Кіріспе

1899 жылғы Л. Франк Баумның «Моның сиқырлы монархының таңғажайып оқиғалары және оның халқы» романы (авторлық құқығы 1896 жылғы 17 маусымда тіркелген) – Л. Франк Баумның балаларға арналған алғашқы толыққанды фантастикалық романы. Алғаш рет 1899 жылы «Жаңа ғажайыптар елі» деген атпен жарық көрген, әдемі аңғар мен оның тұрғындарының керемет оқиғаларын баяндайтын алғашқы жазба ретінде, кітап 1903 жылы Баумның табысты «Оздың керемет сиқыршысы» романының аллитерациялық атауын пайдалану мақсатымен жаңа тақырыппен қайта басылды. Кітаптың өзінде шамалы өзгерістер бар – Мо жері Пхунниланд немесе Пхунниленд деп аталады, бірақ бірінші тараудың соңғы абзацынан басқа, бұл кітаптардың мазмұны шамалы ғана өзгеше. Суреттерін Фрэнк Вер Бек салған.

Орнату

Мо елі Оз еліне жақын сиқырлы аңғарда орналасқан. Оның ландшафтында көптеген жеуге болатын нәрселер бар, ол бір түрлі тәтті жер сияқты. Бұл жер зұлым Скоуливо патшалығымен және Хартилаф алыптың бақылауындағы аңғармен іргелес жатыр.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бірінші тарау: Бұл тарау сюжетсіз, көбінесе Мо елі немесе "Әдемі аңғар" туралы негізгі сипаттама ретінде қызмет етеді. Онда Модағы барлық адамдар бақытты екені және адамдарға ешқашан жұмыс істеудің қажеті жоқ екені түсіндіріледі, өйткені олар қалаған барлық нәрселер ағаштарда өседі, соның ішінде киім сияқты заттар. Ешкім қартаймайды, ал Моның патшасы мен патшайымы көп балалы. "Жаңа ғажайыптар елі" кітабында автор сол жерге өзі көшуді жоспарлап отырғанын айтады, бірақ бұл кейінгі басылымдарда алынып тасталды. Екінші тарау: Мо патшасы қызғылт айдаһармен соғысуға барады, ол осыдан бұрын бүкіл елдегі барлық кәмпиттерді жеп тастады. Қызғылт айдаһар оның басын шауып алады, патша бассыз үйіне қашуға мәжбүр болады. Патша оны барынша жақсы қолдануға тырысады, бірақ патшайым оны енді өстей алмайтынына шағымданады, сондықтан ол жаңа бас жасауға болатын адамға ханшайымға үйленуге рұқсат беретін жарлық шығарады. Екі рет сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, ағаш кескіш ағаштан берік бас жасайды. Қызғылт айдаһар ағаш кескішті тауып, оның басын шауып, оны патшаның басымен алмастырады. Ағаш кескіш сарайда пайда болған кезде, ол патшамен бас алмасады, осылайша патшаның өз басы қайтадан пайда болады, ал ағаш кескіш өзі жасаған ағаш басқа ие болады. Патша өзінің уәдесін орындауға тырысады, бірақ ханшайымдар ағаш басқа үйленуден бас тартады. Ағаш кескіш содан кейін қызғылт айдаһарға қарсы шығады, ол оның басын тістеуге тырысады, бірақ тістері ағаш басқа тығылып қалады, осылайша ағаш кескіш өз басын қайтарып алып, ханшайымға үйлене алады. Үшінші тарау: Монарх Мода иттердің жоқ екендігіне байланысты қызықты болған итпен кездеседі. Алайда, патша ашуланып, итті тепкілеп, оның пішіні бұзылып, қайтадан қалыпқа келгенге дейін солай болады. Төртінші тарау: Ең үлкен принц Зингл патша оған мұздық сиырды сүттендіруге