Кіріспе
Нағман арамалық (נַעֲמָן) – Солтүстік Израильдің (Самарияның) патшасы Жорам тұсында Дамаск Арамының патшасы Хададезердің әскерінің қолбасшысы болған. Киелі кітаптағы 2 Патшалар кітабының 5-тарауында Нағман Арам әскерінің қолбасшысы ретінде сипатталған. Ол жақсы қолбасшы еді және Құдай оған жеңіс сыйлағандықтан құрметке ие болды. Алайда, Нағман "жамап" ауруынан, яғни тері ауруынан зардап шекті. Нағманның әйелінің Солтүстік Израиль патшалығынан ("Самариядан") келген қызметші қызы болды, ол ондағы пайғамбар оны емдей алатынын айтты. Нағман бұл туралы патшасына хабарлап, патшадан хат алып Израильге жіберілді. Израиль патшасы не істеу керектігін білмей қалды, бірақ Елисей патшаға хабар жіберіп, Нағманды оған келуге кеңес беруін өтінді. Содан кейін Елисей Нағманға Иордан өзенінде жеті рет жуынуды бұйырды, сонда ол таза болады. Нағман ашуланып, кетіп қалғысы келді, бірақ оның қызметшісі оған бұл әдісті сынап көруге кеңес берді, нәтижесінде ол жазылып кетті. Елисейдің қызметшісі Гехази, Нағманның Құдайға құрбандық шалудан бас тартқанын көрген соң, оның артынан жүгіріп, қонақтарға киім мен күміс беруді жалған сұрады. Гехази да осы ауруға шалдығып, оның ұрпақтарына да бұл ауру жетті.
Naaman the Aramean (נַעֲמָן) was a commander of the armies of Hadadezer, the king of Aram Damascus, in the time of Jehoram, King of Northern Israel (Samaria). According to 2 Kings 5 in the Bible, Naaman was a commander of the army of Aram. He was a good commander and was held in favor because of the victory that God brought him. However, Naaman suffered from tzaraath, a skin disease often translated as "leprosy". Naaman's wife had a servant girl from the Northern Kingdom of Israel ("Samaria") who said that a prophet there would be able to heal him. Naaman tells his lord this and he is sent to Israel with a letter to the king. The king of Israel did not know what to do, but Elisha sent a message to the King, advising that the King tell Naaman to come to see him. Elisha then told Naaman to go bathe in the Jordan River seven times and he would be clean. Naaman was angry and would have left, but his servant asked him to try it and he was healed. A servant of Elisha, Gehazi, seeing Naaman being turned away from offering God offerings, ran after him and falsely asked for clothing and silver for visitors. Tzaraath afflicted Gehazi and would remain in his descendants.
Танах
Еврей Киелі кітаптарының 2 Патшалар кітабының 5-тарауында Нааман “Арам патшасының әскер басшысы” (וְנַעֲמָן שַׂר־ צְבָא מֶלֶךְ-אֲרָם) деп есімдерін табамыз. Әңгіме бойынша, ол “мезора” деп аталады, яғни “тзараат” (צָרַעַת) тері ауруына шалдыққан адам. Көбінесе жалбыр немесе тері ауруы деп аударылатын бұл сырқат, бүгінгі таңдағы жалбыр емес. Бүгінгі таңда белгілі жалбыр Израильге б.з.д. 327-325 жылдар аралығында, Ұлы Александрдың Үндістанға жасаған жорығынан кейін әскерлер оралған соң келді. Оның әйеліне қызмет ететін еврей қызы Самариядағы бір еврей пайғамбары оның қожайынын емдей алатынын айтады. Сонда Нааман Арам патшасынан Израиль патшасы Жорамға хат алады, онда Арам патшасы Жорамнан өзінің қарауындағы Нааманды емдеуді ұйымдастыруын сұрайды. Нааман хатпен бірге Израиль патшасы Жорамға барады. Израиль патшасы бұл мүмкін емес өтініштің Арамның оған қарсы соғыс бастауына сылтау болатындығын күдіктенеді де, киімдерін жыртып алады. Пайғамбар Елисей бұл туралы естіген соң Нааманды шақыртады. Нааман Елисейдің үйіне келгенде, Елисей оны жеке қабылдамай, тек есік алдына бір елшісін жіберіп, оған Жордан өзеніне жеті рет батып, “тзараат” ауруын емдеуді айтады. Нааман пайғамбардың өзі шығып келіп, оған әсерлі ритуалдар жасауын күткен еді; ол ашуланып, емделмей үйіне қайтуға дайындалады. Тек Нааманның құлдары оған бұл іс оңай болғандықтан, әйтеуір тырысып көруге болатынын айтқаннан кейін ғана ол Жордан өзенінде “микве” ретінде тазаланып, жазылып кетеді. Нааман Елисейге көптеген сыйлықтар әкеліп қайта оралғанда, Елисей оларды қабылдаудан түгелімен бас тартады. Нааман да Елисейдің емдегеннен кейін бұрынғы құдайы Риммондан бас тартып, тек Израиль Құдайына ғана сенім білдіреді. Дегенмен ол Израиль ғибадатханасының құрбандық тастағынан (мизбех) топырақ алып, үйіне қайта алып кетуге және Риммон ғибадатханасына кіргенде Израиль Құдайының оны кешіруін сұрауға рұқсат сұрайды.
