Жамгон Мипхам Гяцо: Тибет буддасының көрнекті ойшылы және ғалымы
Jamgön Ju Mipham Gyatso
Жамгон Мипхам Гьяцо (1846-1912) – тибет буддизмінің Ньиңма мектебінің көрнекті философы, ғалымы. 32 томдық еңбегімен танымал, алхимия, медицина, поэзия тақырыптарын қамтиды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тибет буддистік шебері (1846–1912)
Tibetan Buddhist master (1846–1912)
Жамгон Джу Мифхам Гьяцзо, немесе Мифхам Жамянг Намгьял Гьямцзо (1846–1912) (сонымен қатар "Ұлы Мифхам" деп те аталады) – Тибет буддизмінің Ньингма мектебінің өте ықпалды философы және көп салалы ғалымы. Ол сурет салу, поэзия, мүсін жасау, алхимия, медицина, логика, философия және тантра сияқты тақырыптар бойынша 32 томнан астам еңбек жазды. Мифхамның еңбектері бүгінгі күнге дейін Ньингма монастырьларындағы оқу бағдарламасының маңызды бөлігі болып табылады. Мифхам сонымен қатар Тибеттегі Риме (секталық емес) қозғалысының басшыларының бірі саналады.
Jamgön Ju Mipham Gyatso, or Mipham Jamyang Namgyal Gyamtso (1846–1912) (also known as "Mipham the Great") was a very influential philosopher and polymath of the Nyingma school of Tibetan Buddhism. He wrote over 32 volumes on topics such as painting, poetics, sculpture, alchemy, medicine, logic, philosophy and tantra. Mipham's works are still central to the scholastic curriculum in Nyingma monasteries today. Mipham is also considered one of the leading figures in the Rimé (non sectarian) movement in Tibet.
Атаудың шығу тегі
"Джу" ("ұстау") Мипхамның тегі болды, себебі оның әкесінің руы адам әлеміне арқан ұстап келген таза жарықтан туған құдайлар деп есептеледі. "Джамгон" (Скт. Маджуннатха) – ол Маджушри бодхисаттвасының көрінісі саналды. Оның шешесінің інісі, министр Лама Друпчок Пема Таржай оны Мипхам Гямтсо ("Жеңілмейтін теңіз" немесе "Бағынбайтын теңіз") деп атады. Тибет әдебиетінде "ми фам" сөзі санскрит тіліндегі "аджита" сөзінің стандартты аудармасы, "жеңілмеген" деген мағынаны білдіреді, бұл аспан бодхисаттвасы Майтрейяның кең таралған атауы.
"Ju" ("holding") was Mipham's family name as his paternal clan is said to have originated as clear light deities who came to the human world holding a rope. "Jamgön" (Skt. Mañjunātha) indicate that he was considered to be an emanation of the bodhisattva Mañjuśrī. His maternal uncle, Minister Lama Drupchok Pema Tarjay, named him Mipham Gyamtso ("Invincible Ocean" or "Unconquerable Ocean"). In Tibetan literature, the word "mi pham" is the standard translation of the Sanskrit "ajita", meaning "unconquered", which is a common epithet of the celestial bodhisattva Maitreya.
Ерте өмір
Ұлы Мифам 1846 жылы Кам немесе Шығыс Тибеттегі Дерге княздығында аристократиялық отбасында дүниеге келді. Ол өте ерте жасынан ерекше бала ретінде танылды, алты жасында мәтіндерді жатқа алды. Он жасқа келгенде көптеген мәтіндер жазған. Он екі жасында үлкен Ньингма ордасы Шеченнің бір тармақ монастырында Огмин Ургьен Mindrolling руының қарапайым монахы ретінде монастырға кірді. Он бес-он алты жасында ол өте қиын Mindrolling ән салу жүйесін бірнеше күн оқып, Манжушриге дұға еткеннен кейін толық меңгерді делінеді. 18 айлық усау құбылысында ол он бесінші Кармапа, Хакхьяб Дордже жазған литургияны пайдаланып, "Философтардың арыстаны" (тибетше: smra ba'i seng ge) деп аталатын Манжушридің формасын орындады. Ол Манжушри мантрасымен көптеген емдік таблеткалар жасады, және көптеген керемет белгілер пайда болды деп айтылады. Осыдан кейін ол кез келген сутраны немесе тантраны ешқандай күш жұмсамай орындай алады, ал ешбір мәтін оған беймәлім болған жоқ делінеді. Ол қажетті үрлеулерді (ауызша берілулер) алу үшін көптеген ламаларға барды, бірақ оған ешқандай мәтін үшін оқу немесе үйрену қажет болмады.
