Кіріспе
Герман Мелвиллдің «Пьер» романы; немесе, «Аңғалдықтар» – американдық жазушы Герман Мелвиллдің жетінші кітабы, алғаш рет 1852 жылы Нью-Йоркте жарық көрді. Готикалық көркем әдебиеттің көптеген конвенцияларын пайдаланатын роман, Пьер Глендиннинг; оның жесір анасы; Глендиннинг Стэнли, оның туысы; Люси Тартан, оның келіні; және оның жартылай қарындасы екені анықталған Изабель Банфорд арасындағы психологиялық, сексуалдық және отбасылық шиеленістерді дамытады. Ғалым Генри А. Мюррейдің сөзіне сүйенсек, Пьерді жазғанда Мелвилл «роман түрінде өзінің рухани өмірбаянын жазуды көздеген», романға тәжірибе жасау және кездейсоқ жеке тәжірибесін енгізуден гөрі. «Моби Дик» романына жылы қабылданбағаннан кейін жарық көрген «Пьер» сынға ұшырап, қаржылық құлдырауға алып келді. Сыншылар оның моральдық принциптерін және стилін бірауыздан айыптады. Соңғы сыншылар кітапқа көбірек симпатиямен қарады, оны «психологиялық роман – кейіпкерінің көңіл күйін, ойлау процесін және қабылдауын зерттейтін туынды» деп бағалады. Мюррейдің пікірінше, «Мелвиллдің идеалын қалыптастыруда және осылайша оның тұлғасына және жазбаларына тікелей әсер еткен кітап – Томас Мурдың «Байронның өмірі» болды». Байроннан кейін екінші орында тұрған, «бірақ Пьердің алғашқы екі әрекетінің көзі ретінде одан озып», Дизраэли – өзі Байроншы болғандықтан – Мелвиллдің ерте идеалдық өзін-өзі түсінуіне де үлкен әсер етті, демек Пьердің тұлғасына. Мелвилл Пьердің мінезін Уильям Макепис Такерейдің «Пенденнис» және Уильям Шекспирдің «Ромео мен Джульетта» пьесалары арқылы одан әрі дамытты, бірақ Шекспирдің пьесасының рухы тек алғашқы тарауларда ғана сезіледі, кейін Гамлеттің рухына уступил. «Пьердің» IX кітабында айтылғандай, «Данте оны қатал етті, ал Гамлет соққы беруге ешкім жоқ екенін сездірді». Контраст ретінде, әр тарау «Кітап» деп аталып, қысқа нөмірленген бөлімдерге бөлінген тараулардың құрылымы, сыншы Уорнер Бертхоффтың пікірінше, «Мелвиллдің мақсаттарының хаосынан белгілі бір деңгейде ұйымдастыру мен қарқынды құтқаруға» көмектесетін нақты құрылымға ұмтылады.
Pierre; or, The Ambiguities is the seventh book by American writer Herman Melville, first published in New York in 1852. The novel, which uses many conventions of Gothic fiction, develops the psychological, sexual, and family tensions between Pierre Glendinning; his widowed mother; Glendinning Stanley, his cousin; Lucy Tartan, his fiancée; and Isabel Banford, who is revealed to be his half sister. According to scholar Henry A. Murray, in writing Pierre Melville "purposed to write his spiritual autobiography in the form of a novel" rather than to experiment and incidentally work some personal experience into the novel. Published after the lukewarm reaction to Moby Dick, Pierre was a critical and financial disaster. Reviewers universally condemned its morals and its style. More recent critics have shown greater sympathy toward the book, seeing it as a "psychological novel – a study of the moods, thought processes, and perceptions of his hero". "The book which was most potent in fashioning Melville's ideal and thus indirectly affecting his personality and his writings", Murray suggests, was Thomas Moore's Life of Byron. Second to Byron only, "though ahead of him as a source for the first two acts of Pierre", Disraeli—himself a Byronist—was another major influence of Melville's early ideal self conception, and hence Pierre's personality. Melville developed the characterization of Pierre further with William Makepeace Thackeray's Pendennis and William Shakespeare's Romeo and Juliet, though the spirit of Shakespeare's play pervades only the early chapters, later giving way to Hamlet's spirit. As stated in Book IX of Pierre, "Dante had made him fierce, and Hamlet had insinuated that there was no one to strike". The chapter arrangement, by contrast, with each chapter called "Book" and sub divided into short numbered sections, seems to aim for a clear structure that for critic Warner Berthoff helps "to salvage some degree of organization and pace from the chaos of Melville's purposes."
