, Брукнер финалдың даму бөлімінің соңы мен репризаның басталуын байланыстыратын бөлімді қайта өңдеді. 351–430 такттар, яғни дамудың соңындағы кезең, сондай-ақ бірінші мотивтің репризасы және екінші мотивтің бірінші бөлігі алынып тасталды және бірнеше жаңа тақтармен алмастырылды. Бұл қысқартылған нұсқа тұңғыш орындалу үшін пайдаланылды және Брукнер оны Төртінші симфония екінші рет орындалғанда қолдануды қатысты түрде сұрады. 1880 жылғы нұсқасы Роберт Хаас жасаған 1936 жылғы басылымда қолжетімді, ол Австрия Ұлттық кітапханасындағы Брукнердің қолжазбасына негізделген. Бенджамин Корстведт 1880 жылғы нұсқаның сындық басылымын 2019 жылы жариялады. Бенджамин Гуннар Кохрс 2021 жылы Антон Брукнердің Urtext Gesamtausgabe үшін тағы бір басылым шығарды – Феликс Мотльдың 1881 жылдың 10 желтоқсанында Карлсруэде орындаған қысқартылған финалмен бірге.

Малер реоркестрациясы

1895 жылы Густав Малер 1888 жылғы нұсқасын қысқартып, қайта оркестрледі. Бұл нұсқа Геннадий Рождественский мен Антон Нануттың жазбаларында қолжетімді.

Әр түрлі нұсқалардың егжей-тегжейлі мәліметтері

Төмендегі кесте әртүрлі нұсқалардың егжей-тегжейін қамтиды. Жыл Жалпы атау Korstvedt Redlich Cooke Басқа атаулар Көз Баспа басылымдары 1874–1876 I I I – Түпнұсқа Urfassung – Nowak 1975Korstvedt 2021 (1876 жылғы қайта қарау) 1878 II IIa II – Халық мерекесі нұсқасы – Haas 1936 (Финал)Haas 1944 (Финал)Nowak 1981 (Финал)Carragán 2014Korstvedt 2022 1880 IIb III Бірінші анықталған Вена нұсқасы1878/80 нұсқасы – Жарияланбаған 1881 Карлсруэ нұсқасыOriginalfassung1878/80 нұсқасы Автограф: A Wn Mus. Hs. 19.476 Haas 1936Haas 1944Korstvedt 2019Cohrs 2021 1886 Өңделген Нью-Йорк нұсқасы1878/80 нұсқасы Көшірушінің нотасы: Колумбия Nowak 1953 1887 III III IV Löwe/Schalk – Stichvorlage (жеке жинақ) Фотосуреттер: A Wst M. H. 9098/c Жарияланбаған 1888 Schalk & Löwe нұсқасыСоңғы нұсқаFassung letzter Hand Stichvorlage (жеке жинақ) Фотосуреттер: A Wst M. H. 9098/c Gutmann 1889Wöss 1927Redlich 1955Korstvedt 2004

Брукнердің төртінші симфониясы және "Брукнер проблемасы"

Брукнердің Төртінші симфониясын кез келген сын тұрғысынан қарастырғанда, «Брукнер проблемасы» деп аталатын мәселені ескеру қажет – яғни, оның симфонияларының әртүрлі нұсқаларының нақтылығы және авторлық құқығына қатысты дау. 1890 мен 1935 жылдар аралығында Төртінші симфонияға қатысты мұндай дау болған жоқ: Гутман басып шығарған 1888 жылғы нұсқасы күмәндан тыс болды. Британдық музыка зерттеушісі Дональд Тови симфонияны талдағанда басқа нұсқаны есімдерін тілге алмады, сондай-ақ швейцариялық теоретик Эрнст Курт та есімдерін тілге алмады. Гутманның нұсқасын сол заманғы көрнекті дирижерлер орындады: Малер, Вайнгартнер, Рихтер және Фишер.