рұқсат бермегендіктен ашуланады. Қызғылт айдаһардың ынталандыруымен Зингл әкесін патша болу үшін үлкен шұңқырға итеріп жібереді. Монарх тесіктен қашып кетеді және Зинглді жеміс торт аралдарында тастап кетеді, ол жеміс торттарынан жасалған арал. Бірнеше уақыттан кейін, принц Зингл жеміс торттан басқа ештеңе жемегеннен кейін қатты асқазан ауырады және өкінеді. Бесінші тарау: Патша өзінің туған күнін (жылда бірнеше рет) үлкен мерекемен тойлайды, оның барысында ол барлық адамдарға сиқырлы табуттан заттар көрсетеді. Әркім қант сиропынан тұратын көлде мұз үстінде сырғанады. Қант сиропы жарылып, принцесса Труэлла, принц Жолликин және Нюфсед суға батып кетеді. Патша оларды аулап алады, Труэллаға сүйіспеншілікпен, Жолликинге күлкімен жем салып құтқарады. Бірақ Нюфседке келгенде, ешкім не ұнайтынын білмейді, сондықтан олар Дана Есекке жүгінеді. Дана есек алманың жұмыс істемейтінін білгендіктен, оны қолдануды ұсынады. Бұл амалдың нәтижесін таппағанда, ақылды есек алманы жеп, оларға жылы сөз айтуды айтады. Олар солай істейді, және ол жұмыс істейді. Алтыншы тарау: Король Скоули, жақын жердегі елде тұрады, Мо халқын жек көреді және оның халқы Моны жою үшін құйылған темірден алып адам жасайды. Олар құйма темір адамды іске қосады, ол Моға қарай жүреді, бірақ итке сүрінеді. Принц Тинкабит құйма темір адамнан қалай құтылу керектігін біледі: ол құйма темір адамды арқасына түсіру үшін оны тітіркендіреді, содан кейін құйма темір адамды қайтадан тұруға мәжбүрлеу үшін оған шынақты итеріп жібереді, бірақ қазір құйма темір адам басқа жаққа қарайды, сондықтан ол король Скоулидің патшалығына барып, оны жояды. Ақырында құйма темір адам мұхит түбіндегі сазға қалады және одан кейін ешкім хабар ала алмайды. Жетінші тарау: Тимтом есімді бала Пэттикейк ханшайымына ғашық болады, ең әдемі ханшайым, өкінішке орай, ашулы және онымен сөйлескен кез келген адамды ұрып-соғуға тырысады. Ол Маэттаның көмегін алу үшін сиқыршы әйелге барады, ал жолда ол оған көмек беруге келісетін құс, қоян және жәндікке кездеседі. Тимтом Паттикейктің ашу-ызасынан арылу үшін таблетка алады және жануарларға арналған сыйлықтарды алады, бірақ оларды Sly Fox ұрлайды. Тимтом сыйлықтарды қайтарып алады, осылайша жануарларды қуантады. Содан кейін ол Пэттикейкке барып, оған дәрі береді. Ол ашуланып, оған үйленуге келіседі. Сегізінші тарау: Гигабу деп аталатын қорқынышты жәндік Моға келіп, заттарды қиратуға кіріседі. Принц Жолликин Гигабумен шайқасып, оның басы, қолы мен аяғы кесіледі. Принц Жолликин өзін қайтадан жинап алады, бірақ алдымен ол тек аяғы мен басын таба алады. Содан кейін ол Гигабуды өлтіріп, күнді құтқарады. Тоғызыншы тарау: Мода зұлым колдун бар, ол кішкентай және бойы туралы өте сезімтал, сондықтан ол өзінің бойын арттыру үшін сірне жасауға тырысады. Сірне құрамындағы ингредиенттердің бірі ханшайымның үлкен саусағы, сондықтан ол принцесса Труэлладан саусақты ұрлайды. Труэлла колдунның