Кіріспе

Оңтүстік Тирольдегі неміс жер атауларының итальяндықтандырылған топонимдерінің тізімі – «Prontuario dei nomi locali dell'Alto Adige» (Италияның Альто-Адидже аймағының жер атаулары анықтамалығы) – 1916 жылы Корольдік итальяндық географиялық қоғам (Reale Società Geografica Italiana) тарапынан жарияланған, Оңтүстік Тирольдегі неміс тілінде сөйлейтін қауымдастық қолданатын жер атауларын ауыстыру мақсатындағы итальяндықтандырылған топонимдердің тізімі. Бұл тізім көбінесе «Prontuario» деп аталатын, ал кейіннен фашистік режим бастаған итальяндықтандыру науқанының маңызды бөлігіне айналды, себебі ол негізінен неміс тілінде сөйлейтін, Италияға қосылған Тироль графтығының оңтүстік бөлігіндегі ресми жер атауларының негізі болды. Оның құрылуы мен іске асырылуының саяси контекстін ескере отырып, «Prontuario» Оңтүстік Тирольдегі неміс және итальян тілінде сөйлейтін қауымдастықтар арасындағы саяси даудың тақырыбы болып қала береді.

Даму

1890 жылдары Этторе Толомей «Италия ұлты» атты ұлтшыл журналды құрды, ал 1906 жылы «Оңтүстік Тироль архиві» құрылды. Оның мақсаты – Оңтүстік Тироль бастапқыда Италияның аумағы болған, Оңтүстік Тирольдің неміс тарихы – тек қысқа үзіліс екенін және нәтижесінде бұл жер Италияға тиесілі деген ойды қалыптастыру еді. Топонимика Толомейдің күресінде бастапқыдан-ақ маңызды рөл атқарды. «Италия ұлты» журналына жазған мақалаларында ол итальяндықтандырылған атауларды қолданды, бірақ бұл алғашқы әрекеттерінде кейінгі қызметінің әдісі мен мақсаты болмады. Сол кезде ол Оңтүстік Тироль үшін Alto Trentino атауын қолданды, әлі Наполеонның Alto Adige деген атауын жаңғыртпаған, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін провинцияның ресми итальяндық атауына айналды және бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Сондай-ақ, ол Бреннер асуын «Пирен» деп атады, ал кейінгі басылымдарында «Бреннеро» деп аталатын болды. «Оңтүстік Тироль архиві» құрылғаннан бастап оның жұмысы жүйелірек айналды, ол Оңтүстік Тирольдегі ауылдар мен географиялық нысандардың итальяндықтандырылған атауларын ұсына бастады. 1916 жылы, Италияның Одақтас елдердің уәделерімен және өзінің ұлтшыл талпыныстарымен Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіргеніне бір жыл өткен соң, «жақын арада басып алынатын аумақтағы» жерлерге итальяндық атауларды табу үшін комиссия құрылды. Комиссия (Толомейдің өзі, Ботаника және химия профессоры Этторе Де Тони, сондай-ақ кітапханашы Витторио Барончелли) Толомейдің зерттеулеріне негізделген 12000-ға жуық итальяндық жерлер мен аудандардың атауларын ұсынды. 1916 жылдың маусым айында бұл тізім «Реал Società Geografica Italiana» қоғамының естеліктерінің XV томы, II бөлімі ретінде, сондай-ақ «Оңтүстік Тироль архивінде» жарияланды.