Mipham the Great was born to an aristocratic family in 1846 in the Derge Principality of Kham or Eastern Tibet. He was recognized as an exceptional child from a young age, memorizing texts as early as age six. By the age of ten he had already composed many texts. At twelve, he entered the monastery as an ordinary monk of the Ogmin Urgyen Mindrolling lineage at a branch monastery of the great Nyingma seat Shechen. When he was fifteen or sixteen, after studying the very difficult Mindrolling system of chanting for only a few days and praying to Manjushri, he is said to have completely mastered it. In an 18 month retreat he accomplished the form of Manjushri known as 'Lion of Philosophers' (Tibetan: smra ba'i seng ge), using a liturgy composed by the fifteenth Karmapa, Khakhyab Dorje. He made many medicinal pills blessed with Manjushri's mantra, and many miraculous signs were said to have been manifest. After this, it was said that he could accomplish any sutra or tantra without any effort, and no text was unknown to him. He went to many lamas to obtain the necessary lungs (oral transmissions), but he needed no study or teachings for any texts.
Мұғалімдер
Мифам "Тыбеттің шығысындағы Хам аймағында басталган, он тоғызыншы ғасырғы Ньингма қайта жандануы және Риме қозғалысының, барлық діндерді біріктіруге бағытталған қозғалысының нұрлы тұлғасы болды". Сондықтан ол Ньингма және Сарма дәстүрлерінің барлық ұстаздарынан білім алды. Оның басты гурулары Дза Патрул Ринпоче болды, ол одан Шантидеваның «Бодхичарьяватарасы» және Дзогчен туралы нұсқаулар алды, сондай-ақ танымал ұстаз Жамянг Кхенце Вангподан ауызша берілген, яғни Кама және ашылған, яғни Терма дәстүрлері мен көптеген басқа да ілімдерді алды. Оның басқа ұстаздары: Жамгон Конгтрул Лодро Тхей; Дзогчен Кхенпо Падма Ваджра; Лаб Кябгон Ванчен Гераб Дорже; Джубон Джигме Дорже; Бумсар Геше Нгаванг Джунне және Нгор Понлоп Жамянг Лотер Вангпо.
Mipham was "a luminary of the nineteenth century Nyingma renaissance and Rime movement ecumenical movement, which started in the Kham region of eastern Tibet". As such he received teachings from masters of all lineages Nyingma and Sarma alike. His root gurus were Dza Patrul Rinpoche, from whom he received instruction on Shantideva's Bodhicharyavatara and Dzogchen and the renowned master Jamyang Khyentse Wangpo, from whom he received transmission of the orally transmitted or Kama and revealed or Terma lineages, and many other teachings. His other teachers included Jamgon Kongtrul Lodro Thaye; Dzogchen Khenpo Padma Vajra; Lab Kyabgon Wangchen Gyerab Dorje; Jubon Jigme Dorje; Bumsar Geshe Ngawang Jungne and Ngor Ponlop Jamyang Loter Wangpo.
Философия
Мифамның философиялық еңбегіндегі негізгі тақырып – екілік пен екіліксіздік, ұғымдық және ұғымдық емес (нирвикалпа) даналық, ақыл-ой талдауы мен табиғи медитация, болу және болмау, ішкілік және сыртқылық, босдық пен Будда табиғаты сияқты көрінетін түрде әртүрлі идеялардың бірлігі болып табылады. Сарма мектептерінің үлгісімен, Мифхам тантраның, әсіресе Дзогченнің көзқарасын сутралық Мадхьямакамен үйлестіруге тырысты. Бұл, көбінесе тантраны Мадхьямакадан артық деп есептейтін Ньингма мектебінен өзгеше болып табылады.
A key theme in Mipham's philosophical work is the unity of seemingly disparate ideas such as duality and nonduality, conceptual and nonconceptual (nirvikalpa) wisdom, rational analysis and uncontrived meditation, presence and absence, immanence and transcendence, emptiness and Buddha nature. Mimicking the Sarma schools, Mipham attempted to reconcile the view of tantra, especially Dzogchen, with sutric Madhyamaka. This was in departure with the Nyingma school which generally positioned the view of tantra as superior to the view of Madhyamaka.