артынан қуады, ол оның жолына қоятын кедергілерді жеңіп, ақырында колдунды өлтіріп, саусағын қайтарып алады. Оныншы тарау: Герцогиня Бреденбутта өзінің қайығында ұйықтап, Тәтті өзенмен төмен ағып келе жатып, өзеннің соңындағы сарқырамаға тым жақын келіп, құлайды. Ол Турвиландқа түседі, онда барлығы қалай болу керек пе, соның керісінше. Жергілікті тұрғын Ұпсыдаунның көмегімен ол үйіне қайта оралады. Он бірінші тарау: Патшаның аңдардан жасалған печеньелері, шын аңдар, бір-бірімен шайқасады, патшаның көңілін көтереді. Сондықтан, принц Фидлдумду Модан кетуге рұқсат сұрағанда, патша келіседі, бірақ бұл жаман идея. Принц Фидлдумду кетеді және дос алып Харттилафпен кездеседі. Харттилафтың әйелі қателікпен принцті киім айналдырғыштан өткізіп жібереді, содан кейін принц Фидлдумду үйіне қайта оралады, толығымен жалпақ. Оны қалыпқа келтіру үшін ауа сорғышын пайдаланады. Он екінші тарау: Бұл тарау "Маймылдар планетасы" романынан алпыс жылдан астам бұрын баяндалады. Принц Зингл үлкен желкен жасап, онымен бірге көтеріледі, ақырында Азаматтық Маймылдар еліне қонады, онда маймылдар адамдар сияқты әрекет етеді. Маймылдар ағылшын тілінде сөйлемейді (керісінше, маймыл тілінде сөйлейді) және ешқашан адам көрген емес. Сондықтан олар Зинглді қауіпті жануар деп ойлайды және оны бақшаға қамап қояды, онда барлық маймылдар оны көруге келеді, соның ішінде Зинглдің жоғалған сілтеме болуы мүмкін деп ойлайтын екі профессор. Принц Зингл қашып, үйіне қайта оралады. Он үшінші тарау: Патшаның құрабы желінген, сондықтан ол оны кім жегенін білу үшін өздің дана адамдарынан сұрайды. Дана адамдар түлкіні кінәлайды, оны ұстайды. Түлкі ол оны жемегенін түсіндіреді, өйткені ол әйелі мен балаларының ауру тамақтарын емдеп жатыр, оларды алып, күнге кептіру арқылы емдеген. Дана адамдар содан кейін бақаны кінәлайды, оны да ұстайды. Бақа ол оны жемегенін түсіндіреді, өйткені ол әйелімен бірге шабақтарын құтқаруға тырысып жатыр, оларды үлкен балық жеп қойған. Дана адамдар содан кейін Сары Тауықты кінәлайды, оны да ұстайды. Ол ол оны жемегенін түсіндіреді, өйткені оның соңғы жұмыртқалары тауық емес, бүркіт тудырды және бүркіт оны басқа елге алып кетті, ол соңғы тоғыз күнде Моға оралуға тырысты. Патша үш рет қателік жасағандары үшін ашуланып, оларды ет тартқышқа салады, осылайша олар бір дана адамға айналады, ол патшаға қызғылт айдаһар құрабын ұрлағанын айтады. Он төртінші тарау: Патша қызғылт айдаһарды біржола жоюдың қалай болатынын анықтау үшін соғыс кеңесін өткізеді. Олар қызғылт айдаһарды өлтіруге болмайтынын ескере отырып, оны зиянсыз ету үшін оның тістерін жұлып алуға тырыса алады. Олар алып қысқыш жасап, қызғылт айдаһардың тісіне бекітеді, бірақ ол тісін тартып алудан тоқтату үшін тіреуге оралады. Көрінетіндей, тісін тіпті алып тастауға болмайды, тіпті адамдар қысқышпен бірге аңғардың екінші жағына дейін жүгіреді. Оның орнына, қызғылт айдаһар аңғардың бойымен созылады;...