Новак

1938 жылы Австрияның Гитлер Германиясына қосылуымен Венадағы Музыкалық ғылыми баспа (MWV) және Халықаралық Брукнер қоғамы (IBG) таратылды, ал барлық күштер Лейпцигке ауыстырылды. 1945 жылы Лейпцигке жасалған бомбалау шабуылы кезінде баспахана қоры жойылды. Соғыстан кейін IBG, MWV және Брукнердің құжатталған туындылары Австрияға қайтарылды. 1951 жылы Леопольд Новак Альфред Орелдің Тоғызыншы симфониясының түзетілген басылымымен бірге «Neue Bruckner Gesamtausgabe» атты жинақтың бірінші томын ұсынды. Новак 1945 жылға дейін нота редакторы ретінде жұмыс істеген, жаңа дереккөздерді табумен және қателерді түзетумен айналысқан. Төртінші симфонияға қатысты Новак 1888 жылғы нұсқаның нақтылығына бірден сенбеді. Ол Брукнердің қол қоймағанын негізге ала отырып, «Stichvorlage» дәлелін қабылдамады. Сондай-ақ, ол 1887 жылғы нұсқаны дайындауда Брукнердің қатысы туралы күмән тудырған Хаас келтірген аргументтерді қайталады және қайта қарастырды. ХХ ғасырдың екінші жартысында көптеген зерттеушілер Хаас пен Новактың аргументтерін одан әрі зерттемей-ақ қабылдады. 1886 жылғы нұсқаның көшірмешінің нотасының табылуы Новактың ұзақ редакторлық қызметі кезінде (1951–1989 жж.) «Gesamtausgabe» жинағындағы жалғыз маңызды өзгеріс болды. Новак 1874 жылғы түпнұсқаның (1975), 1886 жылғы нұсқаның (1953) және 1878 жылғы нұсқаның «Volksfest» финалының (1981), сондай-ақ 1881 жылғы нұсқаның (1981) жаңа басылымдарын шығарды. Алайда Гутманның 1888 жылғы нұсқасының басылымы Новак үшін қанағаттандырмас болды. 1954 жылы, «Eulenburg» баспасы 1888 жылғы нұсқаның жаңа басылымын шығарған кезде симфонияға қатысты пікірлер қызығушылық тудырды. Редлихтің сөзіне сүйенсек, 1889 жылы түзетілген нұсқаның жариялануы көптеген зерттеушілердің болжағандай, Төртінші симфонияның ұзақ композиция және түзету процесінің аяқталуын білдірмеді, себебі 18 қаңтар 1890 жылы Брукнер симфонияның тағы бір нұсқасын жасай бастады: осы қарама-қайшылықты дәлелдердің арасындағы ең қызықты жайт – симфонияның «Endfassung» (соңғы нұсқасы) деп аталатын нұсқасы, Р. Хаасқа сәйкес, II және III нұсқаларды біріктіреді [яғни, негізінен 1880 жылғы нұсқаға ұқсас] және Венадағы Австрия Ұлттық кітапханасының HS 19476 қорында сақталған, «қайта қарастырылған нұсқадан» (яғни [жарияланған 1888 жылғы нұсқадан]) кейін жазылған сияқты көрінеді. Бұл оның бірінші бетінің факсимилесінен анық көрінеді [R. Haas, Anton Bruckner (Potsdam, 1934), 128 бетте IV пластинка ретінде жарияланған], оның басталу күні: Вена, 18 қаңтар 1890 жыл. Осы қолжаздық нотада және оның күнінде Брукнердің 1889 жылғы жарияланған нотаға қарсы үнсіз наразылығын көруге болады. Редлих бұл аргументті Брукнердің стиліне жат деп санайтын бірнеше түзетулердің нақтылығына күмән келтіре отырып, нығайтты. Олардың ішінде финалдың 76-шы тақтысындағы пикколо мен сымбалдардың енгізілуі; финалдың 473-ші тақтысындағы сымбалдардың қолданылуы; финалдың 147-ші тақтысындағы өшірілген мүйіздердің қолданылуы және 155-ші тақтыдағы аперто командасының алынып тасталуы жатады. 1969 жылы Деррик Кук өзінің «Брукнер проблемасы жеңілдетілді» атты мақалалар сериясында осы аргументтерді қайталап, Брукнердің «баспаға жіберілген көшірмеге қол қоюдан бас тартып, соңғы бекітуін бермегенін» айтты. Кук 1888 жылғы нұсқаны «толыққанды жалған Лёве/Шалк нотасы» деп атады және Редлих алғаш назар аударған 1890 жылғы қолжазбаның бар екендігі 1881 жылдан кейін жасалған барлық түзетулерді жоққа шығарады деген қорытындыға келді.