Буддалық сшастралар туралы түсініктемелер
Мипхам көптеген тақырыптар бойынша жазса да, Дэвид Герман Мипхамның мансабының ең ықпалды жағын анықтайды, өйткені ол "он тоғызыншы және жиырмасыншы ғасырлардағы Нингма экзотерикалық әдебиетінің гүлденуіндегі ең маңызды автор болды. Теориялық тұрғыдан Лонгченпаның және басқа да ұлы Ньингма авторларының еңбектеріне сүйене отырып, Мифам ұлы Үнді философиялық жүйелері мен Ньингма бағытындағы мәтіндер туралы жарқын түсіндірмелерді шығарды". Е. Джин Смит сонымен қатар Мифамның ең үлкен үлесі "инді трактаттарына арналған жарқын және таңғажайып түпнұсқалық түсініктемелерінде" болды деп бағалады. Мифамға дейін Ньингмапа ғалымдары "экзотерикалық буддизмнің састраларына егжей-тегжейлі педагогикалық түсініктемелер жазған". Оның уақытына дейін Дзогчен, Шечен, Катог, Палиул және Тартанг сияқты Кхамның үлкен Ньингма монастырларымен байланысты колледждер немесе шедраларда осы экзотерикалық Махаяна сстраларына өздерінің экзегетикалық түсініктемелері болмаған, ал студенттер әдетте осы негізгі мәтіндерге Гелуг түсініктемелерін зерттеген. Өзін Сантараксита, Ронгзом Чоки Зангпо және Лонгченпаның жазбаларына негіздеп, Мифам Нингма бағытын немесе көзқарасын анық білдіретін ұлы Үнді философиялық жүйелері мен мәтіндеріне қатысты тамаша экзегетикалық түсініктемелер жинағын шығарды. Мәтіндерге Нагарджунаның Муламадхьямакакарика немесе Даналық туралы негізгі жолдар туралы түсініктемелері; Чандракиртидің Орта жолға кіріспе (санскритше: Madhyamakāvatāra); Арийадеваның барлық ақырғы даналық курстарының (Джнасарасамуккая) квинтесенциясы; Үнді буддалық логиктер Дхармакирти мен Дигнаганың негізгі еңбектері туралы түсініктемелер; Майтреяның бес трактаты туралы түсініктемелер, әсіресе, Абишаламаямакара; Васубандхудың бірнеше еңбектері туралы түсініктемелер, соның ішінде Абидхармакоша кіреді. Мифамның Шантидеваның "Бодхикарьяватара" кітабының тоғызыншы тарауындағы "Шертик Норбу Кетака" туралы түсініктемесі "тибеттік ғалымдар ортасын бірнеше онжылдықтар бойы қызу дау-дамайға ұшыратты", бірақ "Мифамның жаңа түсіндірмелері туындатқан жалғыз дауыл емес еді". Оның Сандаркшитаның Мадхьямакаламкараға берген түсініктемесі де өте даулы болып саналды.
Although Mipham wrote on a wide range of subjects, David Germano identifies the most influential aspect of Mipham's career in that he "was the single most important author in the efflorescence of Nyingma exoteric literature in the nineteenth and twentieth centuries. Grounding himself theoretically in the writings of Longchenpa and other great Nyingma authors, Mipham produced brilliant exegetical commentaries on the great Indian philosophical systems and texts with a Nyingma orientation." E. Gene Smith also judged that Mipham's greatest contribution was "in his brilliant and strikingly original commentaries on the Indian treatises." Prior to Mipham, Nyingmapa scholars "had seldom written detailed pedagogical commentaries on the śāstras of exoteric Buddhism." Until his time the colleges or shedra associated with the great Nyingma monasteries of Kham, such as Dzogchen, Shechen, Kathog, Palyul and Tarthang lacked their own exegetical commentaries on these exoteric Mahayana śāstras, and students commonly studied Gelug commentaries on these fundamental texts. Grounding himself in the writings of Śāntarakṣita, Rongzom Chokyi Zangpo, and Longchenpa, Mipham produced a whole array of brilliant exegetical commentaries on the great Indian philosophical systems and texts that clearly articulated a Nyingma orientation or view. The texts include his commentaries on the Mulamadhyamakakarika or Fundamental Stanzas on Wisdom by Nagarjuna; the Introduction to the Middle Way (Sanskrit: Madhyamakāvatāra) of Chandrakirti; the Quintessence of all Courses of Ultimate Wisdom (Jnanasarasamuccaya) of Aryadeva; commentaries on the major works of the Indian Buddhist logicians Dharmakirti and Dignaga; commentaries on the Five Treatises of Maitreya most notably, the Abhisamayalamkara; commentaries on several works of Vasubandhu including the Abhidharmakosha. Mipham's commentary on the ninth chapter of Shantideva's Bodhicaryavatara, the Shertik Norbu Ketaka , "threw Tibetan scholarly circles into several decades of heated controversy," but "it was not the only tempest Mipham's new expositions raised." His commentary on the Madhyamakalamkara of Śāntarakṣita was also considered highly controversial.