Кейіпкерлер

Мо монархы: Аты аталмаған титулдық тұлға және басты кейіпкер. Ол Мо алқабының патшасы және көбінесе бақытсыз емес. Ол баршаны мүмкіндігінше бақытты етуге тырысады. Королева: Мо алқабының аты аталмаған королевасы және Монархтың әйелі. Ол сирек көрінеді, бірақ көрінген кезде, ол әдеттегі патшайымнан гөрі, қарапайым әйел/ана сияқты әрекет етеді. Принц Зингл: Ең үлкен принц, Қызғылт Айдаһардың азғыруымен, Монархты таққа отыру үшін өлтіруге тырысады, бірақ сәтсіз аяқталады, Жеміс Торты аралына қуғынға жіберіледі, кейін өкінеді. Оның есімі "жалғыз" сөзімен байланысты, өйткені ол аралда жалғыз қалды. Кейін ол кездейсоқ Цивилизацияланған Маймылдар еліне жетеді, онда оны бақшаға қамап қояды, бірақ қашып, үйіне оралады. Принц Тинкабит: Принцтердің ең ақылдысы, кейде проблемаларды шешуге шақырылады. Принц Жоликин: Ол ең ойнақы принц, оның есімі "қуанышты" сөзінен шыққан. Ол Гигабумен күресіп жеңіледі, бірақ екінші рет Гигабумен күрескенде жеңіске жетеді және Моны құрылудан сақтайды. Принц ФиддлКамду: Ең кіші принц, ол біршама ерке. Ол скрипкада өте жақсы ойнайды және алып Хартилафқа барады, оның әйелі оны кездейсоқ киім сақинасынан өткізіп жібереді. (Принц) Тимтом: Тимтом Паттикейк ханшайымына ғашық болады және оның жаман мінезін емдеу үшін бірнеше қауіптерге тап болады. Ол сәттілікке жетеді, содан кейін олар үйленеді, ол ханзада болады. Ханшайым Паттикейк: Ол патшаның қыздарының ең сұлуы, бірақ жаман мінезді және онымен сөйлескен кез келген адамға зиян келтіруге тырысады. Тимтом оны емдейді, содан кейін ол оған үйленуге келіседі. Ханшайым Труэлла: Оның үлкен саусағын сиқыршы ұрлап алады, оны қайтару үшін көптеген қиындықтарға тап болады. Ағаш кескіш: Қызғылт Айдаһар патшаның басын ұрлағанда, ол патшаға ағаштан бас жасайды, ал Қызғылт Айдаһармен бірнеше оқиғадан кейін өзінің және патшаның басын дұрыс денелеріне қайтарады. Қызғылт Айдаһар: Кітаптағы басты қарсылас және Мо монархының өміріне қастығы. Бұл - Мо алқабын және оның халқын қорқытып жүрген, олардың тамағын жеп, патшаларының басын шауып тастаған қызғылт түсті қабықты айдаһар. Ит: Модағы жалғыз ит. Бастапқыда ол "бір жағынан ойнақы", бірақ кейіннен Мода құрметке ие адам болады, тіпті Моны Құйма Темір Адамнан құтқарады, бірақ кездейсоқ. Оның есімі "Принц". Дана Есек: Модағы барлық кітаптарды жеген есек, сондықтан ол ондағы барлық білімді сіңіріп, Модағы ең ақылды тұлға. Патша көмек сұрағанда Дана Есектен кеңес алады, ал Дана Есек оған көмектеседі (кейде Дана Есек патшаның емес, өзінің мүддесі үшін әрекет етеді). "Оздың жапсырмалы қызы" еңбегінде Дана Есек Глинда Озды қалған әлемнен бөлген күні осында қамалып қалғанын айтады. Нюфсед: Монархтардың камералы, оған ешқандай сөз берілмейді. Зұлым Патша Скоулиу: Моның солтүстігіндегі аты аталмаған патшалықтың қатыгез патшасы. Ол Моны жоюға тырысып, Құйма Темір Адамды құрастырады, өйткені ол олардың бақыттылығына қызғанады. Құйма Темір Адам: Скоулиу Мо халқын жою үшін жасаған робот. Ол итке сүрініп, Принц Тинкабиттің арқасында Мо халқы Құйма Темір Адамнан құтылып, оны бұрып, оның орнына Скоулиу патшалығын жоюға мәжбүр етеді. Тоқтамай, ол теңізге дейін жүгіріп барады, онда түбіне батып, мәңгілікке сонда қалып қояды. Сиқыршы