Кіріспе
Қытай анархисі (1884–1915) Лю Шифу (; туған Лю Шаобин; 27 маусым 1884 – 27 наурыз 1915), сондай-ақ Сифу деп белгілі, қытайлық қаскөй және саясаткер болған. Ол эсперантист және 20 ғасырдың басындағы қытай революциялық қозғалысында, әсіресе қытай анархистік қозғалысындағы ықпалды тұлға еді. Ол осы қозғалыстың, әсіресе Гуандун провинциясындағы негізгі тұлғасы және қытай анархистік дәстүріндегі ең маңызды ұйымдастырушылардың бірі болды. Кейде оны Қытайдың Пьер Жозеф Прудоны деп есептейді.
Liu Shifu (; born Liu Shaobin; 27 June 1884 – 27 March 1915) also known as Sifu, was a Chinese assassin and politician. He was an Esperantist and an influential figure in the Chinese revolutionary movement in the early twentieth century, and in the Chinese anarchist movement in particular. He was a key figure in the movement, particularly in Guangdong province, and one of the most important organizers in the Chinese anarchist tradition. He is sometimes considered as the Pierre Joseph Proudhon of China.
Алғашқы жылдар
Лю Шаобин 1884 жылғы 27 маусымда Гуандун провинциясының Сяншань округіндегі бай отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Лю Бянчэн жергілікті шенеунік болған және кәсіппен айналысқан. Бала кезінде қалыпты білім алған, бірақ сол дәуірдегі Бірінші Қытай-Жапон соғысының нәтижесіне басқа жасөспірімдермен бірге таң қалды. 1898 жылы Гуандунның жергілікті емтихандарында бірінші орынды иеленді. Келесі жылы Лю, Қытай саясатына көңілі толмағандықтан, Гуанчжоудағы провинциялық емтиханды қасақана сәтсіз аяқтады, бұл оның әкесін қатты таңқалдырды. Лю ресми білімін ұнатпады және Қытайдың реформаға мұқтаж екенін ойлады. Емтиханды өтпегеннен кейін Лю алғашқы реформалық шараларын бастады: оқу тобына жаңа білім алу үшін кітаптар мен журналдарды зерттеуге көмектесті және қоғамдық сөйлеу клубын ұйымдастырды. Оның туысы Лю Юэхан осы шараларға қосылды. Олар Макаода оқу тобының филиалын ашты, онда Шифу сол дәуірдегі ең радикалды қытай ойшылдарының бірі Чжэн Гуангунды кездестірді және Сяншаньде қыздар мектебін құрды. Осы реформалық шаралармен қатар Лю өзінің елінің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін білім іздеді және Қытайды қалай өзгертуге болатыны туралы кең пікір қалыптастырды. Елді реформалау туралы ойлар оны оған жат және қызығушылық танытпаған салаларға жетеледі, сондықтан ол алгебра мен тригонометрияға балама дәстүрлі математиканы зерттеді. Сонымен қатар, ол Жүз мектептің ойшылдарының еңбектерін көп оқыды. 1902 жылы ол батыс білімін алу үшін Жапонияға сапарлады. Жапонияда ол радикалдық саясатты зерттеді және Сунь Ятсеннің Революциялық одағына қосылды. Жас кезінде ол өзінің есімін алғаш рет Лю Сифуға (Сифу сөзбе-сөз "Хань халқының қайта жаңғыруын ойлау" дегенді білдіреді) өзгертті.
Кейінгі қызметі
Лю 1906 жылы Қытайға оралды. Қытайға оралғаннан кейін Лю 1906 жылдың соңы мен 1907 жылдың басында бірнеше революциялық қозғалыстарды ұйымдастырды. 1907 жылы 1 мамырда таңертең Лю Цин әулетінің Гуандун әскери-теңіз сардары Ли Чжунды өлтіруге тырысты, бірақ сәтсіз аяқтады және бір қолын жоғалтты. Кейін Лю қамауға алынып, сәтсіз қастандық әрекеті үшін шамамен үш жылға түрмеге жабылды. 1910 жылдың басында босатылғаннан кейін Лю Сье Инбо, Чжу Шутан және басқалармен бірге Қытайдың Қастандық жасақтарын құрды. Қытайдың Қастандық жасақтары – Ресейдің нигилистік қозғалысының тактикасымен күшті ықпалда болған, жаңа колонияға қарсы қозғалыс. Ол революциялық терроризмді және қылмысты элиталарды өлтіруді (іс әрекетінің насихатталуын) жақтады. Анархизмге көшкеннен кейін ол бұл тактиканы нәтижесіз деп айыптады және революциялық бұқаралық қозғалысты құру үшін шаруалар мен жұмысшылар арасындағы негізгі ұйымдастыруға назар аударды. Ол шаруаларды ұйымдастыруды революциялық стратегиясының маңызды бөлігі деп санаған алғашқы қытай революционерлерінің бірі болды. 1912 жылы Лю "Қараңғыда әтеш айқайлайтын қоғамды" (Cocks Crow Society) құрды, оның органы "Халық дауысы" журналы 1910 жылдары қытай анархизмінің жетекші басылымы болды. Лю анархистік ілімді шебер түсіндіре білді, ал социалистік лидер Цзян Канхумен өткізген пікір алмасулары анархизмді "таза социализм" ретінде танымал етуге және оны социалистік ойдың басқа бағыттарынан ажыратуға көмектесті. "Гуанчжоу тобы" деп те аталатын "Әтеш айқайлайтын қоғам" көбінесе Людің басшылығында болды деп сипатталады, және бұл, егер оны үлгілі басшылық ретінде түсінсек, дұрыс, өйткені топ оған ешқандай ресми лауазым немесе мәжбүрлеу билігін бермеген. Олардың осы кезеңдегі ең маңызды үлесі – "интеллектуалдар мен жұмысшылар арасындағы одақты" құру және анархизмді танымалдылығы артып келе жатқан басқа социализмдерден ажырату үшін жүргізген үгіт-насихат жұмыстары болды; осылайша анархизмнің мәні алғаш рет нақтыланды. Гуанчжоу тобы анархистік қоғамның көрінісін сипаттау үшін жұмысшылар, әйелдер, шаруалар және басқа да қысымға ұшыраған топтардың құқықтары мен мүдделерін жақтады. Олар этникалық аз ұлттар туралы еш айтпады, себебі олардың платформасының негізгі бөлігі этникалық, нәсілдік және ұлттық сәйкестіктерді жою болды. Олардың бұл ұстанымы Анти-Маньчжу қозғалысына жауап ретінде қалыптасқан, ол Цинь әулетінің заңдылығын оның мүшелері хан басымдығымен байланысты емес этникалық азшылықтың бөлігі болғандықтан жоққа шығарды. Бұл ұстанымды төрт негізгі топтың анархистері нәсілшілдік деп айыптады және бостандық үшін күресіп жатқан қозғалысқа сәйкес емес деп мәлімдеді. Сондықтан олардың пікірінше, этникалық негіздегі ұйымдастыру расизмді тудырады және барлық адамзат үшін азаттық іздеген революцияда орын жоқ. Ол халықаралық эсперанто тілі қозғалысында да белсенді болды, онда Sifo псевдонимін қолданды.