Тантраларға түсініктемелер
Мифамның Гухьягарбха Тантрасына жасаған түсіндірмесі «Ашық жарықтың мәні немесе ішкі сәуленің ядросы» деп аталады. Ол Лонгченпаның «Он бағыттағы қараңғылықты сейілту» түсіндірмесіне негізделген, ол Гухьягарбханы Дзогчен көзқарасынан түсіндіреді. Мифам Калачакра мен Шамбала патшалығына ерекше қызығушылық танытты, ал оның соңғы және ең ауқымды эзотерикалық еңбектерінің бірі – Калачакра Тантрасына қатысты екі томдық түсіндірме, кіріспе және садхана. 1912 жылы қайтыс болғанға дейін ол шәкірттеріне енді Шамбалаға баратынын айтты.
Mipham's commentary on the Guhyagarbha Tantra is entitled The Essence of Clear Light or Nucleus of Inner Radiance — it is based on Longchenpa's commentary, Dispelling Darkness in the Ten Directions which explains the Guhyagarbha from the Dzogchen point of view. Mipham showed particular interest in the Kalachakra and the kingdom of Shambhala, and one of his last and most extensive of his esoteric works are his two volumes of commentary, initiation and sadhana related to the Kalachakra Tantra, the esoteric teaching from Shambhala. Before he died in 1912, he said to his students that now he was going to Shambhala.
Мифам мен Гесар
Өмір бойы Мифам 12 ғасырдағы Лиңнің жауынгер патшасы Гесар туралы аңызға ерекше қызығушылық танытты. Оның дастаны шығыс Тибетте жақсы белгілі және кеңінен тойланады, және Мифам оның туралы көп жазды. "Шақыру және құрбан арқылы толыққанды ағартушылық қызметтің жылдам жетістігі" деп аталатын Гесар практикасы Мифамның санасында гонгтер ретінде туды және ол 31 жасынан 34 жасына дейінгі үш жыл ішінде жазылды. Бұл практика Гесарды және оның жарандарын шақырып, одан тәжірибелілерге көмектесуді сұрайды.
Throughout his life, Mipham showed a particular interest in the legend of the warrior king Gesar of Ling, a 12th century figure whose epic is well known and widely celebrated in eastern Tibet, and about whom Mipham wrote extensively. The Gesar practice, known as "The Swift Accomplishment of Enlightened Activity Through Invocation and Offering" arose in the mind of Mipham as a gong ter and was written down over the course of three years from the age of 31 to 34. This practice invokes Gesar and his retinue and requests him to assist practitioners.
Медицина
Мифамның медициналық еңбектері бүгінге дейін де өте жоғары бағада тұрады.
Mipham's medical works continue to be highly regarded to this day.