Маэтта: Тимтом мен Труэлладан көмек сұрағанда көмектесетін жақсы сиқыршы. Қоян: Қоян Маэттаның сарайының сыртында тұрады және жаңа құйрық үшін алмасу үшін Тимтомға сарайға кіретін туннель қазады. Тимтом қоянға жаңа құйрық бере алмаған кезде, ол Тимтомды өтіп кетуге мүмкіндік береді. Арапа: Арапа жаңа көзге алмасу үшін, Timtom оны кесіп өтуге мүмкіндік беретін инелер өзенінің үстінен көпір құрайтын желіні жасайды. Құс: Құс ән үшін алмасу үшін Тимтомды шығанақтың үстінен ұшырады. Алая Түлкі: Алая Түлкі Тимтомның Маэттадан алатын сыйлықтарын ұрлайды, бірақ оларды пайдаланбайды. Гигабу: Мо елінде тұратын қорқынышты жаратылыс. Оның денесі дөңгелек, қалың қабықшасы бар (құба қабықшасы сияқты), басы қаз тәрізді ұзын мойынмен тіреліп, төрт аузы, жеті жарқыраған және жылтыр көздері (әрқайсысы қызыл, жасыл, сары, көк, қара, күлгін және қызыл түсті), он қысқа, қалың аяғы және екі қолы бар. Принц Жоликин оны өлтіреді. Сиқыршы: Сиқыршы - кішкентай сиқырлы қолданушы, ол өзінің көлемін ұлғайту үшін ерітіндіге пайдалану үшін Труэлланың аяқ бармағын ұрлайды. Трюэлла оны жеңіп, аяқ бауын қайтарып алады. Герцогиня Бреденбутта: Мо королінің 47-ші туысы және Мо королевасының шөбересі, ол кездейсоқ Түрвиландқа барады, онда барлығы қалай болу керек пе, соның керісінше. Ұпсыдаун: Түрвиланд тұрғыны, ол Герцогиняны кешке шақырады және үйіне оралуына көмектеседі. Хартилаф: Мо алқабының жанындағы алқапта тұратын алып. Хартилаф соншалықты үлкен, ол Аляска мен Оң Америкаға сапар шегіп, күн батқанға дейін қайта орала алады. Ол әзілдер жасауды және көңіл көтеруді жақсы көреді. Хартилафтың Әйелі: Хартилафқа үйленген алып әйел. Ол одан жауапкершілігі жоғары, бірақ кездейсоқ Принц ФиддлКамдуды киім сақинасынан өткізіп жібереді. Маймылдар: Маймылдар Цивилизацияланған Маймылдар елінде тұрады, сондықтан олар өркениетті (олар әдемі киімдер киеді және жақсы құрылған қоғамға ие және т.б.). Олар адамдар туралы білмейді. Олар Принц Зинглмен кездескенде, оны жануар деп ойлайды және оны бақшаға қамап қояды. Дана Адамдар: Патшаның үш дана адамы өте ақымақ және күлкілі, сондықтан олар көмектеспейді. Патша соңында оларды біріктіріп, бір дана адам жасайды. Дана Адам: Үш дана адамнан жасалған дана адам, патшаға көмектесе алады, ал бұрынғы дана адамдар сияқты емес. Сары Тауық: Дана адамдар патшаның алма пирогын ұрлағаны үшін жалтақтап айыптайды, ол қылмыс болған кезде тіпті Мода болмаған. Ол балаларымен бірге бүркіттің бабын өсіреді, ол оған шабуыл жасағанға дейін бұл бүркіт екенін білмейді. Түлкі: Дана адамдар патшаның алма пирогын ұрлағаны үшін жалтақтап айыптайды, ол және оның отбасысы осы уақытта тамақтанбайды. Доктор Преридог: Доктор Преридог түлкіге ауырсыған тамақты қалай емдеу керектігін айтады. Бақа: Дана адамдар патшаның алма пирогын ұрлағаны үшін жалтақтап айыптайды, ол балық аулағанда, оның шабақтары балыққа ілініп қалған. Дөңгелек Адам: "Оздың қорқынышты адамы" еңбегінде енгізілген Дөңгелек Адам - үстінде дөңгелектері бар күшті адам. Оның міндеті әлемді тыңдап, оның тұрған тауына оның не болып жатқанын айту. Осылайша, ол таудың дірілдеуінен, қозғалуынан және атқылауынан сақтайды. Ол аз ұйықтайды, өйткені түнде ең кішкентай дыбысты тыңдап, сергек болады.