Кіріспе
Мұстақтың стилі – тіс щеткасы мұстағы – қабырғалары тік (немесе оған жақын), көбінесе мұрын еніне жуық және тіс щеткасының қылдарына ұқсайтын мұстақ стилі. Алғаш рет 19 ғасырдың соңында АҚШ-та танымал болды, кейін Германия және басқа елдерге тарады. Чарли Чаплин мен Оливер Харди сияқты комедия актерлері оны танымал етті, ең жақсы кезеңі екі дүниежүзілік соғыс аралығында болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында нацистік басшы Адольф Гитлермен байланысы салдарынан сәннен шықты, содан бері халық арасында "Гитлер мұрты" деп аталатын болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірнеше танымал тұлғалар, оның ішінде бірнеше израильдік саясаткерлер және американдық жылжымайтын мүлік кәсіпкері Фред Трамп (бөлінген түрін таққан) осы мұстақ стилін таққан. Келесі онжылдықтарда Гитлермен тығыз байланысты болғандықтан, ол халық мәдениеті мен саяси бейнелерде сатиралық мақсатта қолданылды, мысалы, фильмдерде, комикстерде және 1970-ші жылдардағы рок-н-роллда. 20 ғасырда көптеген басқа да түрлері пайда болды, мысалы, тек үстіңгі еріндік ойығын (филтрумды) жабатын түрлер.
The toothbrush moustache is a style of moustache in which the sides are vertical (or nearly so), often approximating the width of the nose and visually resembling the bristles on a toothbrush. First becoming popular in the United States in the late 19th century, it later spread to Germany and elsewhere. Comedians such as Charlie Chaplin and Oliver Hardy popularized it, reaching its heyday during the interwar years. By the end of World War II, the association with Nazi leader Adolf Hitler made it unfashionable, leading to it being colloquially termed the 'Hitler moustache. After World War II, the toothbrush was worn by some notable individuals, including several Israeli politicians and American real estate developer Fred Trump (who wore a split variant). Remaining strongly associated with Hitler over subsequent decades, it was used satirically in works of popular culture and political imagery, including motion pictures, comic books, and 1970s era rock and roll. A number of other variants developed during the 20th century, such as one covering only the philtrum.
АҚШ-та
Тіс щеткасы түріндегі мұрт алғаш рет 19 ғасырдың соңында АҚШ-та танымал болды. Ол таза, біркелкі, күтімге аз мұқтаж болатын, индустрияландыру салдарынан туған стандарттау мен біркелкілікті көрсететін стиль болатын. Бұл императорлық, морж, руль, аттың жалы және қарындаш мұрт сияқты 19 ғасырдың жарқын стильдерінен өзгеше еді. Киім-кешек таңдағаннан кейін, продюсер Мак Сеннеттің оны жасы үлкендей көруін еске түсірген ол мұрт қосты. Чаплин бұл мұрттың күлкілі көрінетінін және оның сөзін жасырмайтындай кішкентай екенін сезінді. Шөкеңнің дебютінен кейін бірнеше жыл ішінде оның келбеті көшірілді. 1920 жылы Чаплин өзінің танымал мұртынан бас тартып, Чаплинге ұқсас байқауына қатысып, жеңіліске ұшырады. Чаплин 1940 жылы шыққан «Ұлы диктатор» фильміндегі еврей шаштаразы мен Хитлердің арасындағы ұқсастықты пайдаланып, Хитлердің пародиясын жасады. Бұл Чаплиннің мұрт киген соңғы реті болды. 