Корстведт

1996 жылы америкалық музыкатанушы Фр төртінші симфонияға қатысты сын пікірін түбінен өзгертіп жіберді. Ол Редлих пен Куктың сілтеме жасайтын қолжазбаның шындығында жоқ екенін көрсетті: «Егер Брукнер мұндай көшірме жасаған болса, Куктың талабы қарастырылуға лайық болар еді. Бірақ Брукнер ешқашан мұндай іс жасаған жоқ. Редлих пен Кук Хаас жазған Брукнердің өмірбаянындағы суреттен жаңылысқан. Бұл суретте Брукнердің екінші нұсқасының автографының бірінші беті көрсетілген, ол 18 қаңтар 1878 жылғы күнді көрсетуі керек еді, бірақ Хаас айтқандай, 18 қаңтар 1890 жыл деп оқылады». Корстведт сондай-ақ Хаас қайта-қайта айтқан, Брукнердің өзіне сенімсіз, өзінің қабілетіне күмәнданып, өнерлік талғамын бұзатын жеңілдіктерге дайын композитор болғандығы туралы пікірді жоққа шығарды. Композитор туралы мұндай бағаны растайтын ешқандай дәлел табылмады. Керісінше, Брукнердің өзінің әріптестерінен алынған куәліктерде оны өз пікіріне қайшы түзетулерге көндірудің мүмкін емес екендігі айтылады. Корстведт пікірінше, 1888 жылғы нұсқаны дайындау Брукнер, Лёве және, мүмкін, Франц пен Йозеф Шалктардың бірлескен еңбегі болғанымен, бұл оның авторлық мәртебесін ешқандай жағдайда төмендетпейді. Бұл Брукнердің төртінші симфониясы туралы соңғы ойларын көрсетеді және оны нағыз Endfassung немесе Fassung letzter Hand деп санау керек. Брукнердің «Stichvorlage» келісімін «қабылдамағанына» ешқандай дәлел жоқ. Ол мұны істемеген болуы мүмкін, бірақ осыған ұқсас жағдай басқа Брукнердің қолжазбаларында да кездеседі, олардың түпнұсқалығы күмәнсіз. Сонымен қатар, Хаас айтқандай, Брукнерді жұмысты жариялау үшін түзетулерді қабылдауға мәжбүрлегеніне нақты дәлел жоқ. Гутман жариялану алдында тек бір ғана талап қойды – оған 1000 фл. шығындарын өтеу үшін алдын ала төленуі керек еді. Осы ақшаны алғаннан кейін, Брукнер жіберген симфонияның кез келген нұсқасын басып шығаруға қуанышты болар еді. 2004 жылы Корстведт симфонияның 1888 жылғы нұсқасының алғашқы қазіргі заманғы басылымын Gesamtausgabe үшін шығарды. 2019 жылы Корстведт 1881 жылғы нұсқаның, 2021 жылы бірінші нұсқаның 1876 жылғы вариантын, ал 2022 жылы 1878 жылғы нұсқасын жариялады.

Құрастыру тарихы

Келесі кестеде Төртінші симфонияның күрделі композициялық тарихы (немесе Виркунгсгешиште, Брукнер ғалымдары ұнататын сын терминін қолдану үшін) қамтылған. Бұл деректердің негізгі көздері – және (B = Брукнер; FS = Төртінші симфония; mvt = қозғалыс).

1874
2 қаңтар – B FS-тің 1-ші қозғалысын эскиздей бастайды
24 қаңтар – 1-ші қозғалыс: эскиз аяқталады
21 ақпан – 1-ші қозғалыс: толық партитура және аспаптау жұмыстары аяқталады
10 сәуір – B 2-ші қозғалысты эскиздей бастайды
13 маусым – B 3-ші қозғалысты эскиздей бастайды
25 шілде – 3-ші қозғалыс аяқталады
5 тамыз – B 4-ші қозғалысты эскиздей бастайды
22 қараша – FS-тің 1874 жылғы 1-ші нұсқасы аяқталады

1875
passim – B-нің FS-ін орындауға жасаған сәтсіз әрекеттері

1876
тамыз – B Байройт фестивалінде прогрессивті музыка сыншысы Вильгельм Таппертпен кездеседі
қыркүйек – Тапперт дирижер Бенджамин Бильсені Берлинде FS-ті орындауға көндіреді
B Бильсеге партитура мен оркестрлік партиялар жиынтығын жібереді
12 қазан – B Таппертке хат жазады, FS-ті кез келген орындалудан бұрын жақсылап қайта қарау ниетін білдіреді
Ол Бильседен партитура мен партияларды қайтарып алуға Тапперттің күш-жігерін қолданады (сәттілік болмайды)