Жарияланым тарихы және сын-пикірлер
1852 жылдың ақпан айындағы, қазір жоғалған хатында Мелвилл өзінің бұрынғы бес кітабын Британияда басып шығарған Ричард Бентлиге сол кезде әлі аяқталмаған «Пьер» романын басып шығаруды ұсынды. 4 наурызда Бентли жауап беріп, жаңа туындыны алдын ала төлемсіз жариялауды ұсынды, себебі Мелвиллдің бұрынғы кітаптарының сатылымы нашар болған. 16 сәуірде Мелвилл «Пьер» романының беттерімен бірге Бентлидің ұсынысын қабылдамайтыны туралы жауап хатын жіберді. Мелвилл кітап үшін 100 фунт стерлинг ұсынды және кітаптың күтілгеннен 150 бетке артық болатынын хабарлады. Кітапты әйел аудиториясы үшін жазғанын еске алып, ол «осы кітапты анонимді түрде немесе псевдониммен – «Вермонтер» деп» жариялаудың тиімді болуы мүмкін екенін ойлады, немесе, басқаша айтқанда, «Гай Уинтроп» деп жазды. 1852 жылдың шілдесінде жарық көргенде, кітап автордың нақты атымен басылды және бірден сыншылардың теріс пікірлеріне ұшырады. «Нью-Йорк Дей Бук» газетінде жарияланған бір рецензия «Герман Мелвилл – ақылдан безген» деген тақырыппен келді, ал «Американдық Виг» журналы Мелвиллдің «қиялы ауруға шалдыққан» деп жазды. Брайан Хиггинс пен Гершель Паркер осы романды «психологиялық көркем әдебиеттегі амбициялық тәжірибе» деп сипаттайды, оның басты назары «адам психикасының күрделі жұмысына», әсіресе «діни шабыт пен жыныстық қызығушылықты біріктіретін қызу сезімдердегі бұрмалау мен өзін-өзі алдаудың қиын процестеріне» бағытталған. Олар романның готикалық әдебиет дәстүріне сүйенетінін атап көрсетеді. Эндрю Дельбанко «Пьер» романы ұзақ уақыт бойы «Моби Дик» көлеңкесінде қалып, зардап шеккенін, бірақ «жанасақтық шатасу мен құқық бұзушылық тақырыбымен» қазір «жаңа және маңызды» болып көрінетінін айтты. Дельбанко Мелвиллдің Зигмунд Фрейдтің әрбір адамның жыныстық мінез-құлқы белгілі бір дәрежеде «норманың стандартын» бұзады деген тұжырымын болжағанын мәлімдеді. Дельбанко романның анасының «тынышсыздықпен күтім көрсетуіне» және Гленге деген «күшті сезіміне» қатысты екіұшты екенін сезінеді, ол оның туысы, онымен «жігіттердің алғашқы махаббат достығын» зерттеген. Дельбанконың пікірінше, Мелвиллді гомосексуал ретінде қарастыратын сыншылар оны көптен күткенін мойындап отыр ма, әлде гей оқырмандары өз сезімдерін Мелвиллге проекциялап отыр ма, немесе екеуі де ме, оны анықтау қиын. Романның қосымша атауы – «Айқынсыздықтар». Дельбанко қорытындысында: «Мелвиллдің жеке өмірін іздеу көбінесе соқыр көшеге алып келеді, ал оның төсек бөлмесіндегі талғамдары туралы болжаулар да жақсы нәтиже бермейді». Паркердің айтуынша, оқырмандар романның басындағы Пьер кейіпкерінің кейінірек тарауларда авторға айналуындағы үйлесімсіздіктерге ұзақ уақыт бойы алаңдап, сыншылар да осы мәселеге ден қойып келген. Паркер бұл өзгерістің себебінің суретшілік емес, биографиялық екенін айтады. Ол Мелвиллдің «Харпер және Братерс» баспасына тапсыру үшін Нью-Йоркке салыстырмалы түрде қысқа қолжазбаны алып барғанын болжайды. Баспагерге жыныстық және әдеби шок тудыратын, оқырмандарына зиян келтіруі мүмкін психологиялық роман ұнамады. Қалай болғанда да, «Харпер» бауырлары ұсынған келісімшарт осылай болса да, бас тарту ретінде қарастырылуы мүмкін еді. Бұл Мелвиллдің ашуын тудырды, сонымен қатар ол Нью-Йоркте болған кезде «Моби Дик» романына жазылған жағымсыз рецензияларды оқыды. Паркер Мелвиллдің бастапқы, қысқа қолжазбаны Эверетт Дьюкинкке көрсеткен болуы мүмкін, ол жыныстық мазмұнды әдепсіз деп айыптады. Паркердің пікірінше, наразылық пен қарсылық ретінде Мелвилл, мүмкін, екі-үш бөліп, «Пьердің әдеби мансабына» қатысты бөлімдерді, әсіресе «Әдебиеттегі жас Америка» тарауын қосып, баспагерлер мен сыншыларды қатты сынаған. Бұл қосымшалар романның құрылымын бұзды және Мелвилл бастапқыда автор болуға ниеттенбеген Пьер кейіпкерін бүлдірді. 1995 жылы Паркер (HarperCollins баспасымен бірлесіп) «Пьер» романының басылымын жариялады, онда автор ретінде Пьерді бейнелейтін бөлімдерді алып тастау арқылы түпнұсқаның қандай болғанын көрсетуге тырысты, атап айтқанда XVII, XVIII, XXII кітаптардың толық бөлімдерін және басқа кітаптардан алынған үзінділерді жойды.
Бейімделулер
Уолтер Лейден Браун 1974 жылы Манхэттеннің Ист-Виллиджіндегі La MaMa эксперименталды театр клубында кітаптың театрлық қойылымын салып қойды. Бұл кітап 1999 жылғы француз фильмі "Pola X" және оның "Pierre ou, Les ambiguïtés" теледидарлық нұсқасының негізі болды, екеуін де Леос Каракс түсірді. Денвер Орталық Театр Компаниясы 2002 жылы Джеффри Хатчер жазған және Брюс К. Севи режиссерлік еткен "Пьер" пьесасының әлемдік премьерасын дамытып, сахнаға қойды. Рөлдерді Кристофер Келли (Пьер Глендиннинг) және Морган Хэллетт (Изабель Банфорд) сомдады. Америка композиторы Ричард Боден кітап негізінде опера жазды, оның I актісі 2007 жылдың тамызында Лондондағы Аркола театрында қойылды.