Рабби әдебиеті
Раввиндер Нағыманды Солтүстік Израильдің патшасы Ахабты садағымен жаралап, қасіретке ұшыратқан деп есептейді. Бұл оқиға 2 Патшалар кітабының 5:1-тарауында айтылады: «Оның арқылы Құдай Арамға жеңіс берді», сондықтан Арам патшасы, Нағыманның қожайыны – Хададезер болды. Нағыманның мақтандығы мен текетірестігіне байланысты, оны алапеспен жазалады. Танума Нағыманның израильдік қызды алып, оны әйеліне қызметші етіп алғандықтан алапеске шалдыққанын айтады. Нағыман 60-шы псалмдағы «Моаб – менің жуу ыдысым» деген сөздерде Моаб ретінде түсіндіріледі, раввиндер бұл сөздерді Нағыманның Иордан өзенінде шомылуына сілтеме ретінде қарастырады; «Моаб» деген атау – Нағыманның қызметшілерінің «аби» (= «әке») деген сөзбен ойнауы. Нағыман – геру-тошав, толыққанды прозелит емес, ол тек қана бірнеше қағидаларды қабылдаған. Алайда, Раввин Исмаилдің «Мехильта» кітабында Нағыманның дінге келуі Етроның дінге келуінен жоғары тұр. Егер дәстүр дұрыс болса, Нағыман қызмет еткен патша Хададезер болған керек. Бірақ Ахабтың өлімі мен Нағыманның арапес ауруынан айығуы арасындағы уақыт белгісіз болғандықтан, Нағыманға хатпен кімге жіберілгенін анықтау мүмкін емес. Эвальд бұл патшаның Ехоахаз болғанын айтады, ал Шенкель – Ехоғахты, бірақ көпшілік пікір бойынша бұл Ехорам болды. Хазал Нағыманды Ахабты өлтірген адам деп санауға негіз болған «Оның арқылы Құдай Арамға жеңіс берді» (2 Патшалар 5:1) деген сөздерді Г. Роулинсон Гаркар шайқасында Хададезер басшылығымен Арам және Араб мемлекеттерінің одағы Шалманесер III-ті жеңгеніне байланысты дейді.
Жаңа Келісім
Нааман туралы Жаңа өсиеттегі Лұқа 4:27-де (4:27) грек тілінде "Ναιμὰν ὁ Σύρος" немесе "Нааман Сириялық" деп айтылған, ол тері ауруына шалдыққан адам. Христиандық теологияда Нааман – адамдардың пікірінше, дінсіз және құтқарылуға лайық емес саналатын адамдарды құтқару үшін Құдайдың құдіретін көрсететін мысал ретінде бейнеленеді. Ескі өсиеттің грек тіліндегі нұсқасы – Септуагинтада, Нааманның тері ауруын (цараат) емдеген суға батыруды білдіру үшін "баптизеин" сөзі қолданылады. Бұл жаңа шомылу Иордан өзенінде жүзеге асырылады, онда одан көп ғасырлар өткен соң Назареттен келген Иса (оның ізбасарлары оны Мәсіх деп атаған) шомылдырылды.