1878
18 қаңтар – B FS-ті қайта қарауды бастайды
1 тамыз – B Volksfest финалын жазуды бастайды
30 қыркүйек – 1-ші қайта қарау аяқталады (1878 жылғы нұсқа)
9 қазан – B Таппертке хат жазады; Бильседен партитура мен партияларды қайтарып алуға тағы да сәтсіз әрекет
B FS-тің қайта қараған нұсқасын сипаттайды және Scherzo-ны жаңа "Аң ауы" Scherzo-сымен алмастыру ниетін жариялайды
желтоқсан – "Аң ауы" Scherzo жазылады

1879
19 қараша – B Volksfest финалын алмастыру үшін финалының 3-ші нұсқасын жазуды бастайды

1880
5 маусым – Жаңа финал аяқталады (1880 жылғы нұсқа)

1881
20 ақпан – 1880 жылғы нұсқа Венада Рихтер дирижерлік еткен VPO-да алғаш рет орындалды; B-нің симфониясын B-ден басқа біреу дирижерлік еткен алғашқы премьера
? ? – B бірінші орындалудан кейін симфонияға кейбір өзгерістер енгізеді, нәтижесінде 1881 жылғы нұсқа пайда болады
10 желтоқсан – Феликс Мотл жетекшілігімен Карлсруэде 1881 жылғы нұсқаның орындалуы сәтсіз аяқталады; Композитор қатыспаған B симфониясының 1-ші орындалуы

1885
? ? – B 1881 жылғы нұсқаның партитурасын Берлиндегі Bote and Bock баспагерлеріне жариялау үшін жібереді, бірақ олар бас тартады

1886
? ? – B 1881 жылғы нұсқаның партитурасын жариялау мақсатында Майнцтегі Schott баспасына жібереді, бірақ олар қайтадан бас тартады
4 маусым – 1881 жылғы нұсқаның 1 және 3-ші қозғалыстары Тюрингиядағы Сондерсхаузен Музикфестінде орындалды
? ? – B 1886 жылғы жазғы нұсқада Антон Зайдлмен бірге Нью-Йоркке жіберілетін партитураны дайындаған кезде кейбір өзгерістерді енгізеді
Жаз – B 1886 жылғы жазғы нұсқаның партитура көшірмесін Антон Зайдлге жібереді, ол оны Нью-Йоркке алып кетеді
тамыз – B симфонияның 1878–1886 жылдардағы 2-ші нұсқасын жинап қояды
1 қазан – Герман Леви Веналық баспагер Альберт Гутманға FS-ті жариялауға қызығушылық білдіретін хат жібереді
қазан? – Гутман FS-ті жариялауға келіседі, бірақ 1000 марка (1000 флинг) аванстық төлем талап етеді
16 қараша – B Левиге хат жазып, Гутманның талаптарын өтеуге мүмкін емес екенін айтады

1887
3 қаңтар – Леви 1000 фл жинауға қабілетті екендігі анықталғанда B Гутманның талаптарына келіседі (Гутман 1000 фр алады ма? Қазір?)
көктем? – B және оның әріптестері (Фердинанд Лёв, Франц Шалк және Йозеф Шалк) FS-ті жариялау үшін қайта қарауға кіріседі
9 мамыр – Франц Шалк ағасы Йозефке Лёвтің FS-тің көп бөлігін B-нің мақұлдауымен қайта ұйымдастырғанын айтып хат жазады
желтоқсан? – 1887 жылғы нұсқа аяқталады (премьерадан қалған оркестрлік бөліктерде ішінара сақталған)
14 желтоқсан – Левимен Мюнхенде 1887 жылғы нұсқаның жоспарланған орындалуы оркестрлік бөліктердің болмауынан кейін тоқтатылды

1888
22 қаңтар – 1887 жылғы нұсқа Ханс Рихтер жетекшілігімен Вена филармониясымен премьераланды
ақпан – Стичворлаж (1887 жылғы нұсқаның граверлік көшірмесі) B-нің қолымен кеңінен қайта қаралады, аяқталады және даталанады, нәтижесінде 1888 жылғы нұсқа пайда болады
23 ақпан – B Франц Шалкқа хат жазады: оған 1888 жылғы 22 қаңтардағы премьерада қолданылған және қайта қаралған Стичворлаж арасындағы айырмашылықтар тізімінен Лёвке алғыс айтуды сұрайды
27 ақпан – B Левиге Стичворлажын 1888 жылғы 14 сәуірде Мюнхенде өтетін концертке дайындалып жатқан Левиге жібереді (Леви ауырып қалғанда концерт тоқтатылды) және оның оркестрлік бөліктерін өз есебінен өзгертуге шақырады; Стичворлажға Лёвтің қайта қарау тізімі қоса берілген
9 наурыз – B Левиге хат жазады: Стичворлаж бен қайта қараған бөліктерді өзіне қайтаруды сұрайды (Леви шындығында жаңадан бөліктер жасады)
4 сәуір – 1886 жылғы нұсқа Антон Зайдл жетекшілігімен Нью-Йоркте орындалды
15 мамыр – B FS-ті жариялау шартына қол қояды (Гутман аванстық төлемін алады ма? Қазір?)
20 маусым – B Артур Никишке хат жазады: Стичворлаж Гутман арқылы Лейпцигтегі Engelmann & Mühlberg баспаханасына жіберілді