1919 жылы американдық анимация продюсері Макс Флейшер тіс щеткасы түріндегі мұрт таққан. Комедияшы Оливер Харди де осы мұртты қабылдады – кемінде 1921 жылғы «Бақытты ит» фильмінде оны қолданған. Американдық актер Фред Келси 1925-1939 жылдары тіс щеткасы түріндегі мұртты мақтан тұтқан, ал 1930 жылдардың ортасында Брукс Бенедикт ортаңғы мұртының қалыңдығын арттырып, тіс щеткасы стилін еске түсірді (қарындаштай жұқа жақтарымен шектеліп). Граучо Маркс үлкен мұрт кигенмен, жаңа Граучо көзілдірігі (шамамен 1940 жылдары сатылған) көбінесе тіс щеткасы түріндегі мұртты еске түсіреді. Кейбір деректерде американдық кинопродюсер Уолт Дисней де тіс щеткасы түріндегі мұрт таққан деген ақпарат бар, бірақ оның мұртының пішіні тік емес еді. Дисней фильмдерінің композиторы Фрэнк Черчилль кейде осындай стильде мұрт таққан. Сан-Франциско мэрі (кейін Калифорния губернаторы) Джеймс Рольф және Лос-Анджелес мэрі Фрэнк Л. Шоу 1920-1930 жылдары, ал Вашингтон штатының губернаторы Кларенс Д. Мартин 1930 жылдары тіс щеткасы түріндегі мұрт таққан. 1937 жылы Нью-Йоркте өткен шеруде неміс-американдық бундтың кейбір мүшелері осындай мұрт таққан. 1940 жылы америкалық Heinz компаниясының бірнеше қызметкері тіс щеткасы түріндегі мұрттармен суретке түсірілді (Монреальде, Квебекте өткен конгресте). АҚШ президенті Дональд Трамптың әкесі, американдық жылжымайтын мүліктермен айналысатын кәсіпкер Фред Трамп 1940 жылдан бастап осы мұрттың бір түрін таққан (оны таққанда төменгі ерін аймағы көрінетін). Анимация режиссері Текс Эвери 1942 жылы шыққан «Блитц Вольф» фильмінде Хитлердің пародиясын жасағанда екі бөлікке бөлінген мұртты қолданды.
Германияда
19 ғасырдың соңында американдықтар Германияға сапарлап, тіс щеткасы тәрізді мұртты қолдана бастады. 1907 жылға қарай, тіс щеткасы тәрізді мұрт таққан немістердің саны жеткілікті болды, сондықтан "Нью-Йорк Таймс" газеті "«ТІС ЩЕТКАСЫ» МҰРТЫ; Неміс әйелдері [Кайзер] мұртының орнын басып алуына наразылық білдіреді" деген тақырыппен хабарлады. 1908 жылы өткен танымал Нью-Йорк – Париж жарысында неміс автокөлік жарыскері және халық батыры Ханс Коппен тіс щеткасы тәрізді мұртты таңдап алды, осылайша жас ақсүйектер арасында оның танымалдылығы арта түсті. Коппен "Алты фут бойы, жіңішке денелі, спортты, тіс щеткасы тәрізді мұрты оның сыныбының ерекшелігі болғандықтан, ол жас прус гвардиясының идеалды түріне ұқсайды" деп сипатталды. Адольф Гитлердің 1920 жылдардың басына дейін тіс щеткасы тәрізді мұрт таққаны туралы күмәнді мәлімдемелер бар (оның алғаш рет сенімді түрде құжатталған уақыты). Осы кезеңде екеуі араздасып, көбінесе ол оның Кайзерлік мұртына шыдай алмады; ол оны қысқартуға көндірді, нәтижесінде ол тіс щеткасы тәрізді мұрт жасады. 