Астрология мен төлқұжатты білу
Мифам сондай-ақ астрология туралы кеңінен жазды, ол өзінің сөзінше, жасөспірім кезінде меңгерген "қызықты ойын", бірақ кейіннен медицина сияқты маңызды мәселелерге қолданды; оның жазуларындағы бұл екі тақырып, сондай-ақ олармен байланысты түрлі болжамдар туралы мәтіндер шамамен 2000 бетті құрайды. Мифамның бір томының барлығы Джутигке, яғни түйіндер арқылы болжам жасауға арналған, бұл әдіс, дәл термин таппағандықтан, "Бон" деп аталуы мүмкін; мұндай мұра оның әулетінен қалған болуы мүмкін, өйткені олар бірнеше буын бойы дәрігерлер болған. Оның жазбаларында астрологиядан өзге де болжамдарға қатысты көптеген ақпараттар бар, соның ішінде айнаға қараудың (пра мо) бірнеше жолдары, текше тастау (мо), садақтан әртүрлі ұзындықтағы 'жебелерді' (Wylie: da dar) тарту, сондай-ақ адам емес "құстың" болашақ жаңалықты құлаққа сыбырлауын қамтамасыз ету сияқты амалдар бар. Бір қысқа мәтінінде ол түрлі болжам жасау әдістерін сипаттайды (Мифам атап өткендей, барлығы да тантрикалық жазбалар мен түсіндірмелерден алынған), олар үшін әдеттен тыс көздер қолданылады: әйелдердің сыбырлаған әңгімелерін естіп алу; түрлі жануарлардың, әсіресе құстардың күрт пайда болуы; ауа райының өзгеруі; агнихотра немесе от құдасындағы жалынның пішіні, мөлшері және түсі; май шамдарының жану сапасы, әсіресе жалынның өлшемі, шыққан түтіннің мөлшері мен пішіні; және қақпақтағы көміртегінің мөлшері мен пішіні. Оның кейбір ғалым әріптестері монахтың болашақ оқиғаларға осылай көп уақыт жұмсауы жөн емес деп ойлады. Сондықтан Мифам болжам жасаудың мақсатын түсіндіретін қысқа эссе жазды, онда Сутралар мен Тантраларда болжамның пайдалылығы мен құндылығы туралы дереккөздер келтірді.
Mipham also wrote extensively about astrology which was, in his words, a "delightful game" that he mastered in his teens but later applied to more serious topics such as medicine; these two topics, with various texts on more or less related topics of divination, occupy perhaps 2,000 pages of his writing. An entire volume of Mipham's is devoted to Ju thig or divination using knots, a method that might be termed "Bon" in origin, for want of a more accurate term; this may have been the legacy of his family, who were doctors for several generations. Throughout his writings there are many resources for divination, in addition to astrology, including several rituals for looking in mirrors (pra mo), one using dice (mo), pulling different length 'arrows' (Wylie: da dar) out of a quiver and so on, compelling a non human "bird" to whisper future news in one's ear, and so on. In one short text he prescribes various methods of divination (all drawn, Mipham emphasizes, from Tantric scriptures and commentaries) that make use of unusual sources of augury such as: the vicariously overheard chatter of women; sudden appearance of various animals, especially birds; weather phenomena; the shape, size and color of flames in the agnihotra or fire puja; the quality of burning butter lamps, especially the size of the flame, the amount and shape of smoke that arises; and the size and shape of the carbon deposit on the wick. When some of his scholarly rivals thought it inappropriate for a monk to devote so much time to matters of future events, Mipham wrote a short essay explaining the purpose of divination, citing sources in the Sutras and Tantras where the utility and value of divination are explained.
Студенттер
Мифамның ең маңызды шәкірттері Додруб Ринпоче, Тертон Согьял, Бесінші Дзогчен Ринпоче, Джеманг Кьяб Гон, Кхенпо Падмаваджра, Катог Ситу Ринпоче, Сечен Рабжам, Гьялтсаб Тулку, Палиул Гьялтрул, Карма Янгтрул, Палпунг Ситу Ринпоче, Линг Джетрунг, Адзом Друкпа (1842–1924), Тогден Шакья Шри, Нгор Понлоб және тағы да басқалар. Сечен, Дзогчен, Катог, Палиул, Палпунг, Деге Гончен, Репконг және барлық Сакия, Гелуг, Кагью және Ньингма дәстүрлерінің ұлы тұлқулары оның шәкірттеріне айналды.
Mipham's most important students were Dodrub Rinpoche, Terton Sogyal, the Fifth Dzogchen Rinpoche, Gemang Kyab Gon, Khenpo Padmavajra, Katog Situ Rinpoche, Sechen Rabjam, Gyaltsab Tulku, Palyul Gyaltrul, Karma Yangtrul, Palpung Situ Rinpoche, Ling Jetrung, Adzom Drukpa (1842 1924), Togdan Shakya Shri, Ngor Ponlob, and others. The great tulkus of Sechen, Dzogchen, Katog, Palyul, Palpung, Dege Gonchen, Repkong and others of all lineages, Sakya, Gelug, Kagyu, and Nyingma, all became his disciples.