1889
қыркүйек – Гутман ақыры B-нің FS-тің 1888 жылғы нұсқасын жариялайды; бұл жұмыстың алғашқы басылымы

1890
? ? – Гутман 1888 жылғы нұсқаның түзетілген басылымын шығарады
10 желтоқсан – 1888 жылғы нұсқа Мюнхенде Герман Левидің ауыруына байланысты Франц Фишер дирижерлік еткенде орындалды
11 желтоқсан – Фишер B-ге хат жазады: бірінші репетициядан бас тартуға тура келді; қолжазба оркестрлік бөліктер ақаулы болды және оларды жергілікті көшірмеші қайта қарауы керек болды

1891
18 сәуір – B Левиге хат жазып, Фишердің қайта қараған оркестрлік бөліктерін Гутманға басып шығару үшін жіберуін сұрайды
? ? – Фишердің қайта қараған қолмен жазылған оркестрлік бөліктерін қолданып 1888 жылғы нұсқаның тағы 3 орындалуы өтті

1892
көктем – Гутман FS-тің оркестрлік бөліктерін (1888 жылғы нұсқа) және толық партитураның тағы бір басылымын жариялады
15 маусым – Жозеф Шалк жетекшілігімен Венада Гутманның баспа оркестрлік бөліктерін қолданып FS-тің 1-ші орындалуы өтті.

Аспаптар

Бұл шығармада екі флейта, екі гобой, екі кларнет, екі фагот, төрт валторна, үш труба, үш тромбон, тимпани және скрипкалар тобы қолданылады. 1878 жылғы түзетуден бастап, құрамға бір бас туба да қосылды. 1889 жылғы жарияланған партитурада үшінші флейта (пикколода дубльдеумен) және бір жұп дабыл енгізілген.

Жазбалар

Симфонияның бір бөлігін алғаш рет коммерциялық түрде 1888 жылғы нұсқадағы скерцо жазды, оны 1929 жылы Вена филармониясымен бірге Клеменс Краус жазды. Бүкіл симфонияның алғашқы коммерциялық жазбасын Карл Бём 1936 жылы Дрезден штаткапеллесімен бірге Хаас/1881 нұсқасында жасады. Ең көп жазылатын нұсқалар – 1880 жылғы Haas және Nowak редакциялары (жоғарыдағы тізімде 1881 және 1886 жылғы нұсқалар деп аталады). Егер жазбада нақты көрсетілмесе, кез келген заманауи жазба осы нұсқалардың бірі деп сенімді түрде айтуға болады, ал ертедегі LP және CD ремастерингтері көбінесе Фердинанд Лёвтің 1888 жылғы редакциясына жатады (мысалы, Вильгельм Фуртвенглер мен Ханс Кнапертсбуштің жазбалары). 1874 жылғы түпнұсқа нұсқаны алғаш рет Курт Весс Мюнхен филармониясымен бірге 1975 жылдың 20 қыркүйегінде тікелей эфирде жазды. 1874 жылғы нұсқаның алғашқы студиялық жазбасын Элияху Инбал Франкфурт радиосы симфониясымен бірге жасады. 1878 жылғы нұсқаның алғашқы жазбасын Уоррен Коэн МузикаНова оркестрімен бірге 2022 жылдың 1 мамырында тікелей эфирде орындады.

Анданте және "Фольксфест" финалы

Саймон Ратл Лондон симфониялық оркестрін дирижерлік етеді, Брукнер – 4-ші симфония – LSO Live LSO085, 2022

Кохрстың басылымы (2021), 1881 жылғы қолжазбаға негізделген

Саймон Ратл Лондон симфониялық оркестрін дирижерлік етеді, Брукнер – 4-ші симфония – LSO Live LSO085, 2022