1914 жылы Генрих Гоффман түсірген суретте Гитлер тіс щеткасы тәрізді мұртпен бейнеленген, бірақ бұл нацистік пропаганда үшін жасалған болуы мүмкін. Суреттерде көрсетілгендей, Гитлер Бірінші дүниежүзілік соғыста әскери қызмет еткен кезде Кайзерлік мұрт таққан. Сол полкте Гитлермен бірге дәрігер болып қызмет еткен Александр Мориц Фрей, Гитлер газ маскасын киюді жеңілдету үшін мұртына бұйрық бергеннен кейін, окоптарда тіс щеткасы тәрізді мұрт таққанын айтты; Фрейдің әңгімесі дәлелденбесе де, Гитлер Бірінші дүниежүзілік соғыста улы газдан ауыр зардап шекті – соғыстың соңында ауруханаға түсуіне себеп болды. Басқа деректер Гитлердің оны 1919 жылдан бері таққанын көрсетеді. Гитлердің 1920 жылы құрылған нацистік партияның алғашқы кездесулерінде тіс щеткасы тәрізді мұртты өзінің сыртқы түрінің белгісі ретінде пайдаланғаны қабылданған. Мәдениет тарихшысы Рон Розенбаумның айтуынша, "Гитлердің мұрты Чарли Чаплиннің мұртынан үлгі алғанына ешқандай дәлел жоқ (бірақ кейбір болжамдар бар)". 1933 жылы (Гитлер Германия канцлері болған жылы) нацистер Чаплинді еврей емес болғанына қарамастан, антисемиттік насихаттарда "арий емес" деп айыптады. Гитлердің күзетшісі Рохус Миш Гитлер Чаплиннің фильмдерін "жақсы көргенін" айтты, олардың көпшілігін ол Бергхофқа жақын орналасқан шайханасында (шамамен 1936 жылы салынған) көреді. Екінші дүниежүзілік соғыстың разгары кезінде Гитлердің тіс щеткасы тәрізді мұрты оның сыртқы түрінің ерекше белгісіне айналды, онысыз оны тану мүмкін емес деп есептелді, және ол осы логиканы одақтастардан қашу үшін пайдалана алады. Гитлердің хатшысы Криста Шрёдер өзінің өлімнен кейінгі естеліктерінде Гитлердің 1920 жылдардың ортасында мұрты оның шамадан тыс үлкен мұрынын жасыратынын айтқанын мәлімдеді; шындығында, оның мұрыны тек Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларында ғана ісінген. Гитлердің ұстазы Антон Дрекслер тіс щеткасы тәрізді мұрттың ойық нұсқасын таққан. Фридрих Келлнер де солай істеді. Гитлерден басқа, Генрих Гиммлер, Карл Хольц, Эрнст Рем және Гитлердің шофері Юлиус Шрек сияқты көптеген танымал нацистер де оны таққан. Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында Совет Одағы Гитлердің қалайда қашып кеткені туралы кеңестік мәлімдемелерде әртүрлі бейнеленген Гитлердің денесінің екі еселенген суреттерін жариялады. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Чилидегі кейбір нацистердің тіс щеткасы тәрізді мұрттары бар суреттері түсірілді.
Басқа жерлер
Тіс щеткасы XX ғасырдың басында Кеңес Одағында кең таралған. Ресейде туған, Чаплиннің әсерімен өнер таныған "Қалам" есімді клоунның да осы щетканың түрі болған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Карандаш Кеңес әскерлерін Оскі күштерді паш етіп көңіл көтеріп, шаттандырған. Басқа кеңес әскери бейнелерімен қатар, командир Павел Дьбенко осы стильді сақалымен үйлестірген, ал генерал-майор Хази Асланов тек ерін үстіндегі ойықшаны (филтрумды) ғана жабатын нұсқасын таққан. Ағылшын жазушысы Джордж Оруэлл 1920 жылдары тіс щеткасын таққан, кейіннен одан да әйгілі қаламша сақалын қабылдаған. Ағылшын жазушысы Агата Кристидің ойдан шығарған детективі Геркуле Пуароның серігі осы тіс щеткасын тағады. Испания генералы Франсиско Франко (1939-1975 жылдар аралығында Испанияның диктаторы) 1930 жылдары оны таққан. 1936 жылғы саяси карикатурада Жаңа Зеландия суретшісі Дэвид Лоу Кеңес басшысы Иосиф Сталиннің Гитлерді еліктеп, тіс щеткасын (және шашын қырқып) жасап жатқанын бейнелеген. 1941 жылғы постерде орыс суретшісі Дмитрий Мур Гитлерді екі бөлікке бөлінген тіс щеткасымен суреттеген.